مجله خبری مساجد

سید محمدکاظم قزوینی

سید محمدکاظم قزوینی (۱۳۴۸-۱۴۱۵ق) سخنران مذهبی، مبلّغ در میان‌المللی و مؤلف اثراتی درباره اهل‌بیت(ع). کتاب موسوعة الامام الصادق(ع) درباره معاش امام راستگو(ع) به عنوان مثال اثرها اوست که تا سال ۱۳۹۸ش به ۶۰ جلد رسید. تأسیس مؤسسه‌ رابطة النشر الاسلامى، مؤسسه انتشار علم ها امام راست گو(ع) و سفرهای تبلیغی به کشورهای استرالیا، مراکش و لبنان مثلا شغل‌های وی بود. سید محمدهادی میلانی از مراجع شیعه در قرن چهاردهم، یکی‌از اساتید درس بیرون وی در حوزه علمیه کربلا مسجد امین مشهد بوده میباشد.

اورده شده میباشد که قزوینی در سال ۱۳۹۳ق بدون چاره به رخنه‌ عراق شد و در سال ۱۴۰۰ق به کشور ایران سفر کرد و در قم سکنی گزید. در جمادی‌الآخر ۱۴۱۵ق درگذشت و در قم دفن شد، اما به‌ادله وصیت به دفن در کربلا، بعد از ۱۷ سال نبش قبر شد و در سال ۱۴۳۲ق در کربلا تشییع و در مقبره امام حسین(ع) دفن شوید.

منزلت و مداقه
سید محمدکاظم قزوینی (۱۳۴۸-۱۴۱۵ق) مؤلف اثر ها اکثری درباره اهل‌بیت(ع) بود.[۱] وی برای اکثری از ائمه(ع) کتابی با تیتر «اینجانب الْمَهْدِ اِلَی اللَّحد» نوشته میباشد. یکی‌از کتاب‌های وی با تیتر موسوعة الامام الصادق(ع) که در طول حیات مؤلف به ۳۰ جلد[۲] و بعداز وفات وی تا سال ۱۳۹۸ش به ۶۰ جلد برای چاپ رسید.[۳]

قزوینی سخنران مذهبی و مبلّغ دربین‌المللی بود و به کشورهای متعددی همانند مصر، حجاز، لبنان، پاکستان و هند مهاجرت تبلیغی داشت.[۴]

معاش‌طومار
سید محمدکاظم قزوینی در ۱۲ شوال ۱۳۴۸ق در کربلا چشم به جهان گشود. در ده سالگی مادرش و در دوازده سالگی پدرش، سید محمدابراهیم از علمای شیعه در کربلا را از‌ دست بخشید.[۵]

سازه به گفته گلی زواره مولف نوشته‌ی علمی «سید محمدکاظم قزوینی پاسدار قیمت‌ها»، قبیله قزوینی از روش بابا به امام کاظم(ع) و از مامان به امام حسن(ع) منتسب‌اند.[۶] سید ابراهیم موسوی قزوینی (۱۲۰۴-۱۲۶۲ق) از عالمان شیعه در میانه قرن سیزدهم قمری، از قبیله سید محمدکاظم قزوینی دانسته شد‌ه‌است.[۷]

قزوینی بعداز طی روزگار کودکی و تلاوت کتاب‌های مقدماتی،[۸] دروس مقدماتی حوزه را در کربلا آموخت؛ دروس سطح را از شيخ محمد خطيب، شيخ جعفر رشتى و سيد محمدصالح قزوينى[۹] و کتاب کفایه را به‌طور سری نزد سید میرزا هادی خراسانی خواند.[۱۰] آن‌گاه در دروس بیرون سید مهدی شیرازی، روضه خوان یوسف خراسانی، سید محمدحسن قزوینی حائری و سید محمدهادی میلانی کمپانی کرد.[۱۱]

سید محمدکاظم در جوانی با دختر سید مهدی شیرازی وصلت کرد و مالک ۵ فرزند شد. سید محمد شیرازی اخوی همسر وی می باشد.[۱۲] وی بعداز چندین سال معاش در عراق در سال ۱۳۹۳ق به کویت رفت و بعد در سال ۱۴۰۰ق وارد جمهوری اسلامی ایران و در قم سکونت کرد.[۱۳]

مرگ
سید محمدکاظم قزوینی در ۹ جمادی‌الثانی سال ۱۴۱۵ق بر تاثیر بیماری درگذشت. به‌ادله محدودیت‌ها در رژیم بعث عراق، مغایر وصیت برای دفن در کربلا، در حسینیه کربلائی‌های قم به خاک ودیعت شد.[۱۴] با این هم اکنون بعداز ۱۷ سال در ۸ جمادی‌الثانی ۱۴۳۲ق در کربلا تشییع و در بقاع فامیل شیرازی در بقعه امام حسین(ع) دفن شد.[۱۵] به ادعای حامدرضا معاونیان رئیس کانال ماهواره‌ای ثامن، تن و کفن یاور سید محمدکاظم قزوینی در حالی که تماماً تندرست و جدید بود، از قبر درآورده شد.[۱۶]

