مجله خبری مساجد

اذن قصه روحانی آقابزرگ
روحانی آقابزرگ از بعضی محدثین مذهب ها متعدد اذن نقل حدیث داشته. مثلا؛
میرزا حسین نوری
سید محمدعلی پادشاه مسجد سجاد مشهد عبدالعظیمی
روضه خوان علی خاقانی
روضه خوان محمد باتقوا آل طعان بحرانی
روحانی موسی کرمانشاهی
سید ابوتراب خوانساری
روحانی علی کشف کننده الغطاء
سید حسن صدر
روحانی محمدعلی ازهری مالکی رزرو مسجد سجاد مشهد (مدیر مدرسان مسجد الحرام)
روحانی عبدالوهاب شافعی (امام جماعت مسجدالحرام)
روحانی ابراهیم بن احمدالاحمدی (از فقهای مدینه)
روضه خوان عبدالقادر طرابلسی (معلم مقبره شریف)
روضه خوان عبدالرحمن علیش حنفی (استاد الازهر)
بعضی بزرگانی که از آقابزرگ طهرانی اذن قصه دارا آدرس مسجد سجاد مشهد هستند، [۲۰] عبارتند از:

حاج‌آقا حسین بروجردی
سید عبدالحسین شرف‌الدین
عبدالحسین امینی
سید عبدالهادی شیرازی
روضه خوان محمد رضا آل یاسین
محمدحسن مظفر
سید هبةالدین شهرستانی
محمدعلی غروی اردوبادی
کاظم مدیرشانه‌چی[۲۱]
سید محمدحسین طباطبائی
سید محمدحسین حسینی تهرانی[۲۲]
سید محمدصادق بحرالعلوم
سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی[۲۳]
اثرها مکتوب
آقابزرگ کارشناس تفصیل درحال حاضر نگاری و کتابشناسی [۲۴] و فهرست نویسی بود. البته دامنه تالیفاتش موضوعات دیگری زیرا تاریخ؛ سخن؛ اخلاق و رفتار؛ فقه؛ ریاضی و… را نیز شماره تلفن مسجد سجاد مشهد دربردارد.

الذریعة الی تصانیف الشیعة
نوشته‌علمیٔ اساسی: الذریعة الی تصانیف الشیعة (کتاب)
مهم ترین تاثیر وی الذریعة الی تصانیف الشیعة، موسوعه کتابشناسی که مشمول ۲۶ جلد میباشد. وی به علت تصویب و معرفی اثرها مکتوب شیعه این کتاب را در مقطع ۶۰ سال با معرفی بیشتراز پنجاه هزار جلد کتاب نگاشت.[۲۵]آقابزرگ ۲۵ ذی القعده ۱۳۲۹ق فعالیت کتابت کتاب را شروع نمود.[۲۶] وی در مقطع اقامت در سامرا در‌این دوران هر سال دو یا این که سه توشه به نجف اشرف و بقیه شهرهای عراق سفر می‌نمود و کتاب‌های کتابخانه‌های همگانی و فردی را چشم، بر الذریعه می‌خاطر نشان نمود.[۲۷] این کتاب دربین سال‌های ۱۳۵۷–۱۳۹۷ق/۱۹۳۸–۱۹۷۷م در نجف و بیروت به چاپ رسیده میباشد.[۲۸]

طبقات اعلام الشیعه
نوشته‌علمیٔ مهم: طبقات اعلام الشیعة (کتاب)
دایرة‌المعارف معاش بزرگان شیعه که تفصیل اوضاع و احوال و اثرها بزرگان شیعه را از قرن چهارم تا چهاردهم قمری معرفی می‌نماید.

مصفی المقال فی مصنفی دانش الرجال
نوشته ی علمیٔ مهم: مصفی المقال فی مصنفی دانش الرجال (کتاب)
به معرفی مؤلفان کتاب ها رجالی شیعه همپا با گستردن کوتاهی از معاش و اثرها رجالی آنها می پردازد. مَصْفَی المَقال مشمول گستردن‌درحال حاضر ۶۶۰ بدن از عالمان رجال میباشد که به ترتیب حروف الفبا در‌این کتاب جمع گردیده‌اند.

اثر ها علمی دیگری نیز به وسیله آقابزرگ تهرانی به حرفه تحریر در آمده میباشد:

المشیخه، نجف، ۱۳۵۶ق/۱۹۳۸م
نقباءالبشر
کادو الرازی الی المجدد الشیرازی، کربلا، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۳م
النقد اللطیف فی نفی التحریف عن القرآن الشریف (خطی)
توضیح الرشاد فی تاریخ حصر الاجتهاد، قم، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م
تفنید قسم العوام بقدم الکلام (خطی)
تحت المشیخه، نجف، ۱۳۵۵ق/۱۹۳۷م
ضیاء المفازات فی طرز مشایخ الاجازات، (خطی)
اجازات الطوسی، نجف، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۶م، (همینطور در پیشگفتار تفسیرالتبیان چاپ گردیده‌است: بیروت، داراحیاء التراث العربی)
مستدرک کشف الظنون، یا این که زیر کشف الظنون، طهران، مکتبةالاسلامیه و جعفری تبریزی ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م[۲۹]
الکشکول،‍ دسته میباشد به لهجه فارسی و عربی که از سال ورود آقابزرگ به سامرا در۱۳۴۰ ق. کم کم گردآوری گردیده‌است. [۳۰]
کتابخانه
آقابزرگ تهرانی، کتابخانه‌ای جامع داشت که دارنده بیشتراز ۵۰۰۰ جلد کتاب و ۲۰۰ کتاب خطی در تاریخ، زیست‌طومار، فهرست‌های همگانی، فهرست‌های محرمانه، دایرة المعارف‌ها و… بود.[۳۱] در زمان حیات او، طلاب و اهل استیناف و تحیق از این کتابخانه فایده می‌بردند. خویش روضه خوان با کهولت سن و اشتغال بسیار و ضعف پیری مراجعان را پند و به آن‌ها امداد میکرد. این کتابخانه را او به سال ۱۳۵۴ق. تأسیس کرده بود. برای اینکه کتابخانه از پراکندگی و تلف شدن مصون ماند، آقابزرگ در سال ۱۳۷۵ق. آ ن را وقف کرد. بعد از آن در سال ۱۳۸۰ق. در وقف‌طومار تجدید حیث کرد، و در وقف‌طومار‌ای که به خط خویش او درج شده میباشد قید کرد که درصورتی که برای متولیان و متصدیان، قابلیت و امکان نگهداشت آن منتفی شد، کتابخانه را منتقل نمایند و به کتابخانه امیرالمؤمنین واگذارند.[۳۲]

احمد بخاری، امام آدینه مسجد جامع دهلی دراین ارتباط اظهار داشت شماره تلفن مسجد سجاد مشهد : مناره های این مسجد می بایست تجدید بنا شوند و سنگها و دیگر بخشهای ساختاری این مسجد نیز نیاز به تعمیر و نوسازی دارا هستند.

