مجله خبری مساجد

پژوهش تاریخی
از حیث پیشینه، هوروویتس نحوهٔ سندها نزد مسلمانها را با برخی روش‌های روایی نزد یهودیان مقایسه کرده و قابلیت و امکان مایه دریافت کردن این شیوه از یهود را مطرح ساخته میباشد. با این درحال حاضر، وی اشاره دارااست که به رغم بعضا مشابهت‌ها در ریشه، جنبش‌های تکمیلی نزد مسجد امین مشهد مسلمان ها به‌اندازه‌ای بوده

که بعد ها از سوی یهودیان تبعیت گردیده است.[۲۰] در منابع اسلامی نیز از وجود روش‌هایی شبیه، ولی با کاربردی بسیار محصور، در منابع یهودی و مسیحی کلام رفته میباشد.[۲۱]

زمانٔ صحابه
در رسیدگی تاریخچهٔ «اوراق» به صورت اسلامی آن، بعضا تحت عنوان شاهدی بر ریشه‌دار بودن آن در بعد از ظهر صحابه، روایاتی زیرا سوال‌های خلیفه قدمت از صحابه راجع‌به اینکه حدیثی را که نقل می‌نمایند، چه هنگام و از که شنیده‌اند، یا این که روایاتی شبیه از حضرت علی(ع) را گزینه استعمال قرار داده‌اند

که بر سیرتکامل‌ای از نماید و کاو اسنادی دلالت دارااست[۲۲]. به هر تقدیر، قرائنی در اختیار میباشد که نماد میدهد که در نصفهٔ دوم سدهٔ ۱ق خیر صرفا طریقٔ ورقه ها، بلکه دقیقاً همین اصطلاح در آن زمانه ترویج داشته میباشد. «اوراق یک‌ گفتار یا این که خلق به‌ رسول(ص‌)»، تعبیری میباشد که بارها در لغات بیان شده از تابعین زیرا ابوسلمه، نضر بن انس و مقاله بن عبدالله بن حنطب به شغل رفته میباشد.[۲۳][۲۴]

تدوین روایات
در اواخر سدهٔ ۱ق، بایستگی بیان ورقه ها به هنگام قصه به شدت شم میشد. به گفته ابن سیرین (د ۱۱۰ق)، پیش‌خیس از اسانید پرسیده نمی شد و با ظهور فتنه گران نیاز به عنوان کردن اسانید تحت عنوان عاملی مانع از ترویج روایات ساختگی حس شوید[۲۵][۲۶][۲۷] در همین زمان، زُهری عده ای زیرا اسحاق بن ابیفروه را به باعث بازگو نکردن «اوراق»هایی که به گویش آوردن آنان می‌توانست اعتبار حدیث را مخدوش سازد، به مشقت گزینه عتاب قرار داده میباشد[۲۸][۲۹] با این همگی وجود انبوهی از روایات سوای سندها (اصطلاحاً مرسل) از تابعین نام دار زیرا ابن سیرین، زهری، سعید بن مسیب، حسن بصری، شعبی و ابراهیم نخعی در اثر ها گردآورندگان حدیث، به روشنی حکایت از آن دارااست که در آن زمان ماجرا بی‌اوراق از رسول(ص)، شاید درباره ی آنها که به قوت اسانیدشان شهره بودند، چندان هم نکوهیده نبوده میباشد. یکی عواملی که به تصریح زهری، موجب جایز داشتن تسامح در یادکرد اسانید بود، همانا آوازه و مقبولیت مضمون آن نزد اهل علم بود.[۳۰]

کار علمی
میانجی مقدمات عربی را نزد پدرش خواند و با تلاوت کتاب‌هایی مانند گلستان سعدی نزد بابا و یکی‌از دیگر از بستگانش که به وی مُلّا می‌گفتند به لهجه فارسی احاطه یافت. پدرش در سال ۱۳۱۸ش در ۱۲ سالگی، اورا به شهر اواسط نزد آقا میرزا ابومحمد حجتی ارسال کرد.[۴] زمان علم آموزی وی در اواسط مسجد امین مشهد با نبرد

جهانی دوم به طور همزمان بود. وی کتاب‌هایی در نحو، کناره در منطق، معالم در اصول، مطول در معانی و ذکر و قسمت‌های عمده گستردن لمعه و ضوابط الاصول را نزد میرزا ابومحمد حجتی[یادداشت ۱] آموخت بعد از آن بخشی از گستردن لمعه را نزد لطفعلی زنوزی و میرزا مهدی جدیدی فراگرفت. وی در سال ۱۳۲۳ش به تبریز رفت، چهار ماه در تبریز در مکتب حسن پاشا و مدتی هم مکتب حاج علی اصغر سکنی گزید و از میرزا رضی زنوزی بهره مند شد و به توصیه و طومار روضه خوان لطفعلی زنوزی با علامه طباطبایی در تبریز آشنا شد.[۵]

ورود به قم و شناخت با علامه طباطبایی
در اوایل ذی القعده سال ۱۳۶۳ق وارد قم و در مکتب دارالشفاء سکنی گزید و در درس لمعه روضه خوان موسی عباسی حاضر شد. وی دروس سطح را نزد سید حسین حکم کننده، سید موسی شبیری زنجانی، آیت الله مرعشی و میرزا احمد کافی الملک فرا گرفت. به گفته خودش شایستگی فلسفی نداشت و سازه به حیث علامه طباطبایی فلسفه نخوانده میباشد. [۶] در درس بیرون نزد پژوهشگر داماد، گلپایگانی و بروجردی شاگردی کرد و زمان کوتاهی نیز در درس آیت الله حجت حاضر شد.[۷]

آیت الله احمدی میانجی، آیت الله سید مهدی روضه خوان و آیت الله سید موسی شبیری زنجانی
میانجی اول دانش آموز علامه طباطبایی در قم بود و نزد وی کفایه خواند. وی در بُعد اخلاقی زیر تأثیر شخصیت علامه قرار گرفت.[۸] و از وی نکات اخلاقی نقل می کرد.[۹]

