مجله خبری مساجد

اذن قصه روحانی آقابزرگ
روحانی آقابزرگ از بعضی محدثین مذهب ها متعدد اذن نقل حدیث داشته. مثلا؛
میرزا حسین نوری
سید محمدعلی پادشاه مسجد سجاد مشهد عبدالعظیمی
روضه خوان علی خاقانی
روضه خوان محمد باتقوا آل طعان بحرانی
روحانی موسی کرمانشاهی
سید ابوتراب خوانساری
روحانی علی کشف کننده الغطاء
سید حسن صدر
روحانی محمدعلی ازهری مالکی رزرو مسجد سجاد مشهد (مدیر مدرسان مسجد الحرام)
روحانی عبدالوهاب شافعی (امام جماعت مسجدالحرام)
روحانی ابراهیم بن احمدالاحمدی (از فقهای مدینه)
روضه خوان عبدالقادر طرابلسی (معلم مقبره شریف)
روضه خوان عبدالرحمن علیش حنفی (استاد الازهر)
بعضی بزرگانی که از آقابزرگ طهرانی اذن قصه دارا آدرس مسجد سجاد مشهد هستند، [۲۰] عبارتند از:

حاج‌آقا حسین بروجردی
سید عبدالحسین شرف‌الدین
عبدالحسین امینی
سید عبدالهادی شیرازی
روضه خوان محمد رضا آل یاسین
محمدحسن مظفر
سید هبةالدین شهرستانی
محمدعلی غروی اردوبادی
کاظم مدیرشانه‌چی[۲۱]
سید محمدحسین طباطبائی
سید محمدحسین حسینی تهرانی[۲۲]
سید محمدصادق بحرالعلوم
سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی[۲۳]
اثرها مکتوب
آقابزرگ کارشناس تفصیل درحال حاضر نگاری و کتابشناسی [۲۴] و فهرست نویسی بود. البته دامنه تالیفاتش موضوعات دیگری زیرا تاریخ؛ سخن؛ اخلاق و رفتار؛ فقه؛ ریاضی و… را نیز شماره تلفن مسجد سجاد مشهد دربردارد.

الذریعة الی تصانیف الشیعة
نوشته‌علمیٔ اساسی: الذریعة الی تصانیف الشیعة (کتاب)
مهم ترین تاثیر وی الذریعة الی تصانیف الشیعة، موسوعه کتابشناسی که مشمول ۲۶ جلد میباشد. وی به علت تصویب و معرفی اثرها مکتوب شیعه این کتاب را در مقطع ۶۰ سال با معرفی بیشتراز پنجاه هزار جلد کتاب نگاشت.[۲۵]آقابزرگ ۲۵ ذی القعده ۱۳۲۹ق فعالیت کتابت کتاب را شروع نمود.[۲۶] وی در مقطع اقامت در سامرا در‌این دوران هر سال دو یا این که سه توشه به نجف اشرف و بقیه شهرهای عراق سفر می‌نمود و کتاب‌های کتابخانه‌های همگانی و فردی را چشم، بر الذریعه می‌خاطر نشان نمود.[۲۷] این کتاب دربین سال‌های ۱۳۵۷–۱۳۹۷ق/۱۹۳۸–۱۹۷۷م در نجف و بیروت به چاپ رسیده میباشد.[۲۸]

طبقات اعلام الشیعه
نوشته‌علمیٔ مهم: طبقات اعلام الشیعة (کتاب)
دایرة‌المعارف معاش بزرگان شیعه که تفصیل اوضاع و احوال و اثرها بزرگان شیعه را از قرن چهارم تا چهاردهم قمری معرفی می‌نماید.

مصفی المقال فی مصنفی دانش الرجال
نوشته ی علمیٔ مهم: مصفی المقال فی مصنفی دانش الرجال (کتاب)
به معرفی مؤلفان کتاب ها رجالی شیعه همپا با گستردن کوتاهی از معاش و اثرها رجالی آنها می پردازد. مَصْفَی المَقال مشمول گستردن‌درحال حاضر ۶۶۰ بدن از عالمان رجال میباشد که به ترتیب حروف الفبا در‌این کتاب جمع گردیده‌اند.

اثر ها علمی دیگری نیز به وسیله آقابزرگ تهرانی به حرفه تحریر در آمده میباشد:

المشیخه، نجف، ۱۳۵۶ق/۱۹۳۸م
نقباءالبشر
کادو الرازی الی المجدد الشیرازی، کربلا، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۳م
النقد اللطیف فی نفی التحریف عن القرآن الشریف (خطی)
توضیح الرشاد فی تاریخ حصر الاجتهاد، قم، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م
تفنید قسم العوام بقدم الکلام (خطی)
تحت المشیخه، نجف، ۱۳۵۵ق/۱۹۳۷م
ضیاء المفازات فی طرز مشایخ الاجازات، (خطی)
اجازات الطوسی، نجف، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۶م، (همینطور در پیشگفتار تفسیرالتبیان چاپ گردیده‌است: بیروت، داراحیاء التراث العربی)
مستدرک کشف الظنون، یا این که زیر کشف الظنون، طهران، مکتبةالاسلامیه و جعفری تبریزی ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م[۲۹]
الکشکول،‍ دسته میباشد به لهجه فارسی و عربی که از سال ورود آقابزرگ به سامرا در۱۳۴۰ ق. کم کم گردآوری گردیده‌است. [۳۰]
کتابخانه
آقابزرگ تهرانی، کتابخانه‌ای جامع داشت که دارنده بیشتراز ۵۰۰۰ جلد کتاب و ۲۰۰ کتاب خطی در تاریخ، زیست‌طومار، فهرست‌های همگانی، فهرست‌های محرمانه، دایرة المعارف‌ها و… بود.[۳۱] در زمان حیات او، طلاب و اهل استیناف و تحیق از این کتابخانه فایده می‌بردند. خویش روضه خوان با کهولت سن و اشتغال بسیار و ضعف پیری مراجعان را پند و به آن‌ها امداد میکرد. این کتابخانه را او به سال ۱۳۵۴ق. تأسیس کرده بود. برای اینکه کتابخانه از پراکندگی و تلف شدن مصون ماند، آقابزرگ در سال ۱۳۷۵ق. آ ن را وقف کرد. بعد از آن در سال ۱۳۸۰ق. در وقف‌طومار تجدید حیث کرد، و در وقف‌طومار‌ای که به خط خویش او درج شده میباشد قید کرد که درصورتی که برای متولیان و متصدیان، قابلیت و امکان نگهداشت آن منتفی شد، کتابخانه را منتقل نمایند و به کتابخانه امیرالمؤمنین واگذارند.[۳۲]