وزارت خارجه هندوستان نیز اظهار داشت: بعداز اخذ کمکهای مالی از سوی ایالات متحده عربی سعودی در راستای بازسازی آدرس مسجد سجاد مشهد این مسجد، سفارش فوق می بایست با مقامات مربوطه درمیان گذارده گردد و سرنوشت فیض پایانی اعلام گردد.

بیشتراز 130 میلیون نفر مسلمان دربین جمعیت یک میلیاردی هندوستان معاش می نمایند.

مسجد جامع دهلی به وسیله امپراطور مغول، فرمان روا عالم که تاج محل را نیز سازه رزرو مسجد سجاد مشهد کرده در سال 1656 ساخته شد. عمارت مرمرین این مسجد قشنگ دارنده تراس بسیار بزرگی میباشد که ظرفیت 20 هزار نمازگزار را دارااست. این مسجد وسیع ترین مسجد هندوستان میباشد که دارنده 260 ردیف و 15 گنبد با ارتفاعات متفاوت میباشد.

مسجد جامع دهلی در هندوستان یک بنای تاریخی به‌حساب می‌آید و تجدید بنا آن برعهده سازمان بررسیهای باستان شناسی هندوستان میباشد که یک سازمان دولتی محسوب گردیده و مسئول محافظت اماکن و ساختمانهای تاریخی این مسجد سجاد مشهد مرزو بوم میباشد.

ملک عبدالله طی ماه روان میلادی به هندوستان هجرت کرده و در پایکوبی روز جمهوری هندوستان نیز کمپانی می نماید. دهلی و ریاض ارتباط ها از صمیم قلب ای داشته و ایالات متحده عربی سعوی یکی تأمین کننده های اساسی روغن ناپخته این مرز و بوم محسوب میگردند.

آرا و دیدگاه ها علمی
سید ابوالقاسم خویی، در فقه و اصول فقه، ایده ها و آرای قابل توجهی داشته که گاه با ایده ها دارای اسم و رسم فقیهان شیعه متعدد بوده و به نقل از برخی، ۳۰۰ فتوا مغایر فتواهای پر اسم و رسم فقیهان شیعه، فی مابین فتاوای خویی چشم میگردد.[۳۷] بعضی از این موردها عبارت مسجد سجاد مشهد میباشد از:

مخالفت با موظف بودن کافران به فروع آئین: خویی مانند یوسف بحرانی و مغایر لحاظ کلیه علمای شیعه که معتقدند کافران ضمن اصول آئین، موظف به فروع آیین هم گردیده‌اند،[۳۸] بر این یقین میباشد که کافران تا‌زمانی‌که اسلام را نپذیرند، ملزم به فروع آیین رزرو مسجد سجاد مشهد نمیشوند.[۳۹]
عدم تایید نسبی بودن شروع ماه قمری: به یقین خویی، خلاف لحاظ دارای اسم و رسم، استارت ماه قمری برای همگی یکسان میباشد و نمی‌اقتدار آن را چیزی نسبی دانست. به دلیل آنکه واحد سنجش شروع ماه قمری، مبتنی بر آرای خویی، خارج رفتن ماه از محاق میباشد که پدیده‌ای تکوینی میباشد و به احوال قرارگیری خورشید، ماه و زمین مرتبط میباشد و متعلق به اجزا و بخشها مختلف زمین آدرس مسجد سجاد مشهد وجود ندارد.[۴۰]
مخالفت با آوازه فتوایی و اجماع: سید ابوالقاسم، دربارهٔ آوازه فتوایی، نظراتی به کلی گوناگون با ایده ها دارای شهرت عالمان شیعه داشت. به اطمینان بیشتر اصولیان شیعه، در شرایطی که یک فتوا بین فقیهان، پر اسم و رسم باشد، ماجرا معتبری که با آن ناسازگار میباشد، اعتباری ندارد. خویی ولی با این اصل مخالف میباشد و «آوازه فتوایی» را در ترجیحات باب تعارض در اصول فقه بیان نکرده و اعتقاد دارد، آوازه عملی ضعف مدرک داستان را جبران نمی‌نماید؛ به عبارتی‌طور که بی‌توجهی فقها به یک حدیث درست، آن را از حجیت ساقط نخواهد کرد.[۴۱] او اعتبار و حجیت اجماع را هم ذیل سؤال برده میباشد؛ چه اجماع منقول و چه اجماع محصَّل. با این درحال حاضر خویی در فتاوای خویش احتیاط کرده و به اجماع اعتنا شماره تلفن مسجد سجاد مشهد نموده است.[۴۲]
فتاوای مخالف دارای شهرت: تایید صلاحیت بیرون شدن زن از منزل فارغ از اذن همسر، مجوز سقط جنین برای زن در شکل احتمال مرگ خویش، مجوز وصلت مرد مسلمان با زن اهل کتاب، منوط نبودن جهاد ابتدایی به حضور امام معصوم، شرط نبودن اجتهاد برای حاکم، و همینطور پاکی چرم‌های وارداتی از کشورهای غیرمسلمان که ذبح فقهی آن ها مشکوک میباشد.[۴۳]
اقدامات سیاسی

هواخواهی از انقلاب اسلامی کشور‌ایران
در ارتباط با حکومت‌های باطن جمهوری اسلامی ایران، سید ابوالقاسم خویی، تا قبل از مرجعیت، بیانیه‌ها و اطلاعیه‌هایی در محکومیت اقدامات حکومت پهلوی صادر کرده، در یک زمان بیشتراز ده ساله، نسبتاًً سیاست خاموش را در پیش گرفته و آن گاه در شروع موفقیت انقلاب اسلامی در جمهوری اسلامی ایران در بهمن ۱۳۵۷ش، به حفاظت از امام خمینی و انقلاب اسلامی پرداخته میباشد. درباره ی با حکومت عراق نیز جانبداری خویی از انتفاضه شعبانیه عراق شیعه‌ها عراق، به حصر خانگی وی انجامید.[۴۴] برخی از اقدامات اجتماعی و سیاسی آیت‌الله خویی عبارتند از:

موضع ها علیه حکومت پهلوی
خویی در مهر ۱۳۴۱ش در تلگرافی به محمدرضا پهلوی، سلطان جمهوری اسلامی ایران، با ضابطه انجمن‌های ایالتی و ولایتی مخالفت کرد و آن را خلاف شرع خواند.[۴۵] همینطور در پیامی به سید محمد بهبهانی، تأکید کرد که «سکوت کردن صدای ملت با قوه قهریه، دیری نخواهد پایید و تبلیغات عوام‌فریبانه، ایرادات را حل نمی‌نماید و اقتصاد ورشکسته و ناخشنودی عموم را معالجه نخواهد کرد.»[۴۶] وی همینطور در عکس العمل به حادثه فیضیه در اولِ سال ۱۳۴۲ش، تلگرامی به محمدرضا ارسال کرد و از «انحطاط میهن اسلامی و خط سیاق زمامدارانش» اظهار تأسف کرد.[۴۷] یک ماه آن گاه در جواب به طومار عده ای از علمای کشور‌ایران، عدم صلاحیت حاکمان فاسد را اظهار‌کرد؛ وظیفه روحانیت را هنگفت دانست و بدون صدا را ناروا شمرد.[۴۸] ستمگر تلاوت دستگاه حکم دهنده کشور‌ایران بعد از کشتار عموم در ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ش، حکم به ممنوعیت کمپانی در انتخابات زمان ۲۱ مجلس و از اعتبار ساقط درک کردن آن، هواخواهی از امام خمینی پیرو دستگیری و خبرپراکنی محاکمه امام، برخی دیگر از برخورد‌های سیاسی اوست.[۴۹]

اثر ها کلامی و فلسفی
مهم ترین اثر ها کلامی و فلسفی حسینی عبارت‌اند از:

دو توشه تلخیص الشّافی فی الامامة، تاثیر شریف مرتضی. تلخیص ابتدا، که در آن پاره‌ای از مناظره‌های حکم دهنده عبدالجبار معتزلی و شریفِ مرتضی آمده میباشد، اِرتِشافُ الصّافی مِن سُدروغ ِالشّافی اسم دارااست و تلخیص دوم، که نادر وسعت‌خیس میباشد، صَفوةُالصّافی مِن رَغوةِ الشّافی نامیده مسجد سجاد مشهد گردیده‌است.[۱۷]
التُحفةُالزِّینیة، که اُرجوزه یا این که گروه شعری میباشد در پوسته مثنوی درباره مسائل کلامی[۱۸]
حَثیثُ الفُلْجَة فی شَرْحِ حَدیثِ الفُرْجة، در تفصیل حدیث پنجم از باب «‌حدوث العالم‌» کتاب التوحید کافی.
اَمانُ الایمانِ مِن اَخطارِ رزرو مسجد سجاد مشهد الاَذهان.
حَدائقُ العارفِ فی طَرائقِ المعارف[۱۹]
او دو تاثیر کلامی ـ حدیثی نیز داشته میباشد: کناره بر گستردن سیدعلی خان مدنی بر الصحیفة السّجادیة، و تفصیل نا تمام زیارت جامعه کبیره[۲۰]
حسینی مختاری در دانش منطق، لسان المیزان و گستردن آن و نیز گستردن تهذیب المنطق تفتازانی را نگاشت و بر تفصیل شمسیه و گستردن مطالع، هر دو از قطب الدین رازی، کناره نوشت. در ریاضی ها نیز شرحی بر خلاصةالحساب روضه خوان بهائی نوشت.[۲۱] همینطور قسمت طبیعیات کتاب الشفاء ابوعلی سینا را با اسم مِصْفاة السَّفاء لاِستصفاءِ الشِّفاء گستردن آدرس مسجد سجاد مشهد کرد.[۲۲]

ادبیات
اثرها حسینی مختاری در ادبیات مشتمل میباشد بر:

سه گستردن (مختصر، میانگین و گرانقدر) بر الفوائدالصَّمدیة روحانی بهائی.
گفتارهای حکیمانه موزونی به مدل مقامات حریری و شذورالذهب زمخشری با اسم زَواهرُالجَواهر فی نَوادرالزَّواجِر، که چاپ شماره تلفن مسجد سجاد مشهد شد‌ه‌است.[۲۳]
لبه بر المُطوَّل تفتازانی.
کتابی در دانش نحو به اسم نحو میر.[۲۴]
لبه‌ای بر کتاب الاشباه و النظایر جلال الدین سیوطی: در آن از بعضا منابع نقل نموده است که سیوطی در اواخر قدمت به مذهب شیعه گرویده بود.[۲۵]
تَفریجُ القاصد لِتوضیحِ المقاصد نامید که تاریخ بهائیین (یعنی روضه خوان بهائی و بهاءالدین حسینی مختاری): تفصیل و تکمله‌ای بر کتاب توضیح المقاصد بهاءالدین عاملی (روحانی بهائی).[۲۶]
ترجمه لهوف
سید بهاء‌الدین مختاری را اولیه ترجمه کننده مقتل لهوف به فارسی دانسته‌اند. [۲۷] اسم این ترجمه اولیه توشه در کتاب «الشریعة الی استدراک الذریعة» نوشته سید محمد طباطبائی آمده میباشد.[۲۸] ترجمه سید بهاء‌الدین ترجمه صرف وجود ندارد و وی احادیث و اشعار دیگری برای مثال اشعار محتشم کاشانی را نیز به‌این ترجمه افزوده میباشد.[۲۹]

پانویس
آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ص۱۰۸ـ۱۰۹؛ حرّعاملی، امل الآمل، پیمان ۱، پیشگفتار حسینی، ص۱۷؛ حسینی اشکوری، اجازات الحدیث، ص۱۳۵.
آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ص۱۰۸ـ۱۰۹.
مراجعه کنید به فاضل هندی، کشف اللثام، ج۱، پیشگفتار جعفریان، ص۱۸ـ۲۲.
آقابزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۴، ص۱۵۳.
رجوع نمایید به آقابزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲۶، ص۱۶۷.

روزگار امام علی(ع) و امام حسن(ع)
معقل مدیر نگهبانان امام علی(ع)بود[۳۳] و در پیکار‌های سه‌گانه در کنار حضرت علی(ع) حضور داشت.[۳۴] وی در نزاع جمل فرمانده پیادگان سپاه را بر ذمه داشت.[۳۵] برخی مسئولیت او‌را درین پیکار، رهبری برخی قبایل برای مثال قریش، بنی‌کنانه، بنی‌تمیم و بنی اسد دانسته‌اند.[۳۶] همین مسئولیت برای وی در هنگام اعزام سپاه به صفین هم مذکور مسجد سجاد مشهد میباشد.[۳۷]

وی قبل از نزاع صفین، از طرف امام علی(ع) مأموریت یافت تا برای در دست گرفتن حال و روز و آهسته ساختن عموم[۳۸] با لشکری سه هزار نفره[۳۹] از سوی موصل[۴۰] و نصیبین به سمت صفین تکان کرده و در رقه به امام ملحق خواهد شد.[۴۱] طومار دوازدهم نهج البلاغه خطاب به معقل و مرتبط با همین فرصت میباشد.[۴۲] از معقل سخنانی در اعلام وفاداری به امام در مسیر تکان به صفین به تصویب رزرو مسجد سجاد مشهد رسیده میباشد.[۴۳]