اعیان الشیعه
نوشته ی علمیٔ اساسی: اعیان الشیعة (کتاب)
اعیان الشیعه تاثیر دانشنامه‌ای‌ محسن امین‌ که مشتمل‌ بر گستردن‌هم اکنون بزرگان شیعه ‌میباشد و نصیب قابل توجهی از آن به زندگانی امامان شیعه می پردازد. سرگذشت‌، رسیدگی‌ آراء و اثر ها ۱۱۷۳۳ نفر درین کتاب، که‌ با مقصود‌ شناساندن‌ نام و نشان‌ فرهنگی‌ شیعه‌ و تذکر‌ نقش‌ امامیه‌ در اعتلای‌ فرهنگ وتمدن‌ اسلامی تدوین‌ گردیده‌ میباشد‌، مکان‌ مسجد امین مشهد گرفته‌ میباشد.‌

[۲۰] این کتاب دائرةالمعارفی در تفصیل‌حالا بزرگان شیعه، از صدر اسلام تا مجال حیات مؤلف، اعم از صحابه، تابعین و اهل یک محل هر حرفه میباشد که راویان، محدثان، قاریان، مفسران، فقیهان، حکیمان، متکلمان، واعظان و شاعران، تا محققانِ علم ها لغت، صرف، نحو، ذکر، منطق، ریاضی ها، طب و نجوم و حتی پادشاهان و وزیران را دربرگیرنده میشود.[۲۱] کتاب اعیان الشیعه دربرگیرنده ده جلد رحلی تبارک میباشد، که جلد نخستین و بخشی از جلد دومِ آن، مشمول پیشگفتار و تفصیل معاش فرستاده اکرم(ص)، فاطمه زهرا(س) و امامان شیعه(ع) میباشد و از میانه جلد دوم تا پایان جلد دهم تفصیل حالا شخصیت‌های شیعه آمده میباشد. مستدرکات اعیان الشیعه، ابعاد به وسیله فرزندش حسن الامین منتشر شوید.

دیگر اثر ها
حق‌ الیقین‌ فی‌ بایستگی‌ التألیف‌ در بین‌ المسلمین‌: امین این کتاب را با توکل‌ بر لزوم‌ هم‌آوایی‌ مسلمانها‌، تبیین‌ کرده‌ میباشد.‌[۲۲]
کشف الارتیاب فی اتباع محمد بن عبدالوهاب، کتابی میباشد با قضیه رد عقاید وهابیت.‌[۲۳] این کتاب با اسم «تاریخ و عیب گیری وهابیت» به فارسی ترجمه شد‌ه‌است. کتاب دیگری با تیتر «فراسوی پرده‌ها» نیز منتشر گردیده که تلخیص و ترجمه کشف الارتیاب میباشد.
لواعج الاشجان فی مقتل الحسین در آن به تاریخ حادثه عاشورا پرداخته میباشد. این کتاب با دو تیتر «اشک و ماتم در سوگ سبط فرستاده خاتم» و «امام حسین(ع) و حماسه کربلا» به فارسی ترجمه شد‌ه‌است.
التنزیه لاعمال الشبیه در انتقاد طرز‌های رایج سوگواری دربین شیعه ها درج شده و اعمالی مثل قمه‌زنی را مغایر شرع دانسته میباشد. این کتاب در سال ۱۳۲۲ش به وسیله جلال آل احمد با تیتر «سوگواری‌های نامشروع» به فارسی ترجمه و منتشر شد. اما‌ ورژن‌های آن بوسیله جمع‌ای از معارضان کتاب خریداری و سوزانده شد.[۲۴]
پانویس
امین‌، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۳۳.
الامین، «نگاهی زود گذر به معاش و اثرها علمی سید حسن الامین»، ص۵.
امین‌، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۸۳.
امین‌، اعیان‌ الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۳۴-۳۳۳ و ۳۴۱ و ۳۵۲-۳۵۱؛ حمود،الرجل‌ و العقیدة، ۱۱۸-۱۱۷.
امین‌، اعیان‌ الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۳۴-۳۳۳ و ۳۴۱ و ۳۵۲-۳۵۱؛ حمود، الرجل‌ و العقیدة، ۱۱۸-۱۱۷.
امین‌، اعیان‌ الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۳۴-۳۳۳ و ۳۴۱ و ۳۵۲-۳۵۱؛ حمود، الرجل‌ و العقیدة، ۱۱۸-۱۱۷.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج ۱۰، ص۳۷۱.
نک: امین‌، اعیان‌ الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۶۳-۳۶۱؛ حمود،الرجل‌ و العقیدة، ۱۲۳-۱۲۱.
نک: هاشمی‌، الکلیة، ص۴۰۱.
نک: زراقط،الجانب‌ الاصلاحی‌ للعلامه السید محسن‌ الامین‌ العاملی: المصلح‌ الاسلامی‌ السید محسن‌ الامین‌، ۱۸۵- ۱۸۴.
نک: خبر نامه المجمع‌ العلمی‌ العربی‌، ص۶۲۰.
نک: خبر نامه المجمع‌ العلمی‌ العربی‌، ص۶۱۹.
شریف‌‌رازی‌، گنجینه پژوهشگران‌، ج۱، ص۲۴۷؛ فضل و ادب‌الله‌، السید محسن‌ الامین‌، ص۱۶۸- ۱۶۶.
حرکة الإصلاح الشیعی؛ علماء جبل برهان وأدباؤه اینجانب نهایة الدولة العثمانیة إلی بدایه استقلال لبنان، ص۳۰۱.
المجالس السنیة فی مناقب ومصائب العترة الطاهرة، ج ۱، ص۷

