جبرئیل یا این که جبرائیل، یک کدام از چهار فرشته پایگاهّب الهی و حمل کننده وحی میباشد. واژه و کلمه جبرئیل در سه آیه از قرآن و در احادیث زیادی آمده میباشد. منابع اسلامی، ضمن حمل وحی، کارهایی زیرا امداد پیامبران، عذاب کردن کافران و تسلی‌بخشی مؤمنان را به جبرئیل نسبت مسجد سجاد مشهد داده‌اند.
در فلسفه و عرفان نیز از واقعیت و رده جبرئیل مشاجره گردیده‌است و فیلسوفان و حکیمان مسلمان با تعابیری زیرا «عقل فَعّال» از وی خاطر کرده‌اند. در متن ها شرعی یهودیت و مسیحیت نیز اسم این فرشته رزرو مسجد سجاد مشهد نام برده میباشد.
معنای لغوی در گویش‌های متعدد
واژۀ جبرئیل اساسا عِبری میباشد و ظاهراً به طور سُریانی‌اش به عربی رویه یافته میباشد.[۱] نویسندگان و پژوهشگران گویش عربی بر غیرعربی بودن آن تصریح کرده‌اند.[۲] ابوحیان غرناطی[۳] سیزده شکل متفاوت آن، نظیر جِبْریل، جَبْریل، جَبَرئیل، جَبَرئِل، جَبرائل، جَبرائیل، را آورده میباشد.[۴] همینطور دانی [۵] شکل‌های خواندن[یادداشت ۱]این واژه در قرآن را برشمرده[۶] که «جِبْرِیل» مشهورترین و فصیح‌ترین آنان به لهجۀ اهل حجاز و سازه بر تلاوت حفص، ابوعمرو، نافع و ابن عامر میباشد.[۷] برخی واژه و کلمه‌شناسان عرب با اشاره به معانی متعدد «جَبْر»، مثلا شاه، عبد، شجاع، مرد،[۸] و ایل تحت عنوان اسمی از اسامی پروردگار در عبری،[۹] جبرئیل را همانند میکائیل و اسرافیل مرکّب از دو قسمت دانسته‌اند که بنابراین جبرئیل («جَبْر» + «ایل») به معنای مرد پروردگار یا این که بندۀ پروردگار (عبدالله) میباشد.با اعتنا به معنای «جَبَروت» که در عِبری به معنای نیرومندی و اقتدار میباشد،[۱۰] احتمالاً جبرئیل از «جبروت» مشتق گردیده‌است.[۱۱] باتوجه به اینکه «جَبَر» از گویش عبری به معنای اقتدار داشتن و توانمندی و «جبرئیل» به معنای فرد نیرومند نیز آمده میباشد،[۱۲] این احتمال تقویت می شود. حتی لقب ها «شدیدالقُاو» و «ذومِرَّة» نیز هم اندازه عربی جبرئیل آدرس مسجد سجاد مشهد دانسته گردیده است.[۱۳]
جَبْر در لهجه‌های حَبَشی و سِریانی و آرامی و عبری به معنای مرد، قهرمان و دلاور میباشد و جبرئیل در‌این لهجه‌ها مرد آفریدگار و قهرمان آفریدگار مضمون می‌گردد.[۱۴] بعضا ایل را به معنای عبد و جبرئیل و میکائیل و اسرافیل را به معنای عبدالله، عبدالرحمان و عبدالقُدُّوس شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میدانند.[۱۵]
در قرآن
اسم جبرئیل در قرآن سه توشه در آیه ها مدنی آمده میباشد.[۱۶] در آیهٔ ...فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَیٰ قَلْبِک بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَینَ یدَیهِ وَهُدًی وَبُشْرَیٰ لِلْمُؤْمِنِینَ.چرا كه وی، به دستور معبود، قرآن را بر قلبت نازل كرده میباشد، در حالى كه مؤيد [كتاب‌هاى آسمانى] پيش از آن، و هدايت و بشارتى براى مؤمنان میباشد.»[بقره–۹۷] به وظیفه مهم جبرئیل، یعنی پیام‌آوری وحی، تصریح گردیده‌است، هرچند دربارهٔ چگونگی جابجایی و نزول وحی سخنی به در میان نیامده میباشد.[۱۷]
در قرآن تعابیر دیگری نیز میباشد که مفسران[۱۸] آنها‌را ناظر به جبرئیل دانسته‌اند، مثلا:
«الروح الامین»[۱۹] که حاکی از امانتداری وی در رساندن وحی میباشد.