در تشییع امام حسن(ع)، که بنی‌امیه از دفن وی در کنار مرقد رسول دوری کردند، ابن عباس با مروان بن حکم حرف ذکر کرد و بازدارنده از تضارب در بین بنی‌هاشم و بنی‌امیه شوید.[۳۱]

ابن عباس از اصحاب امام حسین(ع) نیز بوده میباشد. وی هنگام جنبش آن حضرت به عراق در مکه ماند. دو توشه با امام ملاقات نمود و او‌را از هجرت به عراق بخصوص کوفه بر حذر مسجد امین مشهد داشت.[مستلزم منبع] [۳۲]

ابن عباس و رخداد کربلا

اورده شده ابن عباس در حادثه کربلا حضور نداشت. به گفته نویسندگان کتاب مقتل جامع سیدالشهدا، از آحاد اوراق و شواهد تاریخی برمی‌آید که انگیزه مهم عدم حضور او در کربلا، نابینایی وی بود. اکثری از منابع تاریخی نوشته‌اند که ابن عباس در اواخر قدمت و قبل از اتفاق کربلا نابینا شد. شواهدی نیز بر نابینایی او گفته شده میباشد.[۳۳] در بعضا از منابع آمده که ابن عباس در ملاقات با امام حسین(ع)، شایستگی خویش را برای اجرای دستورها امام اظهار‌کرد؛ البته امام به وی فرمود: تو خیرخواه هستی. به مدینه برو و حادثه ها و خبرها آنجا را برای اینجانب گزارش کن.[۳۴]

زمانه بنی‌امیه ابن عباس در طول معاویه از بیعت با یزید دوری کرد[۳۵] البته بعد ها با وی بیعت کرد[۳۶]. معاویه چنان از وی بیزار بود که اورا در کنار اسم علی و صاحب اشتر لعن میکرد.[۳۷]

ابن عباس با عبدالله بن زبیر بیعت نکرد.[۳۸] نیروهای مختار وی و محمد حنفیه را از زندان ابن‌زبیر رهایی دادند. وی آن‌گاه به طایف رفت و در ۶۸ق درگذشت و محمد حنفیه بر وی نماز گذارد.[۳۹]

رده علمی
در بعضا روایات آمده که نبی، خلال دعا برای ابن عباس، از معبود مراد میباشد که دانش تأویل قرآن را به او بیاموزد.[۴۰]

ابن عباس مشهورترین مفسر قرآن در قرن نخستین هجری قمری میباشد. وی میگوید: اینجانب دانش تعبیر را وامدار علی بن ابی طالب هستم. آنچه اینجانب میدانم در قبال دانش وی چونان قطره‌ای در قبال اقیانوس میباشد.[۴۱] رده علمی وی چنان بود که دربین صحابه و تابعین هنگام اختلاف در تعبیروتفسیر قرآن حرف او را مقدم می‌داشتند.[۴۲]

مجاهد طریق تفسیری ابن عباس را مدرسه تفسیری مکه می نامد.[۴۳] او اولیه کس بود که برای توضیح مفردات قرآن شواهدی از اشعار قدیمی عرب میآورد.[۴۴] ذهبی او‌را از بزرگان منابع فقه، حدیث، تعبیر معرفی نموده است.[۴۵]

به گفته ذهبی و زرکلی ابن عباس ۱،۶۶۰ حدیث نقل نموده است.[۴۶] که بخاری ۱۲۰ حدیث و مسلم ۹ حدیث از او نقل کرده‌اند. نصیب بزرگی از احادیث پیش‌بینی خلافت بنی‌عباس به وی منسوب میباشد.[۴۷]

ابن عباس از رسول(ص)، علی(ع)، قدمت، معاذ بن جبل و ابوذر داستان نموده است.[۴۸] اشخاص اکثری از وی ماجرا کرده‌اند به عنوان مثال:

علی بن حسین
عبدالله بن قدمت
انس بن صاحب
ابوالطفیل
ابو امامه بن آسوده بن حنیف
کثیر بن عباس
علی بن عبدالله بن عباس
عکرمه
وهب بن منبه
عروة بن زبیر
سعید بن مسیب
عمرو بن دینار
مجاهد
عبید بن عمیر
محمد بن کعب
عبیدالله بن عبدالله بن عتبة
سلیمان بن یسار و...[۴۹]
ابن عباس و اهل بیت
ابن عباس بعد از جریان سقیفه در پاسخ عده ای که گفتند عموم کراهت داشتند که رسالت و خلافت در یک خویشان توده خواهد شد٬ اظهار کرد: در مقابلش خدای متعال می‌فرماید: «ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْجنسَهُمْ»(سوره محمد٬آیه۹). البته این که میگویید قریش اینگونه سپردن کردند٬ آفریدگار می‌فرماید: «وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ يَخْتارُ ما كانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ»(سوره قصص٬آیه۶۸). و خودتان عالی میدانید که معبود چه کسی را تفویض کرد و در صورتیکه آن‌سیرتکامل که پروردگار لحاظ کرد٬ قریش نیز در کارها خویش لحاظ می کرد شیوه صواب در پیش می گرفت.[۵۰] این مناظره را ابن ابی الحدید نیز با اندک تفاوتی نقل نموده است. [۵۱]

احمد بخاری، امام آدینه مسجد جامع دهلی دراین ارتباط اظهار داشت شماره تلفن مسجد سجاد مشهد : مناره های این مسجد می بایست تجدید بنا شوند و سنگها و دیگر بخشهای ساختاری این مسجد نیز نیاز به تعمیر و نوسازی دارا هستند.