ماجرا
ابوبصیر اسدی بجز محضر امامان، از بعضی راویان امامی زیرا ابوحمزه ثمالی و باتقوا (عمران) بن میثم نیز داستان نموده است.[۱۱] راویانی زیرا ابان بن عثمان احمر، عاصم بن حمید حناط، حسین بن ابی العلاء و عبدالله بن حماد انصاری از و داستان مسجد امین مشهد کرده‌اند.[۱۲]

همینطور علی بن ابی‌حمزه بطائنی، عبدالله بن وضاح و شعیب عقرقوفی، خواهرزادۀ ابوبصیر اسدی از وی ماجرا کرده‌اند آورده شده میباشد این اشخاص شاگردان خاص او بوده‌اند.[۱۳]ابو بصیر در ۲ هزار و ۵۷۲ گواهی از احادیث کتاب ها اربعه، در موضوعات اعتقادی، فقاهتی، اخلاقی و تفسیری قرار گرفته میباشد.[۱۴]

موضع‌گیری در قبال تیم‌های مخالف
مختاریه و زیدیه
روایاتی نشانه میدهد ابوبصیر (اسدی) در صحنه‌های مبارزۀ فکری با دسته‌هایی زیرا مختاریه و زیدیه حضور داشته میباشد.[۱۵]

فطحیه
سال‌های نهایی قدمت ابوبصیر اسدی با شهیدشدن امام درست گو(ع) و ادعای امامت از سوی عبدالله افطح مصادف شد. موضع‌گیری وی در قبال فطحیه از او صورت‌ای وجیه نزد رهروان امام کاظم(ع) رسم کرد و در احادیث آن ها ابوبصیر در زمرۀ گروهی از اصحاب امام راست گو(ع) شمرده گردیده که از شروع به عبدالله پشت کرده، به امام کاظم(ع) روی آوردند.[۱۶] همینطور در روایاتی که رهروان امام کاظم(ع) از لهجه ابوبصیر نقل کرده‌اند، او شالوده‌های عقیدتی فطحیه دربارۀ امامت را آیتم حمله قرار داده میباشد.[۱۷] [یادداشت ۲] قلمداد نموده است. نک: کشی، معرفه الرجال، سپردن طوسی، ج۱، ص۱۷۳، ص۴۷۶.

مقام ابوبصیر نزد واقفه
در حین افتراق امامیه و تقسیم رهروان امام کاظم(ع) به واقفه و قطعیه (قائلان به جانشینی امام رضا(ع))، سال‌ها از وفات ابوبصیر اسدی می‌سپری شد؛ علی بن ابی حمزه بطائنی که در قبلی از شاگردان خاص ابوبصیر اسدی بود و در حال حاضر از سران واقفه به شمار می رفت و فرزندش حسن که وی هم مذهب واقفی داشت، در اثرها خویش بسیار بیش از سایر اصحاب ائمه، از احادیث ابوبصیر فایده گرفته‌اند.[۱۹] همینطور در منابع واقفی، بعضا احادیث در ثابت باورهای مذهب واقفه از لهجه ابوبصیر اسدی، نقل شد‌ه‌است.[۲۰]

وثاقت
رجالیان امامیه اسم وی در شمار اصحاب اجماع آورده‌اند که بر وثاقت آن ها حادثه دارا هستند.[۲۱] نجاشی او‌را یک راوی «‌وجیه و ثقه‌» خوانده میباشد.[۲۲] همینطور وی حدیث لوح را قصه نموده است.[۲۳][یادداشت ۳]

شک در واقفی بودن
بعضی از رجالیان امامیه همانند علامه حلّی در تاثیر جنجال جان دار در کلمه ها کشی[۲۴]، شخصیت ابوبصیر یحیی بن ابی‌القاسم اسدی را با یحیی بن قاسم حذّاء واقفی یکی‌از دانسته و بر این اساس به واقفی بودن ابوبصیر اسدی حکم رانده‌اند[۲۵] ولی باتوجه به وفات او در ۱۵۰ق و استارت افتراق واقفه در ۱۸۳ق، واقفی بودن او منتفی میباشد.

اثر ها
از دو تاثیر با تیتر‌های کتاب مناسک الحج، به قصه علی بن ابی‌حمزه و حسین بن علاء[۲۶] و کتاب یوم و لیله، به قصه علی بن ابی حمزه بطائنی[۲۷] برای وی حافظه گردیده‌است.

روحانی صدوق دسته‌ای از احادیث فقاهتی وی به داستان علی بن ابی‌حمزه را در اینجانب لایحضره الفقیه گزینه به کار گیری قرار داده میباشد.[۲۸] همینطور دسته‌ای شامل حدود ۲۰ حدیث در زمینه «‌علل‌» به داستان حسین بن یزید نوفلی از علی بن ابی حمزه به صورت دور از هم در علل الشرائع آیتم به کار گیری واقع گردیده‌است.[۲۹]

ابن بابویه تلفیقی از ماجرا ابوبصیر و محمد بن مسلم را از کتاب حدیث اربعمأه به همگی در الخصال نقل نموده است.[۳۰] نوشتاری از ابوبصیر در زمینۀ وضع و اوضاع ائمۀ اولیه، به قصه محمد بن سنان (در برخی اسانید با واسطۀ ابن مسکان) وجود داشته که در اثر ها قدیمی امامیه و غیر امامیه گزینه به کار گیری قرار گرفته میباشد.[۳۱] خصیبی تصریح کرده که ابوبصیر متبوع درین گواهی ابوبصیر اسدی میباشد.

سنت‌گرایان
این تیم خرد‌ترین مجموعه‌بندی سیاسی اسلامی شیعه‌ها ایالات متحده عربی میباشد. آنان متشکل از تعداد معدودی از روحانیان جدا می باشند که فاقد هرگونه مرتب سازی اصولی‌اند. جبهه محافظه عمل در واقع دسته‌ای از فتاوای مذهبی صادر گردیده از سوی سیدابوالقاسم خویی، مرجع خوب‌قدر شیعه در نجف، را دستاویز خویش قرار داده بودند، اینها معتقدند که جامعه شیعی کلاً می بایست از سیاست ملی غربت نماید و تنها بر کارها جامعه شیعی متمرکز مسجد امین مشهد خواهد شد.