«فرستادهٍ کریم و مهربان»[۲۰] که بر خصلت‌های نیک او دلالت دارااست.
«شدیدالقوی» و «ذومِرّة» و «ذی قوة»[۲۱] که گویا توانمندی و اقتدار بر جاری ساختن امرها الهی میباشد.
«مَکین» و «مُطاع»[۲۲] که از مقام و جایگاه ویژهٔ وی نزد معبود و دیگر ملائکه حکایت می‌نماید.
«روح القُدُس»[۲۳]
در سوره بقره آیه ۹۸ به کافر بودن معاندِ جبرئیل بلکه به شرک معاندان کل ملائکه الهی تصریح شد‌ه‌است. مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ ترجمه: هر كه معاند پروردگار، و ملائکه و فرستادگان وی، و جبرئيل و ميكائيل میباشد [بداند كه] خداوند يقينا معاند كافران میباشد. یهودیان براین یقین بودند که جبرئیل همواره برای پیکار و شدت و خون ریزی نازل می گردد، البته میکائیل همواره برای رفع دغدغه‌ها و آوردن خوشی‌ها نازل می شود به همین جهت در گفت‌و‌گو‌ای که با رسول(ص) داشتند تصریح کردند که درصورتی که فرشته‌ای که وحی را بر وی نازل می نماید میکائیل بود به وی ایمان می آوردند و زیرا جبرئیل میباشد با وی معاند می‌باشند و به نبی هم ایمان نمی‌آورند. [۲۴]
به دنیاآمدن حضرت عیسی
جبرئیل مژدهٔ به دنیاآمدن عیسی را به حضرت مریم داده[۲۵] و به طور بشر نزد وی متمثل گردیده[۲۶] و روحِ اِلهی را در رحم وی دمید[۲۷] و سرنوشت معبود بوسیله جبرئیل به حضرت عیسی(ع) کمک رسانده و نیرو بخشیده میباشد.[۲۸]
مفسران در میانجی گری جبرئیل برای به دنیاآمدن عیسی(ع) شک وتردید نکرده و تفسیر «روح» در آیه ها خاطر گردیده را همه ناظر به جبرئیل دانسته‌اند.[۲۹]
جبرئیل یا این که جبرائیل، یک کدام از چهار فرشته پایگاهّب الهی و حمل کننده وحی میباشد. واژه و کلمه جبرئیل در سه آیه از قرآن و در احادیث زیادی آمده میباشد. منابع اسلامی، ضمن حمل وحی، کارهایی زیرا امداد پیامبران، عذاب کردن کافران و تسلی‌بخشی مؤمنان را به جبرئیل نسبت مسجد سجاد مشهد داده‌اند.
در فلسفه و عرفان نیز از واقعیت و رده جبرئیل مشاجره گردیده‌است و فیلسوفان و حکیمان مسلمان با تعابیری زیرا «عقل فَعّال» از وی خاطر کرده‌اند. در متن ها شرعی یهودیت و مسیحیت نیز اسم این فرشته رزرو مسجد سجاد مشهد نام برده میباشد.
معنای لغوی در گویش‌های متعدد
واژۀ جبرئیل اساسا عِبری میباشد و ظاهراً به طور سُریانی‌اش به عربی رویه یافته میباشد.[۱] نویسندگان و پژوهشگران گویش عربی بر غیرعربی بودن آن تصریح کرده‌اند.[۲] ابوحیان غرناطی[۳] سیزده شکل متفاوت آن، نظیر جِبْریل، جَبْریل، جَبَرئیل، جَبَرئِل، جَبرائل، جَبرائیل، را آورده میباشد.[۴] همینطور دانی [۵] شکل‌های خواندن[یادداشت ۱]این واژه در قرآن را برشمرده[۶] که «جِبْرِیل» مشهورترین و فصیح‌ترین آنان به لهجۀ اهل حجاز و سازه بر تلاوت حفص، ابوعمرو، نافع و ابن عامر میباشد.[۷] برخی واژه و کلمه‌شناسان عرب با اشاره به معانی متعدد «جَبْر»، مثلا شاه، عبد، شجاع، مرد،[۸] و ایل تحت عنوان اسمی از اسامی پروردگار در عبری،[۹] جبرئیل را همانند میکائیل و اسرافیل مرکّب از دو قسمت دانسته‌اند که بنابراین جبرئیل («جَبْر» + «ایل») به معنای مرد پروردگار یا این که بندۀ پروردگار (عبدالله) میباشد.با اعتنا به معنای «جَبَروت» که در عِبری به معنای نیرومندی و اقتدار میباشد،[۱۰] احتمالاً جبرئیل از «جبروت» مشتق گردیده‌است.[۱۱] باتوجه به اینکه «جَبَر» از گویش عبری به معنای اقتدار داشتن و توانمندی و «جبرئیل» به معنای فرد نیرومند نیز آمده میباشد،[۱۲] این احتمال تقویت می شود. حتی لقب ها «شدیدالقُاو» و «ذومِرَّة» نیز هم اندازه عربی جبرئیل آدرس مسجد سجاد مشهد دانسته گردیده است.[۱۳]