کار‌ها
علمی
وی در حوزه علمیه کربلا به درس دادن تعبیر قرآن و فقه درگیر بود.[۱۷] قزوینی همینطور به درس دادن رشته خطابه و سخنوری در مکتب ابن‌فهد حلّی پرداخت[۱۸] و شاگردانی زیرا روضه خوان مرتضی شاهرودی، سید عبدالحسین قزوینی و روحانی ضیاء زبیدی را پروراند.[۱۹]

فرهنگی و اجتماعی
بعضا از شغل‌های فرهنگی و اجتماعی سید محمدکاظم قزوینی به این تفصیل میباشد:

تأسیس مؤسسه‌ای با اسم مؤسسه رابطة النشر الاسلامى در سال ۱۳۸۰ق در کربلا، کویت و لبنان برای شغل تبلیغی در کشورهای آفریقایی همانند الجزایر و مراکش.[۲۰]
تأسیس مؤسسه تکثیر علم ها امام درستگو(ع) در سال ۱۴۰۹ق در قم.[۲۱]
هجرت تبلیغی به سرزمین مراکش و تأسیس کتابخانه شیعی در آنجا.[۲۲]
مهاجرت تبلیغی به استرالیا در سال ۱۳۹۶ق و تشکیل داد مسجد، مکتب و غسالخانه در شهر سیدنی و ساخت‌و‌ساز تشکّل الجمعیة الاسلامیة الجعفریة در شهر کانبرا برای شغل تبلیغی در آن مملکت.[۲۳]

قیام چنداول
قیام چِنداوُل اولی پیکار مردمی در کابل برای براندازی نظام کمونیستی در افغانستان، بود که در ۲ تیر/سرطان ۱۳۵۸ش در حوزه‌ شیعه‌نشین چنداول کابل اتفاق افتاد و ساعتی سپس ناکامی خورد. این مبادرت که با خلع‌سلاح مأموران پلیس استارت شد، بخشی از یک اپ عظیم برای اعمال در بخشها متفاوت کابل بود، ولی صرفا در چنداول عملیاتی شد و الهام‌نصیب اعتراضات، تظاهرات‌ها و قیام‌های فراوانی بر ضد دولت کمونیستی در مسجد سجاد مشهد افغانستان شد.

پیشینه
بعد از کودتای ۷ اردیبهشت ماه ۱۳۵۷ش که کمونیست‌ها به‌تیتر حزب دموکراتیک اخلاق و رفتار افغانستان به‌رهبری نورمحمد تره‌کی توان را به دست گرفت، برای مدتی بیش تر از 1سال، هیچ راهپیمایی و تظاهرات مستقلی در کابل برگزار رزرو مسجد سجاد مشهد نشد.[۱]

بی‌توجهی دولت کمونیستی به احکام اسلامی، خرابی در کادرهای حزبی و اعتماد به امداد‌های مالی و فکری روسیه شوروی، منجر شد علمای سراسر افغانستان، فتوای جهاد صادر نمایند.[۲] بعداز آن بود که عموم در نقاط متفاوت افغانستان مانند نورستان، بدخشان، و دره صوف، دست به اعتراض و قیام‌های محصور زدند.[۳] قیام هرات در ۲۴ اسفند ۱۳۵۷ هم در همین حالت رویداد و یک نتقطه اوج دورازشوخی در پیکار عموم با دولت کمونیستی بود. قیام هرات، شدت شغل دولت کمونیستی را ارتقاء بخشید. ولی قیام چنداول، اولی جنبش دور از شوخی و نرم افزار‌ریزی‌گردیده برای براندازی دولت کمو آدرس مسجد سجاد مشهد نیستی، در پایتخت (کابل) بود.[مستلزم منبع]

قبل از قیام چنداول، تکان‌های دیگری هم در کابل اپلیکیشن‌ریزی گردیده بود، ولی یا این که قبل از ایفا کشف شدند، و یا این که چندان اهمیتی نیافتند.[مستلزم منبع]

نرم افزار‌ریزی بدون نقص، اجرای محصور
دسته‌هایی به عنوان مثال حزب اسلامی، جمعیت اسلامی، تکان انقلاب اسلامی و جنبش اسلامی[۴]، با غرض برانداختن دولت کمونیستی، عملیاتی را اپلیکیشن‌ریزی کردند که قرار بود در ۲ تیر ۱۳۵۸، انفجارهای زیادی در یک مجال در سراسر کابل روی دهد و بعد از موفقیت عملیات و سقوط دولت، بیانیه‌ای از رادیو شماره تلفن مسجد سجاد مشهد خوانده گردد.[مستلزم منبع]