شیعه‌ها لیبرال
شیعه‌ها لیبرال سکولار، به به عبارتی واحد سنجش همتایان سنی خویش، اقلیتی به طور تقریبً خرد در جامعه شیعی می باشند. گرچه از در میان آنان برخی همانند نبیل الخنیزی دقت‌های ملی و در میان‌المللی را به خویش جلب کرده‌اند، به‌طور کلی از نفوذ کناره‌ای برخوردارند.[۲۷]

کار‌های شیعه ها
شیعه‌ها ایالات متحده عربی بویژه شیعه ها بومی در بخش ها شرقی(احساء و قطیف) در حین دهه‌های پیشین دسته عملکرد‌هایی، برای احقاق حقوق و دستمزد خویش جاری ساختن داده‌اند که تا به امروز به سود مناسب نرسیده میباشد. بخشی از این اقدامات تشکیل سازمان‌ها و اقدامات فرهنگی و تبلیغی بوده میباشد و بخشی دیگر اعتراضات خیابانی بوده میباشد.

تظاهرات شیعه‌ها علیه تبعیض‌های عظیم حکومت سعودی در مقاطعی بسیار چشمگیر بوده میباشد. مهم ترین تظاهرات شیعه ها در طی زمان حکومت سعودی عبارت میباشد از:

سال ۱۹۴۸؛ در سال جاری شیعه‌ها ناحیه قطیف به رهبری محمد بن حسین الحرج دست به اعتراض زدند و خواهان طلاق از پادشاهی بودند که به سادگی در هم کوبیده شدند.
سال ۱۹۷۰؛ به دنبال برگزاری سلسله تظاهرات در ناحیه، گارد ملی به قطیف پیامبر شد. آن‌ها شهر را محاصره و عموم را سرکوب کردند.
سال ۱۹۷۸؛ در امسال شیعه‌ها دست به تظاهرات زدند که با دخالت نیروهای امنیتی دستگیریها و تلفات کبیر‌ای پیرو داشت.
سال ۱۹۷۹؛در روز عاشورای همین سال، شیعه‌ها مراسم روز عاشورا را که در ایالات متحده عربی سعودی ممنوع میباشد، برگزار کردند. جمعیت که عکس‌های امام خمینی را در مشت داشت، به سوی قطیف و احساء و دیگر آبادی‌های ایالت شرقی تکان کردند. در زد خورد‌های به وجود آمده با گارد ملی، ۳۶ بدن از آن ها کشته شدند. جمعیت، سه روز آحاد در درحال حاضر سرکشی بود. آنها علیه رژیم سلطنتی شعار دادند و از حکومت می‌خواستند به تبعیض علیه شیعه‌ها نقطه پايان دهد. بعداز دستگیر شدن صدها نفر، عاقبت ادب در ناحیه برقرار شد. دولت تنها یک‌سری بدن از مقامات دولتی حوزه‌ شرقیه را بیرون کرد.البته به منظور حقیقی و واقعی آنها یعنی محرومیت زدایی از بخشها شرقیه و تقسیم عادلانه گنج در‌این بخش ها وقعی ننهاد.
۱۹۸۰؛ هزاران نفر از شیعه ها شهر قطیف در استان شرقی مرز و بوم، در یک راهپیمایی و تظاهرات شورشی و ضد دولتی کمپانی کردند. ارتش سعودی این شهر را محاصره نمودند و تمامی تظاهرات کنندگان را به شدت سرکوب کرد و از پای درآورد.
از آن سال به پس از وسعت و ترازو کار‌های اعتراضی خیابانی کاسته شد تا این که به‌دنبال وقوع بیداری اسلامی سلسله اعتراض‌هایی از سوی شیعه ها استارت شد و حکومت ایالات متحده عربی نیز به تقابل برخاسته میباشد. درین برهه زمانی تیم‌های سلفی نیز هجوم ها خویش را علیه شیعه‌ها پیشرفت دادند. یک کدام از واپسین اقدامات تیم‌های سلفی منفجر کردن یکی مساجد شیعه‌ها در قدیح بود که طی آن حدود ۲۰ نفر کشته و ۱۰۰ نفر زخمی شدند.[۲۸]

عصر بی سر و صدا بیش تر از ده ساله
خویی، بعداز مرجعیت، از سیاست گوشه گرفت.[۵۲] این زمان، با سال‌های حضور امام خمینی در نجف هم زمان بود.[۵۳] بی سروصدا وی در قبال رخدادهای روزگار انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش ، اعتراضاتی را در کشور‌ایران برانگیخت.[۵۴] حضور فرح دیبا، همسر محمدرضا پهلوی در بیت (دفتر کار مرجعیت) وی در ۲۸ آبان ۱۳۵۷ش، به‌این اعتراضات دامن زد، خویی در یادداشتی خطاب به برخی علما، این ملاقات را ناگهانی و ناخواسته مسجد امین مشهد دانست.[۵۵]