معاویة بن ابی‌سفیان بعد از مبارزه صفین، یزید بن شجره را به نمایندگی از خود تحت عنوان امیر حاجیان به مراسم حج ارسال کرد که با برخورد امام علی(ع) مواجه شد و امام معقل را با سپاهی یک‌سری هزار نفره به رویا رویی با وی ارسال کرد.[۴۴] امام در طومار‌ای به نماینده خویش در حج یعنی قثم بن عباس، معقل را شخصی با اصالت و مالامال صلابت و در عین هم اکنون پرهیزگار و پارسا معرفی نمود.[۴۵] امام علی(ع) در خطبۀ دیگری عموم را به ملازمت با معقل برای اعزام به مکه دعوت نمود و معقل را شخصی امین و صالح معرفی کرد.[۴۶] نماینده معاویه با وارد شدن معقل از مکه آدرس مسجد سجاد مشهد بیرون شد.[۴۷][یادداشت ۱]

معقل در نبرد نهروان فرماندهی جناج چپ امام را بر ذمه داشت.[۴۸] هنگامی که امام علی(ع) قصد داشت تا برای تقابل دوباره با معاویه سپاهی را مهیا سازد. امام با دقت به مشورت کردن دیگرافراد که معقل را شخصی آزموده و آیتم آشنایی معرفی کردند و این مسئله آیتم تأیید امام قرار گرفت، از وی خواست تا با گاز به گردآوری‌آوری نیرو بپردازد.[۴۹] و وی این شغل را تا فرصت شهید شدن امام خاطر شماره تلفن مسجد سجاد مشهد نشان کرد.[۵۰]

او برای مثال شیعیانی میباشد که به امام حسن(ع) برای نزاع با معاویه اعلام وفاداری کرد و وعده امداد اعطا کرد. امام نیز سخنانشان را تأیید و برای وی دعا کرد.[۵۱]

نزاع با شورشیان خوارج
معقل در سرکوب خوارج فرصت امام علی(ع) نقش داشت و کودتا‌های خوارجی نظیر هلال بن علفة و یا این که علقمه التیمی را در سال ۳۸ق[۵۲] سرکوب کرد.[۵۳] همینطور او از طرف امام علی(ع) مأمور تقابل با بنی‌سامه شد که آن‌ها‌را ناکامی اعطا کرد و چندین را اسیر گرفت.[۵۴] نبرد او با بنی‌ناجیه[۵۵] و همینطور خریت بن راشد ناجی[۵۶] نیز در تاریخ تصویب شد‌ه‌است.

معقل پس از شهید شدن امام علی(ع) نیز با مغیرة بن شعبة والی معاویه در کوفه برای سرکوب خوارج یار و همدم شد و قیام فرنگی‌هایی مثل فروة بن نوفل، شبیب بن بجرة[۵۷]، ابی لیلی فرنگی[۵۸] و مستورد بن علفه[۵۹] به دست وی سرکوب شد.

قیام چنداول
قیام چِنداوُل اولی پیکار مردمی در کابل برای براندازی نظام کمونیستی در افغانستان، بود که در ۲ تیر/سرطان ۱۳۵۸ش در حوزه‌ شیعه‌نشین چنداول کابل اتفاق افتاد و ساعتی سپس ناکامی خورد. این مبادرت که با خلع‌سلاح مأموران پلیس استارت شد، بخشی از یک اپ عظیم برای اعمال در بخشها متفاوت کابل بود، ولی صرفا در چنداول عملیاتی شد و الهام‌نصیب اعتراضات، تظاهرات‌ها و قیام‌های فراوانی بر ضد دولت کمونیستی در مسجد سجاد مشهد افغانستان شد.

پیشینه
بعد از کودتای ۷ اردیبهشت ماه ۱۳۵۷ش که کمونیست‌ها به‌تیتر حزب دموکراتیک اخلاق و رفتار افغانستان به‌رهبری نورمحمد تره‌کی توان را به دست گرفت، برای مدتی بیش تر از 1سال، هیچ راهپیمایی و تظاهرات مستقلی در کابل برگزار رزرو مسجد سجاد مشهد نشد.[۱]

بی‌توجهی دولت کمونیستی به احکام اسلامی، خرابی در کادرهای حزبی و اعتماد به امداد‌های مالی و فکری روسیه شوروی، منجر شد علمای سراسر افغانستان، فتوای جهاد صادر نمایند.[۲] بعداز آن بود که عموم در نقاط متفاوت افغانستان مانند نورستان، بدخشان، و دره صوف، دست به اعتراض و قیام‌های محصور زدند.[۳] قیام هرات در ۲۴ اسفند ۱۳۵۷ هم در همین حالت رویداد و یک نتقطه اوج دورازشوخی در پیکار عموم با دولت کمونیستی بود. قیام هرات، شدت شغل دولت کمونیستی را ارتقاء بخشید. ولی قیام چنداول، اولی جنبش دور از شوخی و نرم افزار‌ریزی‌گردیده برای براندازی دولت کمو آدرس مسجد سجاد مشهد نیستی، در پایتخت (کابل) بود.[مستلزم منبع]

قبل از قیام چنداول، تکان‌های دیگری هم در کابل اپلیکیشن‌ریزی گردیده بود، ولی یا این که قبل از ایفا کشف شدند، و یا این که چندان اهمیتی نیافتند.[مستلزم منبع]

نرم افزار‌ریزی بدون نقص، اجرای محصور
دسته‌هایی به عنوان مثال حزب اسلامی، جمعیت اسلامی، تکان انقلاب اسلامی و جنبش اسلامی[۴]، با غرض برانداختن دولت کمونیستی، عملیاتی را اپلیکیشن‌ریزی کردند که قرار بود در ۲ تیر ۱۳۵۸، انفجارهای زیادی در یک مجال در سراسر کابل روی دهد و بعد از موفقیت عملیات و سقوط دولت، بیانیه‌ای از رادیو شماره تلفن مسجد سجاد مشهد خوانده گردد.[مستلزم منبع]

اختلاف اظهار نظر درباره عامل افشای قیام
قیام ۲ تیر ۱۳۵۸ش که قرار بود در بخش ها متفاوت کابل اعمال خواهد شد، صرفا در چنداول عملیاتی شد. میرآقا حقجو، معتقد بود بعضی تیم‌های چپ که در‌این جنبش شریک بوده‌اند، آن را فاش کرده و آن‌گاه رهبران این عملیات در تماس با نیروها در بخشها متعدد، کنسل جنبش را اعلام می‌نمایند، البته نمی‌توانند با نیروهای حاضر در چنداول تماس بگیرند و در فیض این تکان صرفا در چنداول روی میدهد.[۵]