جَبْر در لهجه‌های حَبَشی و سِریانی و آرامی و عبری به معنای مرد، قهرمان و دلاور میباشد و جبرئیل در‌این لهجه‌ها مرد آفریدگار و قهرمان آفریدگار مضمون می‌گردد.[۱۴] بعضا ایل را به معنای عبد و جبرئیل و میکائیل و اسرافیل را به معنای عبدالله، عبدالرحمان و عبدالقُدُّوس شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میدانند.[۱۵]
در قرآن
اسم جبرئیل در قرآن سه توشه در آیه ها مدنی آمده میباشد.[۱۶] در آیهٔ ...فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَیٰ قَلْبِک بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَینَ یدَیهِ وَهُدًی وَبُشْرَیٰ لِلْمُؤْمِنِینَ.چرا كه وی، به دستور معبود، قرآن را بر قلبت نازل كرده میباشد، در حالى كه مؤيد [كتاب‌هاى آسمانى] پيش از آن، و هدايت و بشارتى براى مؤمنان میباشد.»[بقره–۹۷] به وظیفه مهم جبرئیل، یعنی پیام‌آوری وحی، تصریح گردیده‌است، هرچند دربارهٔ چگونگی جابجایی و نزول وحی سخنی به در میان نیامده میباشد.[۱۷]
در قرآن تعابیر دیگری نیز میباشد که مفسران[۱۸] آنها‌را ناظر به جبرئیل دانسته‌اند، مثلا:
«الروح الامین»[۱۹] که حاکی از امانتداری وی در رساندن وحی میباشد.
«فرستادهٍ کریم و مهربان»[۲۰] که بر خصلت‌های نیک او دلالت دارااست.
«شدیدالقوی» و «ذومِرّة» و «ذی قوة»[۲۱] که گویا توانمندی و اقتدار بر جاری ساختن امرها الهی میباشد.
«مَکین» و «مُطاع»[۲۲] که از مقام و جایگاه ویژهٔ وی نزد معبود و دیگر ملائکه حکایت می‌نماید.
«روح القُدُس»[۲۳]
در سوره بقره آیه ۹۸ به کافر بودن معاندِ جبرئیل بلکه به شرک معاندان کل ملائکه الهی تصریح شد‌ه‌است. مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ ترجمه: هر كه معاند پروردگار، و ملائکه و فرستادگان وی، و جبرئيل و ميكائيل میباشد [بداند كه] خداوند يقينا معاند كافران میباشد. یهودیان براین یقین بودند که جبرئیل همواره برای پیکار و شدت و خون ریزی نازل می گردد، البته میکائیل همواره برای رفع دغدغه‌ها و آوردن خوشی‌ها نازل می شود به همین جهت در گفت‌و‌گو‌ای که با رسول(ص) داشتند تصریح کردند که درصورتی که فرشته‌ای که وحی را بر وی نازل می نماید میکائیل بود به وی ایمان می آوردند و زیرا جبرئیل میباشد با وی معاند می‌باشند و به نبی هم ایمان نمی‌آورند. [۲۴]
به دنیاآمدن حضرت عیسی
جبرئیل مژدهٔ به دنیاآمدن عیسی را به حضرت مریم داده[۲۵] و به طور بشر نزد وی متمثل گردیده[۲۶] و روحِ اِلهی را در رحم وی دمید[۲۷] و سرنوشت معبود بوسیله جبرئیل به حضرت عیسی(ع) کمک رسانده و نیرو بخشیده میباشد.[۲۸]
مفسران در میانجی گری جبرئیل برای به دنیاآمدن عیسی(ع) شک وتردید نکرده و تفسیر «روح» در آیه ها خاطر گردیده را همه ناظر به جبرئیل دانسته‌اند.[۲۹]
چگونه هزینههای برگزاری مراسم در مسجد را مدیریت کنیم؟