ملاقات فرح دیبا با خویی

دست‌خط منسوب به آیت‌الله خویی در تکذیب ادعای اهدای انگشتر به فرح پهلوی: «ولی درخصوص مسئله انگشتر کراراً از من سؤال شد و پاسخ داده شد که افتراء محض و اصل ندارد و ان‌شاءالله بلندمرتبه مفترین در روز قیامت به جزای خویش خواهند رسید»
فرح دیبا، همسر محمدرضا پهلوی، سلطان جمهوری اسلامی ایران، در ۲۸ آبان ۱۳۵۷ش، به طور همزمان با عید غدیر، به دیدار سید ابوالقاسم خویی رفت.[۵۶] این دیدار در قوانینی شکل گرفت که انقلاب اسلامی عموم جمهوری اسلامی ایران نقطع ی عطف گرفته و سید روح‌الله موسوی خمینی از عراق اخراج گردیده بود.[۵۷] ملاقات فرح دیبا با خویی، موجب شد خویی در محافل انقلابی کشور ایران آیتم نقد قرار گیرد.[۵۸] از همین رو این مرجع تاسی در یادداشتی خطاب به سید راست گو شیخ، علاوه بر تأکید بر ناگهانی و ناخواسته بودن این ملاقات، یادآور شد که درین دیدار، «شدیداً نسبت به حادثه ها ناراحت کننده و فجایعی که در ایران فیس داده، اعتراض نمودیم.»[۵۹] حسین فردوست، از نزدیکان محمدرضا پهلوی، دربارهٔ این دیدار بیان کرد: آیت‌الله سید ابوالقاسم خویی تقاضای ملاقات فرح پهلوی را فارغ از جواب نهاده بود و فرح شخصاً با عفاف و حجاب اسلامی به خانه آیت‌الله خویی می‌رود.[۶۰]

همینطور سید صاحب و مالک خویی، فرزند آیت‌الله خویی در آذر ۱۴۰۲ش طومار‌ای منسوب به پدرش منتشر کرد که در بخشی از این طومار، سید ابوالقاسم خویی اهدای انگشتر به فرح پهلوی را تکذیب می‌نماید. تاریخ مندرج در طومار، ۱۴ جمادی الثانی ۱۴۰۲ق (۲۰ فروددین ماه ۱۳۶۱ش) میباشد.[۶۱]

ملازمت و همراهی با انقلاب اسلامی کشور ایران
خویی بعد از ملاقات فرح دیبا، در حالتی‌که مبارزات عموم کشور‌ایران علیه حکومت پهلوی تشدید گردیده بود، به ملازمت و همراهی با انقلاب اسلامی کشور ایران پرداخت و بعد از آن هم در مفاد متعدد، از کشور‌ایران مدد کرد. او قبل از برد انقلاب، در بیانیه‌ای خطاب به مراجع، علما و ملت جمهوری اسلامی ایران، از عموم خواست که با شجاعت و با نگهداری موازین دینی گام بردارند.[۶۲] خویی بعد از آن در جریان تمامی‌پرسی گزینش نظام جمهوری اسلامی، عموم را به رأی دادن به جمهوری اسلامی فراخواند، از شاگردان خویش خواست تا در کارها انقلاب شرکت کردن نمایند و در نزاع عراق با جمهوری اسلامی ایران، به رغم فشار دولت صدام مطابق پناه از عراق، حکم به تایید صلاحیت استعمال از وجوهات دینی در تأمین الزامات رزمندگان کشور ایران اعطا کرد.[۶۳]

دستگیر در انتفاضه شعبانیه عراق
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: انتفاضه شعبانیه عراق

ملاقات خویی و صدام حسین بعداز سرکوب انتفاضه شعبانیه
ابوالقاسم خویی هیئتی ۹ نفره را برای اداره بخشها زیر لحاظ شیعه ها انتخاب کرد. ناکامی انتفاضه شعبانیه، به حصر خانگی خویی و فشار وسیع حکومت عراق در زمان صدام مواجه شد.[۶۴] سیدابوالقاسم به جهت پناه بدون واسطه از انتفاضه شعبانیه عموم عراق در سال ۱۹۹۱م و گزینش شورای رهبری، بوسیله حزب بعث دستگیر و به بغداد پیامبر شد. بعداز دو روز دستگیر، به تحمیل نزد صدام حسین برده شد و صدام سخنان توهین‌آمیزی خطاب به او ذکر کرد.[۶۵]

عکس العمل علما و مراجع تاسی شیعه
سید علی خامنه‌ای رهبر ایران در سخنرانی و سید علی سیستانی از مراجع تاسی بومی نجف با صدور بیانیه‌ای، حمله نیروهای اسرائیلی به غزه را محکوم کردند. نوری همدانی، مکارم شیرازی، جعفر سبحانی و جوادی آملی از سایر مراجع تاسی بودند که به‌این حمله و در هواخواهی از فلسطینیان،‌ عکس العمل آرم دادند.[۴۴] آیت‌الله خامنه‌ای، کشتار فلسطینی‌ها به وسیله اسرائیل را نسل‌کشی آشکار تعریف کردند و خواهان محاکمه رژیم صهیونیستی و جدا فوری بمباران غزه مسجد امین مشهد شدند.[۴۵]

خیزش دانشجویی و اعتراضات مردمی در هواخواهی از فلسطین
در‌پی تهاجم ها رژیم صهیونیستی به غزه، از ۱۷ آوریل ۲۰۲۴م اعتراضات مسالمت‌آمیز دانشجو ها در عکس العمل به نسل‌کشی و کشتار عموم غزه بوسیله اسرئیل از کالج‌های امریکا استارت شد و به ندرت دامنه آن به دانش گاه‌های دیگر کشورهای غربی نیز کشیده میباشد.[۴۶] سرکوب، دستگیر و اخراج دانشجوها معترض از سوی دولت امریکا و دیگر دولت‌های غربی عکس العمل‌های مختلفی را درپی داشت.[۴۷] مثلا آیت‌الله خامنه‌ای رهبر کشور‌ایران با صدور طومار‌ای خطاب به دانشجوها پشتوانه فلسطین با مبادرت آن‌ها ابراز همبستگی و همدلی کرد. وی در‌این طومار جوان ها پشتیبان فلسطین در امریکا را بخشی از جناح مقاومت خواند که برخلاف دولتشان، نبرد شرافتمندانه‌ای را علیه اسرائیل شروع کرده‌اند و در طرف صحیح تاریخ ایستاده‌اند و به آنها سفارش کرد با قرآن آشنا شوند.[۴۸]

همینطور راهپیمایی‌هایی در اعتراض به اقدامات ارتش اسرائیل در کشتار عموم غزه در نواحی مختلفی از عالم اسلام و کشورهای غیرمسلمان به روش به‌زمین‌خورد. ترکیه، جمهوری اسلامی ایران،‌ مالزی، استرالیا، انگلستان و ایالات متحده مثلا کشورهایی بودند که شاهد راهپیمایی در تامین از نیروهای مقاومت بودند.[۴۹]