وزارت خارجه هندوستان نیز اظهار داشت: بعداز اخذ کمکهای مالی از سوی ایالات متحده عربی سعودی در راستای بازسازی آدرس مسجد سجاد مشهد این مسجد، سفارش فوق می بایست با مقامات مربوطه درمیان گذارده گردد و سرنوشت فیض پایانی اعلام گردد.

بیشتراز 130 میلیون نفر مسلمان دربین جمعیت یک میلیاردی هندوستان معاش می نمایند.

مسجد جامع دهلی به وسیله امپراطور مغول، فرمان روا عالم که تاج محل را نیز سازه رزرو مسجد سجاد مشهد کرده در سال 1656 ساخته شد. عمارت مرمرین این مسجد قشنگ دارنده تراس بسیار بزرگی میباشد که ظرفیت 20 هزار نمازگزار را دارااست. این مسجد وسیع ترین مسجد هندوستان میباشد که دارنده 260 ردیف و 15 گنبد با ارتفاعات متفاوت میباشد.

مسجد جامع دهلی در هندوستان یک بنای تاریخی به‌حساب می‌آید و تجدید بنا آن برعهده سازمان بررسیهای باستان شناسی هندوستان میباشد که یک سازمان دولتی محسوب گردیده و مسئول محافظت اماکن و ساختمانهای تاریخی این مسجد سجاد مشهد مرزو بوم میباشد.

ملک عبدالله طی ماه روان میلادی به هندوستان هجرت کرده و در پایکوبی روز جمهوری هندوستان نیز کمپانی می نماید. دهلی و ریاض ارتباط ها از صمیم قلب ای داشته و ایالات متحده عربی سعوی یکی تأمین کننده های اساسی روغن ناپخته این مرز و بوم محسوب میگردند.

کوشش برای پیشگیری از ثبت ضوابط مُبایِن با شریعت اسلامی در مجلس و واگذاری رسمیِ محاکمات و کارها قضایی و تدوین ضابطه عدلیّه به مسجد امین مشهد علما.[۲۲]
اعتراض به مبادرت محمدعلی فرمان روا در به توپ بستن مجلس.
بهبهانی به خیال و خاطر این اعتراض آیتم ضرب و شتم قرار گرفت با این هم اکنون هنگامی پادشاه با او به خشونت و توهین حرف اظهار‌کرد، وی با شجاعت به سلطان هشدار بخشید که مؤدبانه حرف بگوید. در غایت، پاد شاه بهبهانی را به عتبات تبعید کرد.[۲۳]
ولی حکم کننده خانقین با ورود بهبهانی به خاک عثمانی مخالفت کرد. در فیض سید به کرمانشاه برگشت و دوران هشت ماه در روستای بِزِهرود [یادداشت ۲] پایین لحاظ قرار گرفت، آن‌گاه با اذن دولت به عتبات رفت.
بهبهانی تا ۱۳۲۷ق در عتبات بود و بعداز فتح طهران بوسیله مشروطه خواستار و سقوط محمدعلی فرمان روا، یک روز گذشته از بهره برداری مجلس دوم در ذیقعده ۱۳۲۷ق، وارد طهران شد.[۲۴]
اعتراض به اعدام روحانی فضل و ادب الله.[۲۵]
عاقبت معاش
بهبهانی بعداز رجوع از تبعید، هر چندین سِمَت قانونی در مجلس نداشت، نفوذش در مجلس و محافل سیاسی آشکار بود. در مجلس دوم که مجدد از دو مجموعه اکثریت اعتدالی و اقلیت دموکرات صورت گرفته بود، اعتدالی‌ها بیشتر از بهبهانی تاسی می‌کردند و دموکرات‌ها در مخالفت با وی خواهان تدوین قانون ها عرفی و ترک ضوابط شرع بودند و انفکاک بدون نقص قوه سیاسی از قوه شیخ را دنبال می‌کردند.[۲۶] دموکرات‌ها معتقد بودند که بهبهانی نفوذ خویش را رفیعتر از مشروطه می داند و مجلس را تضعیف می‌نماید. در مقابل، اعتدالی‌ها نیز پیروز شدند که فتوایی دالّ بر غیردینی بودن موضع ها نظری تقی زاده، رهبر دموکرات‌ها، از دو مجتهد ذی نفوذ نجف و مدافع مشروطه، آخوند خراسانی و روضه خوان عبدالله مازندرانی، بگیرند. این سیرتکامل تصور میشد که وسیله و واسطه این مبادرت، بهبهانی بوده میباشد.

به‌دنبال همین رویدادها، بهبهانی در ۸ رجب ۱۳۲۸ق[۲۷] موازی با ۲۴ تیر ۱۲۸۹ش[۲۸]، در منزل خویش به دست چهار نفر دارای اسلحه به قتل رسید. با نشر این خبر، بازار تعطیل شد و عموم قصد انتقام‌جویی از قاتلان را داشتند که سیدمحمد، پسر سیدعبدالله، آنها را به متانت دعوت کرد.