ولی نشریه دفتر کار شورای ثقافتی جهاد افغانستان که در سال ۱۳۶۴ش منتشر گردیده، انفجار قبل از موعد یکی بمب‌ها در مجاورت پل گلشن همگانی کابل، منجر افشای این جنبش و بسته شدن طرق اساسی شهر از سوی دولت شد.[۶]

جزئیات قیام چنداول
ساعت ۱۰ صبح روز شنبه ۲ تیر ۱۳۵۸ش، چندین بدن از اعضای مجاهدین وارد ساختمان ۱۴ طبقه سینمای پامیر شدند و مأموران پلیس را خلع‌سلاح کردند. بام سینمای پامیر، محل مراقبت سلاح و مهماتی بود که برای سرکوب عموم آماده گردیده بود. بعد از تصرف سینمای پامیر و خلع سلاح ماموران، پاسگاه چنداول و دیگر مرکزها انتظامی محلی نیز تصرف شد.[۷]

بعد از این، عموم کم کم اجتماع کردند و شعارهایی مانند «مرگ بر تره‌کی»، «مرگ بر روسیه»، «زنده باد اسلام» و «الله اکبر» سرمی‌دادند.[۸] ۱۰۰ هزار نفر که بیشتر آن‌ها هزاره بودند، با درفش‌های سبز در جاده میوند در حیطه چنداول به روش افتادند.[۹] بعد از آن نیروهای دولتی وارد شدند و تظاهرکنندگان و عابران را به گلوله بستند و دستکم ۳۰۰ نفر را کشتند.[۱۰] مریض خانه‌های کابل به رغم همدردی پزشکان، به جهت خوف از حکومت، از پذیرفتن مجروحان ابا می‌کردند.[۱۱] با این هم اکنون، روز بعد از آن عموم هزاره مجدد دست به تظاهرات زدند.

دولت کمونیستی بعداز قیام چنداول
دستگیر‌های گروه‌جمعی معارضان دولت، تا یک ماه ادامه داشت و دستکم ۳ هزار نفر از عموم هزاره بی هیچ تحقیقی از خیابان‌ها عده‌آوری گردیده و مفقودالاثر شدند، یا این که در گورهای تیم‌جمعی به خاک ودیعه شدند. چرا‌که بیشتر تظاهرکنندگان شیعه بودند، آحاد شیعه ها کابل آیتم سوءظن دولت قرار گرفتند.[۱۲]

حکومت افغانستان، در اطلاعیه‌ای که در ۲ تیر ۱۳۵۸ از رادیو کابل خوانده شد و روز آن گاه در خبر نامه‌ها تکثیر یافت، قیام چنداول را یک واقعه خرد و محلی قلمداد کرد که از طرف «رهبران متعصب کشور ایران و موادسازنده خیانت کار به‌وطن» اپلیکیشن‌ریزی گردیده است. [مستلزم منبع]

قندیل منزل یا این که دارالحُفّاظ

قندیل منزل
این بخش که نمازخانه نیز نامیده می‌گردد، محل خواندن و تعبیروتفسیر قرآن بوده میباشد.[۲۲] اطلاق اسم قندیل منزل نیز به جهت قندیل‌های نورانی آنجا بوده که فروغ و روشنایی آستانه را تأمین می‌نموده است. قندیل منزل تالاری میباشد مستطیل صورت به بعدها ۵ر۱۱*۶ متر و دو فضای پیوسته در شمال و جنوب آنکه طاقی نیم گنبدی هر مورد را پوشش داده میباشد. در ۹۴۶ به فرمان فرمان روا طهماسب اولیه، غرض کاشانی فرشی برای قندیل منزل با ۳۳ میلیون گره بافت که پس از شرح بر زمین، نقش آن را بر سقف گهواره‌ای قندیل منزل به طور مطلاّ تصویر کردند. این فرش که کی. ابوت انگلیسی در زمان قاجار آن را ازاردبیل بیرون کرده، حال در موزه ویکتوریا و آلبرت هال لندن تحت عنوان پر ارزش‌ترین قالی عصر صفوی با اسم «فرش اردبیل» مراقبت می گردد. سقفی نیز که نقشه این فرش در آن تصویر گردیده بود، در زمین‌لرزه سال ۱۲۶۴ پایین مسجد سجاد مشهد ریخت.[۲۳]

سقف فعلی احتمالاً در عصر قاجار یا این که در ۱۳۱۴ ش، ایجاد شده است. دو نیم گنبد جنوبی و شمالی سالن که با گچ تشکیل شده و روی آنها با مقرنس ورنگ و روغن زینت یافته تا حدودی از آسانی سقف گچی فعلی کاسته میباشد. طاق پادشاه نشین نیز در مقابل آرامگاه روحانی صفی به طاقی خرد‌خیس که تزیینات ناودانی(خیاره‌ای)داراست و ازشیوه‌های معمول در بناهای قرن ها هشتم تا دهم بوده، ختم میشود. سلطان نشین سالن که در انتهای جنوبی قندیل منزل واقع گردیده و بیشتراز شصت سانتی‌متر از کف رواق بلند‌خیس میباشد، با دو پله مرمری و یک در و نرده‌ای نقره‌ای از بخش مهم سالن غیروابسته رزرو مسجد سجاد مشهد میگردد.[۲۴]

در سمت راست این نرده علامتی نصب گردیده که میگویند سلطان اسماعیل صفوی در نبرد چالدران آن را در اختیار داشته میباشد.سالن قندیل منزل در جناح غربی و شرقی جمعاًً دوازده طاقنمای (طارمی) قوسدار دارااست که طاقنماهای همکف سی سانتی‌متر از کف سالن بلندترند. بدنه و سقف این طاقنما‌ها همانند دیگر اجزای سالن به طور کاملً دارنده گچبری‌ها و نگارگری‌های رنگ و روغنی میباشد. بر بدنه جرز دیوار‌ها در بالای ازاره، یک کتیبه گچبری به خط ثلث دربردارنده روایات و آیه ها قرآنی و اسامی ائمه اطهار(ع) و شجره طومار طریقتی روضه خوان صفی نقش بسته میباشد. در تیزی جرز‌ها ردیف‌هایی تزئینی از سنگ مرمر نصب گردیده که تنهاً جنبه زینتی دارا‌هستند. درهای اساسی قندیل منزل نیز از نوع درهای چوبی با نگارگری لاکی و روغنی میباشد. قندیل منزل از روش دو طاقنمای شرقی شماره تلفن مسجد سجاد مشهد به چینی