خنثیٰ‌شدن نقشه ایالات متحده و اسرائیل برای اشراف بر عالم اسلام
به گفته آیت‌الله خامنه‌ای رهبر کشور‌ایران، عملیّات گردباد‌الاقصیٰ نقشه‌ای که بوسیله ایالات متحده، اسرائیل و بعضا از دولت‌های حیطه برای مسلط‌کردن رژیم صهیونیستی بر اقتصاد و سیاست حوزه‌ غرب آسیا و حتی دنیا اسلام پیاده سازی گردیده بود را بر هم زد. مبنی بر این نقشه قرار بود رابطه رژیم صهیونیستی با دولت‌های ناحیه غرب آسیا طبق مراد اسرئیل تهیه بشود.[۵۰] همینطور براساس برخی گزارش‌ها، بعداز عملیات گردباد الاقصیٰ ایالات متحده عربی سعودی نرم‌افزار معمولی‌سازی ارتباط ها با اسرائیل را به تعلیق درآورد.[۵۱]

در پیکار با مصعب بن زبیر
حجاج در سال ۷۲ قمری در بسیج عموم شام برای رفتن به عراق و مبارزه با مصعب بن زبیر سهم بسزایی داشت و در لشکرکشی عبدالملک بن مروان به عراق، در سپاه شام قرار داشت. در‌این نزاع، مصعب کشته شد و عراق جزو قلمرو خلافت اموی مسجد امین مشهد شوید.[۲۹]

عبدالملک بعد از تصرف عراق، حجاج را از کوفه، در رأس سپاهی که بیشتر آن از عموم شام بودند، برای سرکوبی عبدالله بن زبیر روانه حجاز کرد.[۳۰] پاره‌ای احادیث مبالغه‌آمیز، شمار سپاهیان حجاج را از بیست هزار تا چهل هزار نفر بیان کرده‌اند،[۳۱] البته قصه‌های مورد قبول شمار لشکریان حجاج را، با نیروهای کمکی که به او پیوست، تا هفت هزار نفر برشمرده‌اند.[۳۲]

در پیکار با عبدالله بن زبیر
در جمادی الاول سال ۷۲ قمری، حجاج کوفه را رخنه‌ کرد و در شعبان‌‌ به عبارتی سال وارد طائف شد و در آنجا اردو زد.[۳۳] ظاهراً ادله این شغل آن بود که او ابتدا مأمور بود به مکه و مسجدالحرام گزند نکند.[۳۴] بعد از یک یا این که دو ماه اقامت در طائف و زد خورد‌های جزئی با لشکریان عبدالله بن زبیر در عرفات و در‌پی وصال نیروهای کمکی درخواستی و دستیابی اذن از خلیفه اموی، او راهی مکه شد و از ۱ ذی‌القعده سال ۷۲ق. شهر را به زمان هفت یا این که نُه ماه محاصره، و کعبه را با منجنیق سنگ باران کرد و بعد از نبردهای شدید، عبدالله بن زبیر را در ۱۷ جمادی‌الاول یا این که جمادی الثانی سال ۷۳ق. کشت و مکه را گرفت و حجاز را به قلمرو امویان ملحق نمود.[۳۵]

حکم کننده حجاز
عبدالملک بن مروان، به پاس سرویس ها و اخلاص و زحمات حجاج در رویه ثبت خلافت اموی، او‌را کارگزار مکه و اندکی بعد از آن کارگزار مدینه و طائف و آنگاه یمن و یمامه کرد.[۳۶]

حجاج در اول مبادرت، مسجد الحرام را از اثرها نزاع تمیز کرد. وی در اوایل سال ۷۴ قمری. به مدینه رفت و بعداز یک کدام از دو ماه اقامت در آنجا، به مکه برگشت و به فرمان خلیفه، کعبه را تجدید بنا کرد.[۳۷] او در برهه زمانی اقامتش در مدینه با عموم مدینه و به‌ویژه با صحابه نبی (ص) خلق زشت و خشنی داشت.[۳۸]

حجاج آن‌گاه همدم گروهی از بزرگان حجاز راهی شام شد و با خلیفه اموی دیدار کرد.[۳۹]

حکومت بر عراق
بعداز آنکه حجاج دو سال (و به قولی سه سال) عملاً حکم دهنده حجاز بود، عبدالملک بن مروان او را از این سمت عزل و در رجب یا این که رمضان سال ۷۵ق. با اختیارات بدون نقص و وسیعی او را حکم کننده عراق کرد. از دلایل این فرمان، مرگ اخوی خلیفه (بِشر بن مروان بن حکم)، همهمه اوضاع و احوال عراق و ارتقاء خطر خوارج و نیز درخواست گردآوری‌ای از بزرگان حجاز از عبدالملک بر اساس برکنار حجاج از حجاز بود.[۴۰] و پیشگوییعلی بن ابی طالب (ع) خطاب به عموم کوفه درباره حکومت پسری از خاندان ثقیف متفحص شد.[۴۱]

حجاج بعداز اخذ حکم امارت عراق، شتابان راهی عراق شد و صرفا با دوازده سوار وارد کوفه شوید و روز آدینه با فیس‌ای پوشیده به مسجد رفت و در خطبه‌ای معروف تک تک عده ای را که از سپاه مُهلَّب بن ابی‌صفره، فرمانده سپاهیان آدم بن مروان برای پیکار با خوارج حروریه، گریخته بودند ارعاب کرد که در‌حالتی که تا سه روز به او ملحق نشوند آنها را خواهد کشت.[۴۲] حجاج بعداز احاطه بر کوفه، به بصره رفت و خطبه تهدیدآمیزی، مانند خطبه کوفه، نقص‌ کرد و بعد به رُسْتَقُباذ رفت تا مُهَلَّب را در پیکار با خوارج تقویت نماید.[۴۳]