هرچند نام‌و‌نشان قاتلان مشخص و معلوم نشد، عموم این قتل را به دموکرات‌ها، به‎‌ویژه تقی زاده و حیدرخان عمواغلی، نسبت می‌دادند؛ چرا‌که بیشتر ترورها در آن فرصت «‌کمیته دِهْشَت‌» به رهبری حیدرعمواُغلی بود که خویش از شُعَب «‌انجمن آذربایجان‌» به رهبری سید حسن تقی زاده به اکانت می‌آمد. تقی زاده که جان خویش را در خطر می‌روءیت کرد، طهران را به قصد تبریز و آن گاه استانبول شکاف کرد، هر چندین هیچ ارتباط مستقیمی بین وی و قاتلان ثابت نشد.[۲۹]

کسروی در متن کتاب تاریخ هیجده ساله آذربایجان می نویسد: هرچند اسم آحاد قاتلان دانسته نشد البته بی‌گمان از گروه حیدرعمو اغلی بودند و این خون‎ریزی را با امر تقی زاده کردند. همو در یادداشتی در پانویس می نویسد: چنانكه بعد دانسته شد يكی از ايشان، رجب اسم سَرابی بود كه از قفقاز آمده و در تبريز در شمار مجاهدان قفقازی در نزاع‌ها دست داشت و بعد از آن به طهران آمده به عمو اغلی پيوست و به فرمان وی به آن كار برخاست و بعد از كشته شدن بهبهانی در طهران نايستاده مجدد به تبريز رجوع و در آنجا بود تا در نزاع محرم ۱۳۳۰ با روسيان تيری به دهانش خورده كشته گرديد. می‎‌گويند: شادروان بهبهانی را نيز از دهانش زده بود.[۳۰]

لاشه بهبهانی بعداز تشییع عظیمی که تا آن مجال در طهران نادر سوابق بود، در نجف در بقعه خانوادگی دفن شوید.[۳۱]

پانویس

آرا و دیدگاه ها علمی
سید ابوالقاسم خویی، در فقه و اصول فقه، ایده ها و آرای قابل توجهی داشته که گاه با ایده ها دارای اسم و رسم فقیهان شیعه متعدد بوده و به نقل از برخی، ۳۰۰ فتوا مغایر فتواهای پر اسم و رسم فقیهان شیعه، فی مابین فتاوای خویی چشم میگردد.[۳۷] بعضی از این موردها عبارت مسجد سجاد مشهد میباشد از:

مخالفت با موظف بودن کافران به فروع آئین: خویی مانند یوسف بحرانی و مغایر لحاظ کلیه علمای شیعه که معتقدند کافران ضمن اصول آئین، موظف به فروع آیین هم گردیده‌اند،[۳۸] بر این یقین میباشد که کافران تا‌زمانی‌که اسلام را نپذیرند، ملزم به فروع آیین رزرو مسجد سجاد مشهد نمیشوند.[۳۹]
عدم تایید نسبی بودن شروع ماه قمری: به یقین خویی، خلاف لحاظ دارای اسم و رسم، استارت ماه قمری برای همگی یکسان میباشد و نمی‌اقتدار آن را چیزی نسبی دانست. به دلیل آنکه واحد سنجش شروع ماه قمری، مبتنی بر آرای خویی، خارج رفتن ماه از محاق میباشد که پدیده‌ای تکوینی میباشد و به احوال قرارگیری خورشید، ماه و زمین مرتبط میباشد و متعلق به اجزا و بخشها مختلف زمین آدرس مسجد سجاد مشهد وجود ندارد.[۴۰]
مخالفت با آوازه فتوایی و اجماع: سید ابوالقاسم، دربارهٔ آوازه فتوایی، نظراتی به کلی گوناگون با ایده ها دارای شهرت عالمان شیعه داشت. به اطمینان بیشتر اصولیان شیعه، در شرایطی که یک فتوا بین فقیهان، پر اسم و رسم باشد، ماجرا معتبری که با آن ناسازگار میباشد، اعتباری ندارد. خویی ولی با این اصل مخالف میباشد و «آوازه فتوایی» را در ترجیحات باب تعارض در اصول فقه بیان نکرده و اعتقاد دارد، آوازه عملی ضعف مدرک داستان را جبران نمی‌نماید؛ به عبارتی‌طور که بی‌توجهی فقها به یک حدیث درست، آن را از حجیت ساقط نخواهد کرد.[۴۱] او اعتبار و حجیت اجماع را هم ذیل سؤال برده میباشد؛ چه اجماع منقول و چه اجماع محصَّل. با این درحال حاضر خویی در فتاوای خویش احتیاط کرده و به اجماع اعتنا شماره تلفن مسجد سجاد مشهد نموده است.[۴۲]
فتاوای مخالف دارای شهرت: تایید صلاحیت بیرون شدن زن از منزل فارغ از اذن همسر، مجوز سقط جنین برای زن در شکل احتمال مرگ خویش، مجوز وصلت مرد مسلمان با زن اهل کتاب، منوط نبودن جهاد ابتدایی به حضور امام معصوم، شرط نبودن اجتهاد برای حاکم، و همینطور پاکی چرم‌های وارداتی از کشورهای غیرمسلمان که ذبح فقهی آن ها مشکوک میباشد.[۴۳]
اقدامات سیاسی

هواخواهی از انقلاب اسلامی کشور‌ایران
در ارتباط با حکومت‌های باطن جمهوری اسلامی ایران، سید ابوالقاسم خویی، تا قبل از مرجعیت، بیانیه‌ها و اطلاعیه‌هایی در محکومیت اقدامات حکومت پهلوی صادر کرده، در یک زمان بیشتراز ده ساله، نسبتاًً سیاست خاموش را در پیش گرفته و آن گاه در شروع موفقیت انقلاب اسلامی در جمهوری اسلامی ایران در بهمن ۱۳۵۷ش، به حفاظت از امام خمینی و انقلاب اسلامی پرداخته میباشد. درباره ی با حکومت عراق نیز جانبداری خویی از انتفاضه شعبانیه عراق شیعه‌ها عراق، به حصر خانگی وی انجامید.[۴۴] برخی از اقدامات اجتماعی و سیاسی آیت‌الله خویی عبارتند از:

موضع ها علیه حکومت پهلوی
خویی در مهر ۱۳۴۱ش در تلگرافی به محمدرضا پهلوی، سلطان جمهوری اسلامی ایران، با ضابطه انجمن‌های ایالتی و ولایتی مخالفت کرد و آن را خلاف شرع خواند.[۴۵] همینطور در پیامی به سید محمد بهبهانی، تأکید کرد که «سکوت کردن صدای ملت با قوه قهریه، دیری نخواهد پایید و تبلیغات عوام‌فریبانه، ایرادات را حل نمی‌نماید و اقتصاد ورشکسته و ناخشنودی عموم را معالجه نخواهد کرد.»[۴۶] وی همینطور در عکس العمل به حادثه فیضیه در اولِ سال ۱۳۴۲ش، تلگرامی به محمدرضا ارسال کرد و از «انحطاط میهن اسلامی و خط سیاق زمامدارانش» اظهار تأسف کرد.[۴۷] یک ماه آن گاه در جواب به طومار عده ای از علمای کشور‌ایران، عدم صلاحیت حاکمان فاسد را اظهار‌کرد؛ وظیفه روحانیت را هنگفت دانست و بدون صدا را ناروا شمرد.[۴۸] ستمگر تلاوت دستگاه حکم دهنده کشور‌ایران بعد از کشتار عموم در ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ش، حکم به ممنوعیت کمپانی در انتخابات زمان ۲۱ مجلس و از اعتبار ساقط درک کردن آن، هواخواهی از امام خمینی پیرو دستگیری و خبرپراکنی محاکمه امام، برخی دیگر از برخورد‌های سیاسی اوست.[۴۹]

عکس العمل با امام حسن عسکری(ع)
حکومت معتز حدود 1‌سال با امامت امام حسن عسکری(ع) هم‌زمان بود.[۴۳] اورده شده او نسبت به امام عسکری(ع) نیز بغض و کینه داشت. به گفته بعضی پژوهشگران حکومت برای به انزوا کشیدن و زیر‌حیث به دست آوردن امام حسن عسکری(ع)، او را آیتم آزار قرار داده[۴۴] و به زندان افکند.[۴۵] معتز از زندان‌بان خویش مراد بود تا بر امام طاقت فرسا گرفته و وی را گزینه اذیت و آزار قرار دهد.[۴۶] نقل شده استدلال دشوار‌گیری وی علم، آوازه و منزلت اجتماعی امام بود و همینطور دانش به اینکه وی بابا امام منتظری میباشد که شیعه ها برای سرنگونی حکومت ظالمان در انتظار وی مسجد امین مشهد می باشند.[۴۷]

طبق ادعای پاره‌ای منابع، معتز تصمیم گرفته بود تا با دسیسه‌ای امام عسکری(ع) را به شهیدشدن برساند.[۴۸] وی به سعید حاجب امرکرد تا امام را به کوفه برده و بدور از دیده عموم، گردنش را بزند؛ البته معتز سه روز پس از این فرمان از خلافت خلع شد و به قتل رسید.[۴۹] نقل شده امام(ع) پیش از وقوع واقعه، خبر کشته شدن معتز را به شیعه‌ها داده بود؛ چنان‌که در جواب به طومار یکی‌از یارانش مطابق اظهار نگرانی از اراده معتز برای قتل حضرت به نتیجه ها شدن فَرَج بعد از سه روز اشاره نمود.[۵۰] به اطمینان بعضی مورخان معتز بوسیله امام عسکری(ع) گزینه نفرین قرار گرفت و از خدا خلاصی از شر و آزار معتز را خواهان شد که بعد از دعای حضرت معتز از خلافت عزل شد.[۵۱]

عکس العمل با شیعه‌ها
موقعیت سیاسی و اجتماعی شیعه ها که از فرصت مأمون عباسی به وقار نسبی رسیده بود، بعد از به حکومت وصال متوکل عباسی مشقت بار شد و آیتم فشار و اقدامات خصمانه قرار گرفتند.[۵۲] این سیاست در حکومت معتز نیز دنبال شد.[۵۳] نقل شده معتز عباسی با شیعه ها بسیار مشقت بار‌گیر بود.[۵۴] ضمن امام هادی(ع) شماری از شیعه ها زیرا ابوهاشم جعفری[۵۵] حسن بن محمد عقیقی، محمد بن ابراهیم عمری[۵۶] و محمد بن علی عطار[۵۷] نیز بوسیله حکومت به زندان افتادند.

نقل شده جعفر بن اسماعیل بن موسی کاظم از مبلغان امامیه در مغرب به وسیله ابن‌اکثر اوقات از کارگزارن معتز به قتل رسید.[۵۸] احمد بن عبدالله از نوادگان امام حسن(ع) نیز به دست عمال خلیفه به قتل رسید و عیسی بن اسماعیل از نوادگان عبدالله بن جعفر در زندان حکومت از عالم رفت.[۵۹] قتل جعفر بن محمد از نوادگان امام سجاد(ع) در ری و ابراهیم بن محمد از نوادگان عباس بن علی(ع) و همینطور وفات احمد بن محمد از نوادگان امام حسن(ع) در زندان مدینه[۶۰] برای مثال اقدامات حکومت معتز علیه شیعه‌ها بود.

قیام‌های منتسب به علویان در طول معتز
در منابع از قیام‌های علویان در طی معتز کلام به بین آمده میباشد[۶۱] یک کدام از آنان قیام علی بن موسی بن اسماعیل از نوادگان امام کاظم(ع) و از مبلغان آئین امامیه در مصر بود[۶۲] که در غایت به وسیله حکومت بازداشت شد[۶۳] و در زندان از جهان رفت.[۶۴] یک کدام از دیگر از قیام‌ها، قیام اسماعیل بن یوسف از نوادگان امام حسن(ع) که بوسیله حکومت ناکامی خورده و به قتل رسید. حسن بن یوسف اخوی وی و همینطور جعفر بن عیسی از نوادگان عبدالله بن جعفر نیز در‌این اتفاق کشته شدند.[۶۵] حکومت عباسی این قیام‌ها را با عمل‌های امام هادی(ع) در امر می‌دانست؛ به این ترتیب محدودیت‌های مشقت بر امام و پیروانش زور کرد.[۶۶]