منزل رویه پیدا می‌نماید. در نصیب پاد شاه نشین نیز دری به محوطه باطن آرامگاه روضه خوان صفی و درهایی به آرامگاه فرمانروا اسماعیل اولیه و محوطه بقاع منزل گشوده می‌گردد. قندیل منزل را می بایست فضای حدفاصل رینگ‌های منفرد گروه دانست که به امر روحانی صدرالدین موسی نزدیک به ۷۴۵ـ ۷۶۵ تاسیس شده است؛[۲۵] گرچه بعضی، به جهت نصب دستور طهماسب نخستین بر نمای بیرونی قندیل منزل، بنای آن را به‌این فرمان روا صفوی نسبت آدرس مسجد سجاد مشهد داده‌اند.[۲۶]

چینی منزل

چینی منزل
از بناهای اول تیم روضه خوان صفی میباشد که احتمالاً پیش از تاسیس جنت سرا و قندیل منزل، و حتی شاید هم زمان با گنبد اللّه اللّه تشکیل شده باشد.[۲۷] این محل که به صورت تماماً نامتقارن به قندیل منزل رویه پیدا می‌نماید، در بالا محل اجتماع درویشان یا این که سالن مراسم(عده منزل)بوده میباشد. در زمانه فرمان روا عباس نخستین(حک:۹۹۶ ـ ۱۰۳۸) با تولید تغییراتی در باطن آن، محل حفظ کتاب ها باارزش و اشیای قیمتی و چینی‌های سلطنتی شد. این چینی‌ها از نوع ظروف دارای اسم و رسم به می‌نگ و سلادون به پیشنهاد سلطان عباس اولیه به دست صنعتگران چینی تشکیل شده و تمامی مهر شاهی و عبارت «وقف آستانه روضه خوان صفی نمود مخلوق سلطان ولایت عباس» را دارا‌هستند. بخشی از این گنجینه‌ها صرف لشکرکشی‌های پاد شاه طهماسب و نادرشاه شد، و در عصر دوم جنگهای کشور‌ایران و روس در ۱۲۴۳/ ۱۸۲۸ پاسکویچ، فرمانده سپاه روس، با اشاره گریبایدوف، وزیر مختار روسیه، بخشی از این شی ءها را به سن پطرزبورگ جابجایی بخشید که حال در موزه ارمیتاژ جانور میباشد. اشغالگران روسی به د

مقبره حضرت عبدالعظیم
نوشته‌علمیٔ مهم: بقاع حضرت عبدالعظیم
بنابر نقلی رحلت عبدالعظیم حسنی در ۱۵ شوال سال ۲۵۲ق و در حین امام هادی(ع) بوده میباشد.[۱۷] آن چه درباره کیفیت رحلت عبدالعظیم حسنی آمده میباشد، دو عهدوپیمان، مرگ طبیعی و شهیدشدن اورا ماجرا کرده‌اند.[۱۸] سازه بر نقل محدث نوری، شخصی از شیعه ها، فرستاده اکرم(ص) را در فقید رؤیا زیارت می‌نماید که به وی می فرماید: فردا یکی اولاد اینجانب در گلشن سیب در خانه عبدالجبار بن عبدالوهاب رازی تشییع و دفن گردد. او آن گلشن را خرید و وقف عبدالعظیم و دیگر شیعه‌ها کرد که در آن مسجد سجاد مشهد دفن شوند.

[۱۹] به همین انگیزه، آرامگاه او به «مسجد شجره» یا این که «مزار مجاورت درخت» مشهور میباشد.[۲۰] روحانی صدوق در اجر الاعمال روایتی را نقل می‌نماید که شخصی از هم محلی ری بر امام هادی(ع) وارد شد و اعلام کرد: به زیارت سیدالشهدا مشرف شدم. امام فرمود: در‌حالتی که به زیارت قبر عبدالعظیم که نزد شماست می‌رفتی مانند کسی بودی که قبر حسین بن علی(ع) را زیارت رزرو مسجد سجاد مشهد نموده است.[۲۱]

مقبره حضرت احمد بن موسی
نوشته‌علمیٔ مهم: بقاع احمد بن موسی
بنابر نقلی بعداز شهید شدن امام رضا(ع)، برادرش احمد به یار و همدم نزدیکان خویش راهی شیراز شد و در آنجا در جریان نزاع به شهید شدن رسید.[۲۲] قبر احمد بن موسی تا سیصد سال نهفته بود تا آنکه در طی عضدالدوله دیلمی (۳۷۲ – ۳۳۸ق) [۲۳] و سازه بر قولی دیگر در طول امیر مقرب‌الدین از وزیر ها و نزدیکان اتابک ابوبکر (مظفرالدین ابوبکر بن سعد بن زنگی) (۶۵۸ – ۶۵۳ق) [۲۴] پدیدار و آشکار شد. لاشه اورا از روی انگشتر او که نگینش به عبارت العزّه لله احمد بن موسی منقوش بود، آدرس مسجد سجاد مشهد شناختند.[۲۵]

منطقههای علمیه
منطقههای علمیه
حوزه علمیه قم حوزه علمیه قم از مهم ترین حیطههای علمیه شیعه ها میباشد که در نصفه ابتدا قرن دوم قمری تأسیس شد مسافرت اشعریان در تأسیس آن تأثیرگذار بود. حوزه علمیه قم در قرن سوم و چهارم رونق فراوان یافت، ولی با رونق منطقههای ری و بغداد در قرن پنجم، از شکوه آن کاسته شد. با حمله مغولان در سال ۶۲۱ حوزه قم روی به زوال بنیان. با ورود روضه خوان عبدالکریم حائری در سال ۱۳۰۰ش به قم حوزه علمیه جدیدی در قم تأسیس شد، با سفر بروجردی، حوزه قم هم طراز معتبرترین حوزه آن بعد از ظهر، یعنی حوزه نجف شد. با موفقیت انقلاب اسلامی کشور‌ایران حوزه علمیه قم سامان بیشتری یافت. امروزه طلاب بخش اعظمی از سراسر عالم در حوزه علمیه قم اشتغال به علم آموزی شماره تلفن مسجد سجاد مشهد دارا‌هستند.
حوزه علمیه اصفهان حوزه علمیه اصفهان بعداز قانونی شدن مذهب تشیع در عصر صفویه در کشور ایران و جابجایی پایتخت به اصفهان صورت گرفت. عالمانی زیرا میرزاعبداللّه افندی، روحانی بهائی، محمد باقر سبزواری، محمد تقی مجلسی، محمدباقر مجلسی، آقاجمال خوانساری، آقاحسین خوانساری، سید ابوالحسن اصفهانی در‌این حوزه رویش و رویش یافته‌اند.
حوزه علمیه ری حوزه علمیه ری در نصفه دوم قرن سوم هجری در طول سفر علویان صورت گرفت. محمد بن یعقوب کلینی، روحانی صدوق، ابن قبه رازی، و ابوالفتوح رازی از علمای به اسم حوزه علمیه ری بودند.
حوزه علمیه مشهد بعداز حوزه علمیه قم، دومی راس حوزوی کشور‌ایران میباشد و حالا بیشتراز چهل درس بیرون و چهارصد درس سطح ها خوب در آن برقرار میباشد. مدیر همه مدرسه ها علمیۀ استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی با این حوزه میباشد.
حوزه علمیه طهران در طی آقامحمد خان قاجار تأسیس شد. حوزه طهران رینگ واسط در میان ناحیههای اساسی آن بعدازظهر مانند نجف، کربلا، اصفهان و منطقههای فرعی شهرستانهای کشور ایران بود. محمد حسن آشتیانی، حاج ملا علی کنی، روضه خوان فضل و ادب الله نوری، محمد تقی آملی، سید احمد خوانساری، محمد مهدی الهی قمشه ای و ابوالحسن شعرانی از علمای دارای شهرت حوزه علمیه طهران بودند. حوزه علمیه طهران در مسائل سیاسی مثل نهضت تنباکو، تکان مشروطه خواهی، نبرد با اقدامات آیین ستیزانه رضاشاه، نهضت ملی شدن نفت، قیام پانزده خرداد ماه و انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران نیز فعال بود. متاخرترین مرجع تاسی بومی طهران آقا مجتبی تهرانی بود.