فراز و فرود حکومت ادریسیان
نقطهٔ آغازین حکومت ادریسیان مسافرت ادریس بن عبدالله به مغرب بوده میباشد. وی که از نجات‌یافتگان قیام فخ بود[۳۴] مخفیانه و به‌تیتر غلام شخصی به اسم راشد که در واقع غلام خویش وی بود،[۳۵] به‌یاروهمدم کاروانی تجاری، از مدینه به مصر و از آنجا به مغرب سفر کرد.[۳۶] گفته می گردد راشد نقش مهمی در تأسیس و تحکیم دولت علوی ادریسی مسجد امین مشهد داشته میباشد.[۳۷]

برخی معتقدند ادریس سوای نرم‌افزارٔ قبل و صرفا به‌خواسته خلاصی از تعقیب عباسیان قصد به مهاجرت گرفت و مغرب را نیز به‌انگیزه اینکه غلامش بربر و اهل آفریقا بود گزینش کرد؛ البته بعضی دیگر معتقدند هجرت ادریس با طرح پیشین و به‌تیتر رینگ‌ای از یک زنجیره پیش آمده‌ میباشد.[۳۸] گفته میگردد حضور برادران ادریس در آفریقا و به‌طور خاص در تِلِمسان، حالت را برای مهاجرت وی مهیا کرده بود و حتی اورده شده این اول هجرت ادریس به مغرب نبوده میباشد. همینطور تیتر گردیده که وی در راستای مأموریت‌های تبلیغی حَلوانی و سفیانی که از طرف امام راست گو(ع) به مغرب رسول گردیده بودند، به آنجا رفته میباشد.[۳۹]

ادریس پس از سکونتی حدوداً دوساله در طنجه که با توفیق در زمینه ی تبلیغ همدم نشد،[۴۰] به ولیلی رفت و در آنجا گزینه استقبال اسحاق بن محمد، مدیر بستگانٔ اوربه قرار گرفت. اسحاق دخترش را به عقد ادریس در آورد، به عایدی وی از توان گوشه گرفت و مردمش را به بیعت با ادریس دعوت نمود. پس از قوم و قبیلهٔ اوربه، یکسری دیگر از قبایل نیز با ادریس بیعت کردند[۴۱] و به‌این شکل در سال ۱۷۲ق با بیعت قبایل بربر، حکومت ادریسی صورت گرفت.[۴۲] این حکومت ۳۷۵ سال با فرازوفرودهایی ادامه یافت و در غایت، در کشمکش و نبرد با امویانِ اندلس و فاطمیان از پا درآمد.[۴۳]

ادوار تاریخی حکومت ادریسی
تاریخ حکومت ادریسی را به دو زمان تقسیم می‌نمایند: عصرٔ اولیه بعدازظهر توان و حکومت، و زمانٔ دوم فرصت پراکندگی و کوشش‌های بی‌ثمر برای بازیابی اقتدار و در غایت زوال بوده میباشد.[۴۴]

یحیای چهارم قدرتمندترین فرمانروا ادریسی، که از نگاه اقتدار و حجم قلمرو سرآمد کلیه حاکمان ادریسی بود، با روی‌کارآمدن فاطمیان و حملهٔ آنان به فاس مواجه شد. وی در‌این جنگ ناکامی خورد و پایین دستور فاطمیان درآمد. قرار شد حکم کننده فاس باقی بماند، اما خطبه به اسم خلیفه فاطمی بخواند. سایرٔ قلمرو ادریسیان نیز به موسی بن ابی‌العافیه قاضی منصوب فاطمیان واگذار شد. موسی که به فاس نیز طمع داشت بعداز مدتی یحیی را در سد کرد و شکنجه نمود و بعد اموالش را گرفت[۴۵] و اورا یار خانواده‌اش تبعید کرد. به این صورت، تک تک قلمرو ادریسیان را به تصرف درآورد.[۴۶]

مدتی بعد از آن، یکی اشخاص خویشان ادریسی به اسم حسن بن محمد حَجّام در فاس قیام کرد و ادارهٔ آن و تعدادی شهر گوشه و کنار را در مشت گرفت؛ البته حکومتش دوامی نیاورد و قریب دو سال آن گاه، موسی توشه دیگر بر فاس مسلط شد و این توشه خویشاوندان ادریسی را به قلعه حَجَرالنَّراز کوچاند و در حصر قرار بخشید.[۴۷]

ادریسیان بعد از یکسری سال معاش در حَجَرالنَّراز، در فرصتی مطلوب، فرمانده قلعه را کشتند و با خروج از آن، سر گروهی قبایل دور و اطراف را برعهده گرفتند؛[۴۸] البته این توشه نیز در تشکیل دولت جدا ناکام ماندند و بدون چاره شدند با تایید امر خلیفه اُموِ اندلس، در توان بمانند.[۴۹]

با تغییر تحول معادلات سیاسی، حکومت ادریسیان چندبار دیگر هم در میان امویان و فاطمیان دست‌به‌دست شد و بالاخره در سال ۳۷۵ق با کشته‌شدن حکم کننده ادریسی وقت، بوسیله امویان اندلس از در بین‌ رفت.

گفتنی میباشد قریب به سی سال سپس، یکی‌از جا ماندگان آل‌ادریس به اسم علی بن حَمّود چیره شد حکومت امویان اندلس را سرنگون و دولت جدیدی را با اسم حکومت بنی‌حَمّود در اندلس تأسیس نماید. [۵۰] همینطور در نصفهٔ اولیه قرن ۱۴ق یک نفر از ادریسیان دولتی را در بخش ها محدودی از شبه‌جزیره ایالات متحده عربی تولید و اسم دولت ادریسی را توشه دیگر احیا کرد.[۵۱]

‌اُمّ حَبیبه (درگذشته ۴۴ق)، دختر ابوسفیان، همسر نبی اکرم(ص) و از راویان روایات نبوی میباشد. نامش رَمَله و در بعضا منابع هند مذکور میباشد. او از اول زنانی بود که هنگام سفر مسلمان‌ها به حبشه، به آنجا رفت. ام حبیبه، بعداز کشته شدن عثمان، تی شرت آغشته به خون او را نزد اخوی خویش معاویه، به دمشق مسجد امین مشهد ارسال کرد.