اثر ها کلامی و فلسفی
مهم ترین اثر ها کلامی و فلسفی حسینی عبارت‌اند از:

دو توشه تلخیص الشّافی فی الامامة، تاثیر شریف مرتضی. تلخیص ابتدا، که در آن پاره‌ای از مناظره‌های حکم دهنده عبدالجبار معتزلی و شریفِ مرتضی آمده میباشد، اِرتِشافُ الصّافی مِن سُدروغ ِالشّافی اسم دارااست و تلخیص دوم، که نادر وسعت‌خیس میباشد، صَفوةُالصّافی مِن رَغوةِ الشّافی نامیده مسجد سجاد مشهد گردیده‌است.[۱۷]
التُحفةُالزِّینیة، که اُرجوزه یا این که گروه شعری میباشد در پوسته مثنوی درباره مسائل کلامی[۱۸]
حَثیثُ الفُلْجَة فی شَرْحِ حَدیثِ الفُرْجة، در تفصیل حدیث پنجم از باب «‌حدوث العالم‌» کتاب التوحید کافی.
اَمانُ الایمانِ مِن اَخطارِ رزرو مسجد سجاد مشهد الاَذهان.
حَدائقُ العارفِ فی طَرائقِ المعارف[۱۹]
او دو تاثیر کلامی ـ حدیثی نیز داشته میباشد: کناره بر گستردن سیدعلی خان مدنی بر الصحیفة السّجادیة، و تفصیل نا تمام زیارت جامعه کبیره[۲۰]
حسینی مختاری در دانش منطق، لسان المیزان و گستردن آن و نیز گستردن تهذیب المنطق تفتازانی را نگاشت و بر تفصیل شمسیه و گستردن مطالع، هر دو از قطب الدین رازی، کناره نوشت. در ریاضی ها نیز شرحی بر خلاصةالحساب روضه خوان بهائی نوشت.[۲۱] همینطور قسمت طبیعیات کتاب الشفاء ابوعلی سینا را با اسم مِصْفاة السَّفاء لاِستصفاءِ الشِّفاء گستردن آدرس مسجد سجاد مشهد کرد.[۲۲]

ادبیات
اثرها حسینی مختاری در ادبیات مشتمل میباشد بر:

سه گستردن (مختصر، میانگین و گرانقدر) بر الفوائدالصَّمدیة روحانی بهائی.
گفتارهای حکیمانه موزونی به مدل مقامات حریری و شذورالذهب زمخشری با اسم زَواهرُالجَواهر فی نَوادرالزَّواجِر، که چاپ شماره تلفن مسجد سجاد مشهد شد‌ه‌است.[۲۳]
لبه بر المُطوَّل تفتازانی.
کتابی در دانش نحو به اسم نحو میر.[۲۴]
لبه‌ای بر کتاب الاشباه و النظایر جلال الدین سیوطی: در آن از بعضا منابع نقل نموده است که سیوطی در اواخر قدمت به مذهب شیعه گرویده بود.[۲۵]
تَفریجُ القاصد لِتوضیحِ المقاصد نامید که تاریخ بهائیین (یعنی روضه خوان بهائی و بهاءالدین حسینی مختاری): تفصیل و تکمله‌ای بر کتاب توضیح المقاصد بهاءالدین عاملی (روحانی بهائی).[۲۶]
ترجمه لهوف
سید بهاء‌الدین مختاری را اولیه ترجمه کننده مقتل لهوف به فارسی دانسته‌اند. [۲۷] اسم این ترجمه اولیه توشه در کتاب «الشریعة الی استدراک الذریعة» نوشته سید محمد طباطبائی آمده میباشد.[۲۸] ترجمه سید بهاء‌الدین ترجمه صرف وجود ندارد و وی احادیث و اشعار دیگری برای مثال اشعار محتشم کاشانی را نیز به‌این ترجمه افزوده میباشد.[۲۹]

پانویس
آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ص۱۰۸ـ۱۰۹؛ حرّعاملی، امل الآمل، پیمان ۱، پیشگفتار حسینی، ص۱۷؛ حسینی اشکوری، اجازات الحدیث، ص۱۳۵.
آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ص۱۰۸ـ۱۰۹.
مراجعه کنید به فاضل هندی، کشف اللثام، ج۱، پیشگفتار جعفریان، ص۱۸ـ۲۲.
آقابزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۴، ص۱۵۳.
رجوع نمایید به آقابزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲۶، ص۱۶۷.

بعداز مرگ یزید
بیعت با مروان بن حکم
هنگامی عبدالله بن زبیر در مدینه اقتدار گرفت، مروان بن حکم به سوی حجاز رفت تا با وی به خلافت بیعت نماید، البته ابن زیاد در بَثَنیه مروان را ملاقات کرد و او را از آن شغل دستگیر و به او عهدوپیمان اعطا کرد که در‌صورتی‌که وی خویش مدعا خلافت خواهد شد، پشتوانه وی خواهد بود. مروان رجوع و برگشت و ابن زیاد نیز به دمشق رفت و ضحاک بن قیس را که از عموم شهر برای ابن زبیر بیعت گرفته بود، فریفت و از شهر خارج راند و برای مروان بیعت گرفت. در پیکار مروانیان با ضحاک بن قیس، که به ناکامی ضحاک انجامید، ابن زیاد، فرماندهی سواران مروان را بر ذمه مسجد امین مشهد داشت.[۲۹]

در عصر حکومت مروان، عبیدالله نیز در دمشق بود. هنگامی توابین به سرکردگی سلیمان بن صُرَد خُزاعی به خونخواهی حسین بن علی(ع) قیام کردند، مروان، ابن زیاد را به رویارویی آن ها ارسال کرد و حکومت عراق را به شرط غلبه بر آن به او بخشید.[۳۰] هنگامی عبیدالله به جزیره رسید، از مرگ مروان(۶۵ق /۶۸۵م) مطلع شد، اما به جلو رفتن خویش افزود.