خاصیت
در کتاب مفاتیح الجنان، حدیثی از امام راستگو(ع) بیان شده که در صورتی کسی از وقوع چیزی بیمناک میباشد، تسبیح تربت در اختیار گرفته و این دعا مسجد سجاد مشهد را بخواند:

«أَصْبَحْتُ [أَمْسَيْتُ] اَللَّهُمَّ مُعْتَصِماً بِذِمَامِكَ وَ جِوَارِكَ اَلْمَنِيعِ اَلَّذِي لاَ يُطَویَلُ وَ لاَ يُحَویَلُ مِنْ شَرِّ كُلِّ غَاشِمٍ وَ طَارِقٍ مِنْ سَائِرِ مَنْ خَلَقْتَ وَ مَا خَلَقْتَ مِنْ خَلْقِكَ اَلصَّامِتِ وَ اَلنَّاطِقِ [فِي جُنَّةٍ] مِنْ كُلِّ مَخُوفٍ بِلِبَاسٍ سَابِغَةٍ حَصِينَةٍ وَ هِيَ وِلاَءُ أَهْلِ بَيْتِ نَبِيِّكَ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ [مُحَمَّدٍ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ] مُحْتَجِزاً [مُحْتَجِباً] مِنْ كُلِّ قَاصِدٍ لِي إِلَى أَذِيَّةٍ بِجِدَارٍ حَصِينٍ اَلْإِخْلاَصِ فِي اَلاِعْتِرَافِ بِحَقِّهِمْ وَ اَلتَّمَسُّكِ بِحَبْلِهِمْ جَمِيعاً مُوقِناً أَنَّ اَلْحَقَّ لَهُمْ وَ مَعَهُمْ وَ مِنْهُمْ وَ فِيهِمْ وَ بِهِمْ أُوَالِي مَنْ وَالَوْا وَ أُعَادِي مَنْ عَادَوْا وَ أُجَانِبُ مَنْ جَانَبُوا فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَعِذْنِي اَللَّهُمَّ بِهِمْ مِنْ شَرِّ كُلِّ مَا أَتَّقِيهِ يَا عَظِيمُ حَجَزْتُ اَلْأَعَادِيَ عَنِّي بِبَدِيعِ اَلسَّمٰویٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ إِنَّا جَعَلْنٰا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنٰاهُمْ فَهُمْ لاٰ رزرو مسجد سجاد مشهد يُبْصِرُونَ»

بعد تسبیح را ببوسد و بر دو دیده بگذارد و بگوید:

«اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذِهِ اَلتُّرْبَةِ اَلْمُبَارَكَةِ وَ بِحَقِّ صَاحِبِهَا وَ بِحَقِّ جَدِّهِ وَ بِحَقِّ أَبِيهِ وَ بِحَقِّ أُمِّهِ وَ بِحَقِّ أَخِيهِ وَ بِحَقِّ وُلْدِهِ اَلطَّاهِرِينَ اِجْعَلْهَا شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ وَ حِفْظاً آدرس مسجد سجاد مشهد مِنْ كُلِّ سُوءٍ»

و بعداز آن، تسبیح را بر پیشانی خویش بگذارد. [یادداشت ۱]

کاربردها و باورها
از تسبیح بیشتر برای بیان کردن بیان و استخاره به دست آوردن به کارگیری میشود.[۱۶] مهر و تسبیح تربت، از سوغات‌های کربلا میباشند که معمولا زائران در رجوع و برگشت از هجرت زیارتی برای سایرافراد کادو میاورند.[۱۷] احکام فقاهتی که برای تربت مذکور راجع به تسبیح تربت نیز روان میباشد و نجس کردن تسبیح تربت حرام و برطرف کردن نجاست از آن واجب شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میباشد.[۱۸]

از باورهای رایج مرتبط با تسبیح تربت این میباشد که زنان با گرداندن تسبیح تربت کربلا و تلاوت بیان و دعا بر سفره‌های نذری، قبولی نذر را از معبود و امامان می‌طلبند.[۱۹] در بعضی از روستاهای کشور‌ایران، هنگام دفن مردگان، در چنگ میت مرد، تسبیحی ۱۰۰ یا این که ۳۳ دانه از تربت کربلا میگذارند و مردگان زن را با دست‌حایل و انگشتر و گلوبندی تسبیح مانند که از خاک کربلا تنظیم گردیده و اسم «‌پنج بدن» بر آن حک شد‌ه‌است، می‌آرایند.[۲۰]

پانویس
فرهنگ وتمدن گران قدر حرف، زیر کلمه و واژه تسبیح.
دهخدا، فرهنگ وتمدن لغت، زیر کلمه و واژه تربت.
حسام مظاهری، فرهنگ وتمدن سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۵.
دانشنامه گرانقدر اسلامی، تحت کلمه تسبیح.
بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۵، ص۳۳۴، ح۱۶.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۱۷۷.
روضه خوان اثرگذار، المزار، ص۱۵۱، ح۳ ، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۰۱، ص۱۳۳، ح۶۵.
محمدی ری‌شهری، منتخب نهج الذكر، ترجمه شیخی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.
حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۱۴، ص۵۳۶.
محمدی ری‌شهری، منتخب نهج الذكر، ترجمه شی

سوره عنکبوت

سوره عنکبوت بیست و نهمی سوره و از سوره‌های مکی قرآن میباشد که در جزء بیست و بیست و یکم قراردارد. اسم عنکبوت از تشبیهی که در آیه ۴۱ این سوره آمده، گرفته گردیده است. این سوره درباره توحید، آرم‌های خداوند در آفرینش، نبرد با بی دینی صحبت گفته و برای دلداری به مسلمان‌هاِ معدود‌تعداد نخست اسلام، عاقبت بعضا از پیامبران قبل را گزارش نموده است. سوره عنکبوت همینطور درباره عظمت قرآن و دلالیل حقانیت نبی(ص) و لجاجت معارضان مسجد سجاد مشهد سخن نموده است.