وی در ۴۴ق در ۷۴ سالگی در مدینه درگذشت و به عبارتی‌جا نیز مدفون شد.

تولد
تاریخ به دنیاآمدن ام‌حبیبه دختر ابوسفیان را ۱۷ سال قبل از بعثت (ح ۵۹۳م) حافظه کرده‌اند.[۱] که‌این تاریخ با روایاتی که سن اورا در سال ۷ق، سی و یک سری ساله دانسته‌اند، توافق دارااست.[۲]

همسران رسول (ص)

خدیجه دختر خویلد (تزویج: ۲۵ عام‌الفیل)
سوده دختر زمعه (وصلت: پیش از مهاجرت)
عایشه دختر ابوبکر (تزویج: ۲ق)
حفصه دختر قدمت بن خطاب (وصلت: ۳ق)
زینب دختر خزیمه (وصلت: ۳ق)
ام سلمه دختر ابوامیه (وصلت: ۴ق)
زینب دختر جحش (تزویج: ۵هجری)
جویریه دختر حارث (تزویج: ۵ یا این که ۶ق)
ام‌حبیبه دختر ابوسفیان (تزویج: ۶ یا این که ۷ق)
ماریه دختر شمعون (تزویج: ۷ق)
صفیه دختر حیی (تزویج: ۷ق)
میمونه دختر حارث (تزویج: ۷ق)
نبو
وصلت
ام‌حبیبه آغاز همسر عبیدالله بن جحش اسدی بود.[۳] و از او مالک دختری شد که اورا حبیبه نامیدند و کنیۀ ‌ام‌حبیبه نیز از همین‌جا نشأت گرفته میباشد.[۴] او از اولیه بانوانی بود که هنگام سفر مسلمان‌ها به حبشه، هم پا همسر خویش به آن دیار رفت.[۵]

تزویج با فرستاده اسلام(ص)
بعداز درگذشت عبیدالله در حبشه، نبی(ص) در سال ۶ یا این که ۷ق، عمرو بن امیه ضمری را نزد نجاشی ارسال کرد و به وی وکالت اعطا کرد تا ‌ام‌حبیبه را به همسری آن حضرت درآورد و یاروهمدم دیگر مسلمانها به مدینه بیاورد.[۶] نجاشی نیز‌ ام‌حبیبه را یار با دیگر مهاجران یا این که اندکی زودتر از آنها، با هدایایی روانه مدینه کرد.[۷]

از‌آن‌جا‌که ابوسفیان در زمره معاندان اسلام بود، ابن عباس نزول آیه «عَسَی الله أَن یجْعَل بَینَمعدود وَ بَین الَّذین عادَیتُم مِنْهُم مَوَدَّةً وَاللَّهُ قَدِیرٌ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ»[۸] ترجمه "امید خواهیم داشت که پروردگار بین شما و بین عده ای از آنها که [وی را] معاند داشتید، دوستی برقرار نماید، و خداوند تواناست، و آفریدگار آمرزنده کریم میباشد" را با تزویج نبی(ص) و‌ ام حبیبه دختر ابوسفیان، مرتبط دانسته میباشد.[۹]

بعداز فتح مکه، ابوسفیان برای تجدید صلح حدیبیه به مدینه آمد، ولی زیرا نزد دخترش‌ ام حبیبه رفت، وی پدرش را مشرک و پلشت خواند و اذن نداد که او بر مکان پیامبر آفریدگار(ص) بنشیند.[۱۰]

نبو
تبارنامه بنی‌امیه
امیه
عاص ابی‌العاص حرب ابی‌عمرو
سعید عفان حکم ابوسفیان ابی‌معیط
عبدالله خالد عثمان مروان حنظله یزید معاویه عتبه ام‌حبیبه عقبه
عبدالعزیز عبدالملک محمد یزید ولید ولید ام‌کلثوم
قدمت یزید سلیمان ولید هشام مروان دوم معاویه
ولید یزید ابراهیم
شغل سیاسی
ام حبیبه، بعد از کشته‌شدن عثمان، تیشرت آغشته به خون او را همپا نعمان بن بشیر نزد اخوی خویش معاویه، به دمشق ارسال کرد.[۱۱]

او همینطور بعداز شهیدشدن محمد بن ابی‌دیده نشده، از فرط خوشحالی گوسفندی کباب کرد و برای عایشه که خواهر محمد بود ارسال کرد، بیان شده عایشه از این شغل ام حبیبه، غمگین شد و او‌را نفرین کرد.[۱۲] [۱۳][یادداشت ۱]

نقل حدیث از رسول(ص)
ام حبیبه، احادیثی از رسول(ص) نقل نموده است.[۱۴] برادران او، معاویه و عنبسه و نیز اشخاصی زیرا انس بن صاحب، ابوبکر بن سعید ثقفی، ابوجراح قرشی و سایر افراد از وی داستان کرده‌اند.[۱۵]

وفات
او در ۴۴ق در ۷۴ سالگی درگذشت.[۱۶] و مروان بن حکم بر لاشه وی نماز گزارد.[۱۷] روایتی اورده شده که او به دمشق نیز مسافرت نموده است.[۱۸] حتی بعضا، وفات اورا در همانجا دانسته‌اند و در کنار آرامستان باب الصغیر نیز مزاری به او نسبت داده شده میباشد.[۱۹] ولی چنانکه در برخی احادیث دارای اعتبار آمده، او در مدینه درگذشت و همانجا نیز (آرامستان بقیع)[۲۰] مدفون شد.[۲۱]