سرکوب قیام توابین
نوشته‌ی علمیٔ مهم: قیام توابین
سرنوشت در اواخر جمادی الاول سال ۶۵ق در عین الورده پیکار خونینی میان سپاه ابن زیاد و توابین درگرفت که به کشته شدن سلیمان و یارانش انجامید.[۳۱]

مقابله با سپاه مختار
ابن زیاد آن‌گاه سرگرم فرمان بردار ساختن شهرهای جزیره شد که قبل از آن با ابن زبیر بیعت کرده بودند. وی آغاز به عراق که مختار ثقفی در آن‌جا علیه امویان و به خونخواهی حسین بن علی(ع) قیام کرده بود، نمی‌پرداخت، البته سرنوشت به موصل، که در مشت کارداران مختار بود حمله کرد. دوستداران مختار به تکریت عقب نشستند و مختار را از حمله ابن زیاد با خبر کردند. مختار نیز سپاهی را به تقابل ارسال کرد. سپاه مختار، سپاهی را که ابن زیاد به سوی آن‌ها پیامبر بود، باخت اعطا کرد. (۱۰ ذیحجه سال ۶۶ قمری).[۳۲]

مرگ ابن زیاد
بعداز برد لشکریان مختار، ابن زیاد خویش با سپاه به سوی آن‌ها آمد، و سپاه مختار عقب گردهمایی. مختار که اصولاً در ادامه هلاک ابن زیاد و کسان دیگری بود که در اتفاق کربلا دست داشتند، ابراهیم بن صاحب و مالک اشتر را با سپاه به تقابل ابن زیاد ارسال کرد. ابراهیم که می‌خواست پیش از ورود ابن زیاد به مرزوبوم عراق، به او رسد، در کنار دریا رود خازر مجاورت روستایی به اسم باربیثا در ۵ فرسخی موصل به لشکر شام رسید. در نبرد شدیدی که در میان عراقیان و شامیان استارت شد، ابن زیاد ناکامی خورد (محرم ۶۷) و همپا با یارانش به قتل رسید. براساس روایتی از ابومخنف، بیان کننده ابراهیم بن اشتر خویش در پیکار بدن به بدن، ابن زیاد را به قتل رسانید.[۳۳]

روزگار امام علی(ع) و امام حسن(ع)
معقل مدیر نگهبانان امام علی(ع)بود[۳۳] و در پیکار‌های سه‌گانه در کنار حضرت علی(ع) حضور داشت.[۳۴] وی در نزاع جمل فرمانده پیادگان سپاه را بر ذمه داشت.[۳۵] برخی مسئولیت او‌را درین پیکار، رهبری برخی قبایل برای مثال قریش، بنی‌کنانه، بنی‌تمیم و بنی اسد دانسته‌اند.[۳۶] همین مسئولیت برای وی در هنگام اعزام سپاه به صفین هم مذکور مسجد سجاد مشهد میباشد.[۳۷]

وی قبل از نزاع صفین، از طرف امام علی(ع) مأموریت یافت تا برای در دست گرفتن حال و روز و آهسته ساختن عموم[۳۸] با لشکری سه هزار نفره[۳۹] از سوی موصل[۴۰] و نصیبین به سمت صفین تکان کرده و در رقه به امام ملحق خواهد شد.[۴۱] طومار دوازدهم نهج البلاغه خطاب به معقل و مرتبط با همین فرصت میباشد.[۴۲] از معقل سخنانی در اعلام وفاداری به امام در مسیر تکان به صفین به تصویب رزرو مسجد سجاد مشهد رسیده میباشد.[۴۳]

معاویة بن ابی‌سفیان بعد از مبارزه صفین، یزید بن شجره را به نمایندگی از خود تحت عنوان امیر حاجیان به مراسم حج ارسال کرد که با برخورد امام علی(ع) مواجه شد و امام معقل را با سپاهی یک‌سری هزار نفره به رویا رویی با وی ارسال کرد.[۴۴] امام در طومار‌ای به نماینده خویش در حج یعنی قثم بن عباس، معقل را شخصی با اصالت و مالامال صلابت و در عین هم اکنون پرهیزگار و پارسا معرفی نمود.[۴۵] امام علی(ع) در خطبۀ دیگری عموم را به ملازمت با معقل برای اعزام به مکه دعوت نمود و معقل را شخصی امین و صالح معرفی کرد.[۴۶] نماینده معاویه با وارد شدن معقل از مکه آدرس مسجد سجاد مشهد بیرون شد.[۴۷][یادداشت ۱]

معقل در نبرد نهروان فرماندهی جناج چپ امام را بر ذمه داشت.[۴۸] هنگامی که امام علی(ع) قصد داشت تا برای تقابل دوباره با معاویه سپاهی را مهیا سازد. امام با دقت به مشورت کردن دیگرافراد که معقل را شخصی آزموده و آیتم آشنایی معرفی کردند و این مسئله آیتم تأیید امام قرار گرفت، از وی خواست تا با گاز به گردآوری‌آوری نیرو بپردازد.[۴۹] و وی این شغل را تا فرصت شهید شدن امام خاطر شماره تلفن مسجد سجاد مشهد نشان کرد.[۵۰]

او برای مثال شیعیانی میباشد که به امام حسن(ع) برای نزاع با معاویه اعلام وفاداری کرد و وعده امداد اعطا کرد. امام نیز سخنانشان را تأیید و برای وی دعا کرد.[۵۱]

نزاع با شورشیان خوارج
معقل در سرکوب خوارج فرصت امام علی(ع) نقش داشت و کودتا‌های خوارجی نظیر هلال بن علفة و یا این که علقمه التیمی را در سال ۳۸ق[۵۲] سرکوب کرد.[۵۳] همینطور او از طرف امام علی(ع) مأمور تقابل با بنی‌سامه شد که آن‌ها‌را ناکامی اعطا کرد و چندین را اسیر گرفت.[۵۴] نبرد او با بنی‌ناجیه[۵۵] و همینطور خریت بن راشد ناجی[۵۶] نیز در تاریخ تصویب شد‌ه‌است.