از آیه‌ها دارای اسم و رسم سوره عنکبوت آیه ۴۱ و ۵۷ آن میباشد که در اولین، خدا ماجرا توکل‌کردن کافران به بت‌ها را به عنکبوت و منزل سست عنکبوت تشبیه نموده است و در دو‌مین هشدار داده میباشد که هر انسانی مرگ را می‌چشد و به سوی خدا رزرو مسجد سجاد مشهد برمی‌شود.

درباره فضیلت خواندن این سوره مثلا از نبی(ص) نقل گردیده است کسی که سوره عنکبوت را بخواند به تعداد کلیه مؤمنان و همگی منافقان ده حسنه به وی داده می‌گردد. همینطور به گزارش امام درستگو(ع) آمده اجر تلاوت سوره روم و سوره عنکبوت در شب ۲۳ رمضان، فردوس میباشد و این دو سوره نزد خدا جایگاهی آدرس مسجد سجاد مشهد والا دارا هستند.

معرفی
نامگذاری
اسم عنکبوت برای این سوره، برگرفته از تمثیلی میباشد که در آیه ۴۱ آن آمده میباشد.[۱] معبود در‌این آیه ماجرا کافران را که غیر پروردگار را می‌پرستند، به عنکبوت و منزل عنکبوت تشبیه کرده و منزل عنکبوت را سست‌ترین منزل شماره تلفن مسجد سجاد مشهد خوانده میباشد.[۲]

محل و ترتیب نزول
سوره عنکبوت جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، هشتاد و پنجمی سوره‌ای میباشد که بر رسول(ص) نازل گردیده‌است. این سوره در دکوراسیون کنونی مُصحَف، بیست و نهمی سوره میباشد[۳] و در جزء ۲۰ و ۲۱قرآن جای‌دارد.

تعداد آیه ها و دیگر خصوصیت‌ها
سوره عنکبوت ۶۹ آیه، ۹۸۳ واژه و ۴۳۲۱ صحبت داراست. این سوره از دید حجمی جزو سوره‌های مثانی و مقداری بیشتر از یک حزب (یک چهارم جزء) میباشد.[۴]

محتوا
تعبیر و تفسیر مثال محتوای سوره عنکبوت را در چهار نصیب کلی اینگونه ذکر می‌نماید:

۱. ذکر قضیه «آزمون» و «برخورد منافقان» در آزمون‌ها و آشنایی سعی آنها؛

۲. دلداری به فرستاده(ص) و مؤمنانِ معدود تعداد و اولِ اسلام از روش ذکر کناره‌هایی از سرانجام پیامبرانی زیرا نوح، ابراهیم، لوط و شعیب؛

۳. حرف از توحید، علامت‌های پروردگار در فقید آفرینش، و جنگ با کفر؛

۴. کلام از ضعف و ناتوانی معبودهای ساختگی، و تعریف بت‌پرستان به عنکبوت، همینطور پرداختن به عظمت قرآن و دلایل حقانیت فرستاده(ص) و لجاجت معارضان، و ذکر مسائل تربیتی مثل نماز، خوبی به والدین و انجام با تقوا و نحوه مشاجره و واکنش منطقی با معارضان.[۵]
شأن نزول
درباره برخی از نشانه‌ها سوره عنکبوت، شأن نزول‌های مختلفی آورده شده میباشد. مثلا اورده شده آیه‌ها ابتدایی این سوره درباره عمار و یاسر نازل شد که به جهت اطمینان به آفریدگار شکنجه شدند یا این که درباره مسلمانانی نازل شد که در مکه بودند. در شأن نزول دوم آمده میباشد مسلمانانی که در مدینه بودند به مسلمان‌ها مکه طومار نوشتند که اقرار به اسلام از شما پذیرفته وجود ندارد، مگر اینکه هجرت نمائید. پس زمانی که آن مسلمان ها به سوی مدینه جنبش کردند، مشرکان مکه آنان‌را تعقیب کردند و بعضا از آن ها را کشتند.[۷] همینطور آمده میباشد آیه دهم و یازدهم این سوره درباره عده ای نازل شد که با لهجه، ایمان می‌آوردند اما همین که خویش را در معرض خطر می‌دیدند، به شرک قدیمی برمی‌گشتند و اذیت عموم را با عذاب آخرت یکسان می‌شمردند.[۸]

آیه ها معروف
آیه معجزه قرآن(اُمّی بودن نبی)
وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ ۖ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ(آیه ۴۸) ترجمه:تو هیچوقت قبلا کتابی نمی‌خواندی، و با دست خویش چیزی نمی‌نوشتی، مبادا افرادی که در صدد (تکذیب و) ابطال سخنان تو می‌باشند، شک نمایند!

این آیه در جایگاه ثابت نزول قرآن از سوی آفریدگار میباشد و اعجاز بودن آن میباشد و تأکیدش بر این میباشد که فرستاده عادت به تایپ کردن و تلاوت نداشته و آیه ۱۶ سوره یونس [یادداشت ۱]نیز این داعیه را پذیرش می‌نماید و به رسول خطاب می‌نماید که چنانچه غیر این بود یعنى بر قرائت و تایپ کردن مسلط بودی مخالفانت که همواره مى‌خواهند حق را فسخ معرفى نمایند عذروبهانه به دست آورده و در حقانیت دعوت تو به تردید مى‌افتادند اما از آنجایى که عالی نمى‌توانستى بخوانى و بنویسى ، و سال‌ها میباشد که عموم تو‌را به‌این صفت مى شناسند، زیرا با تو معاشرت دارا هستند، دیگر هیچ جاى شکى برایشان باقى نمى‌ماند، که‌این قرآن کتاب خداوند میباشد ، و آفریدگار آن را بر تو نازل کرده ، از بافته هاى خودت وجود ندارد و اینگونه وجود ندارد که از کتاب‌هاى قدیمى ، قصه‌ها و مطالبى را اقتباس کرده ، و بدین شکل درآورده باشى ، و دیگر مبطلان نمى‌توانند با این عذروبهانه قرآن را ابطال نمایند. [۹] به حیث تعبیروتفسیر مجمع البیان این که فردی مانند نبی عمری درمیان مردمش باشد فارغ از هیچ قرائت و نوشتنی و همگی بر حالات وی شاهد باشند و ناگهان چیزی بیاورد که تمامی از آوردنش عاجز باشند همین برای این عموم کافی میباشد که اعتراف نمایند که از سوی خداست و اعجاز میباشد. [۱۰]