معقل پس از شهید شدن امام علی(ع) نیز با مغیرة بن شعبة والی معاویه در کوفه برای سرکوب خوارج یار و همدم شد و قیام فرنگی‌هایی مثل فروة بن نوفل، شبیب بن بجرة[۵۷]، ابی لیلی فرنگی[۵۸] و مستورد بن علفه[۵۹] به دست وی سرکوب شد.

هدایت و روشنایی در تورات
آیه‌ها قرآن دلالت بر ذکر احکام فقهی در تورات دارا‌هستند.[۱۹] در قرآن از تحریف در کتاب مقدس یهودی حرف گفته، ولی مجموع مطالب تورات را رد نکرده میباشد. در تعبیر و تفسیر المیزان ذکر می‌نماید، که با اعتنا به اخلاق و رفتار همگانی و مختصات نژادی بنی‌اسرائیل و حضور پیامبران متعدد میان این قوم و قبیله، درین کتاب جز بخشی از هدایت و نور و روشنایی ذکر نشده میباشد.[۲۰] البته مجموعاَ مفسران متعددی بر وجود هدایت و نوروروشنایی در‌این کتاب تصریح مسجد امین مشهد دارا‌هستند.[۲۱]

علامه طباطبایی این دستور را برهان بر عدم جهانی بودن این آیین میداند و آیین یهودیت را خاص بنی‌اسراییل ذکر می‌نماید. در سوره اعراف[۲۲] نیز در جایی که از الواح حضرت موسی(ع)حرف می گوید، به‌این نکته اشاره می‌نماید که در‌این الواح از هر چیزی، بخشی از آن را ذکر نمودیم.[۲۳][یادداشت ۱]

ارتباط قرآن با تورات و تفاوتش با آن
قرآن که واپسین کتاب آسمانی میباشد ارتباط‌اش با تورات به تعبیروتفسیر قرآن ارتباط مُهَیْمِن میباشد. [۲۴] مهیمن یعنی مراقبی که حق اصلاح و تصرف اصلاحی دارااست یعنی هم دخل و تصرف می‌نماید، حکمی را برمی‏‌دارااست حکم دیگری به مکان آن می گذارد و محتواهای صحیحش را نگهداری می‌نماید و بدعت‌ها و تحریف‌هایی را که در آن واقع گردیده از میان میبرد؛ احکامی را هم که متناسب با آن اوضاع خاص بوده نسخه ها می‌نماید اما نسخه ها آنان معنایش این وجود ندارد که روح آن کتاب از فی مابین برود. [۲۵]
قرآن خلاف تورات یکجا و یک‌نوبت نازل نشده بلکه به ندرت ودر ارتفاع ۲۳ سال نازل گردیده‌است. [۲۶]از همین روست که آیه ها قرآن به اصطلاح شأن نزول دارا‌هستند. شأن نزول چیزی وجود ندارد که معنای آیه را در خویش محصور نماید بلکه به عکس، پی بردن شأن نزول تا حد متعددی در پر‌نور شدن مضمون آیه ها مؤثر و راهگشاست.[۲۷]
قرآن تحت عنوان اعجاز‌ای از سوی خدا بوسیله فرستاده(ص) ارائه گردیده البته تورات فقط یک کتاب میباشد آسمانی که موسی نیز ادعای اعجاز بودنش را نداشت.[۲۸]
اسامی دیگر تورات
برای تورات اسم‌های دیگری نیز اورده شده میباشد. در لهجه فارسی و عربی بدین کتاب قول قدیم نیز گفته می‌گردد. کل کتاب مقدس یهودی و مسیحی را عَهدَیْن می‌نامند. یهودیان همینطور به تمام کتاب مقدس تَنَخْ می گویند. این اسم ذکر‌گر قسمت‌های این کتاب میباشد که به سه قسمت تورات، نَبیئیم (nabiim)و کِتُوبیم ( kethubim )و نوشته‌ها یا این که صحیفه‌ها تقسیم میگردد.[۲۹]

تقسیم بندی تورات به قسم قدیم و عهدوپیمان تازه اختصاصی اعتقادات مسیحیان میباشد. آن ها قائل به دو قسم میباشند او‌لین عهدوپیمان با حضرت‌ابراهیم(ع) بسته شد و در طول حضرت‌موسی(ع) تحکیم و تجدید شوید، و دیگری قول تازه که با ظهور حضرت‌عیسی(ع) میباشد.[۳۰]

قول قدیم سه چهارم از تمام کتاب مقدس را دربرمی‌گیرد. درین کتاب مطالب متنوعی از قبیل تاریخ، شریعت، حکمت، مناجات، شعر و پیشگویی وجود دارااست. بیشتر کتاب‌ها به گویش عبری و بعضا نیز به لهجه کَلْدانی و آرامی کتابت شد‌ه‌است. در کنیسه‌ها کتاب مقدس به طور تومار مراقبت می شود.[۳۱]

تورات در نگاه یهودیان و مسیحیان
ورژن‌های تورات
مبتنی بر آنچه در تاریخ یهود نقل شده میباشد تورات شامل دو ورژن میباشد.

ورژن عبری، این ورژن به جز بخشی از آن به گویش عبری درج شده و مشمول ۳۹ کتاب میباشد. این ورژن مشتمل بر سه قسمت میباشد: تورات، کتاب ها انبیا که خویش دربرگیرنده دو نصیب انبیای متقدم و انبیای متاخر میباشد و قسمت سوم مکتوبات میباشد. اسم تَنَخ اشاره به همین مقاله دارااست.
ترجمه سَبْعینیّه به لهجه یونانی میباشد. این کتاب برای یهودیان اسکندریه و به امر حکم کننده مصر نوشته شد. این ورژن دارنده ۴۶ کتاب میباشد البته در ورژن عبری کتاب‌های مازاد مو جود وجود ندارد.[۳۲] [یادداشت ۲]