اختلاف اظهار نظر درباره عامل افشای قیام
قیام ۲ تیر ۱۳۵۸ش که قرار بود در بخش ها متفاوت کابل اعمال خواهد شد، صرفا در چنداول عملیاتی شد. میرآقا حقجو، معتقد بود بعضی تیم‌های چپ که در‌این جنبش شریک بوده‌اند، آن را فاش کرده و آن‌گاه رهبران این عملیات در تماس با نیروها در بخشها متعدد، کنسل جنبش را اعلام می‌نمایند، البته نمی‌توانند با نیروهای حاضر در چنداول تماس بگیرند و در فیض این تکان صرفا در چنداول روی میدهد.[۵]

ولی نشریه دفتر کار شورای ثقافتی جهاد افغانستان که در سال ۱۳۶۴ش منتشر گردیده، انفجار قبل از موعد یکی بمب‌ها در مجاورت پل گلشن همگانی کابل، منجر افشای این جنبش و بسته شدن طرق اساسی شهر از سوی دولت شد.[۶]

جزئیات قیام چنداول
ساعت ۱۰ صبح روز شنبه ۲ تیر ۱۳۵۸ش، چندین بدن از اعضای مجاهدین وارد ساختمان ۱۴ طبقه سینمای پامیر شدند و مأموران پلیس را خلع‌سلاح کردند. بام سینمای پامیر، محل مراقبت سلاح و مهماتی بود که برای سرکوب عموم آماده گردیده بود. بعد از تصرف سینمای پامیر و خلع سلاح ماموران، پاسگاه چنداول و دیگر مرکزها انتظامی محلی نیز تصرف شد.[۷]

بعد از این، عموم کم کم اجتماع کردند و شعارهایی مانند «مرگ بر تره‌کی»، «مرگ بر روسیه»، «زنده باد اسلام» و «الله اکبر» سرمی‌دادند.[۸] ۱۰۰ هزار نفر که بیشتر آن‌ها هزاره بودند، با درفش‌های سبز در جاده میوند در حیطه چنداول به روش افتادند.[۹] بعد از آن نیروهای دولتی وارد شدند و تظاهرکنندگان و عابران را به گلوله بستند و دستکم ۳۰۰ نفر را کشتند.[۱۰] مریض خانه‌های کابل به رغم همدردی پزشکان، به جهت خوف از حکومت، از پذیرفتن مجروحان ابا می‌کردند.[۱۱] با این هم اکنون، روز بعد از آن عموم هزاره مجدد دست به تظاهرات زدند.

دولت کمونیستی بعداز قیام چنداول
دستگیر‌های گروه‌جمعی معارضان دولت، تا یک ماه ادامه داشت و دستکم ۳ هزار نفر از عموم هزاره بی هیچ تحقیقی از خیابان‌ها عده‌آوری گردیده و مفقودالاثر شدند، یا این که در گورهای تیم‌جمعی به خاک ودیعه شدند. چرا‌که بیشتر تظاهرکنندگان شیعه بودند، آحاد شیعه ها کابل آیتم سوءظن دولت قرار گرفتند.[۱۲]

حکومت افغانستان، در اطلاعیه‌ای که در ۲ تیر ۱۳۵۸ از رادیو کابل خوانده شد و روز آن گاه در خبر نامه‌ها تکثیر یافت، قیام چنداول را یک واقعه خرد و محلی قلمداد کرد که از طرف «رهبران متعصب کشور ایران و موادسازنده خیانت کار به‌وطن» اپلیکیشن‌ریزی گردیده است. [مستلزم منبع]

توسعه و گسترش به کارگیری طاغوت بعداز انقلاب اسلامی کشور‌ایران
در زمانه معاصر و به خصوص بعداز موفقیت انقلاب اسلامی در جمهوری اسلامی ایران، واژۀ طاغوت در ادبیات جمهوری اسلامی ایران و عالم اسلام کاربرد وسیعی یافته میباشد. امام خمینی اکثر اوقات این واژه را برای شاهان پهلوی و درباریان فاسد آن‌ها به شغل میبرد؛ البته امروزه این کلمه در عالم اسلام برای هر فرد، مجموعه، یا این که حکومتی که چهرۀ ضداسلامی داشته باشد و از بها‌های مادّی و ضد فقهی غرب امان نماید، به شغل می‌رود. همینطور عده ای که همانند دست اندرکاران و وابستگان غرب، سعی بر اساسی جلوه دادن ارزشهای غربی و نظام سکولار آن دارا‌هستند، به‌این اسم خوانده مسجد امین مشهد می گردند.[۳۲]

پانویس
رجوع‌کنید به جوهری، زیر «‌طَغا »؛ ابوهلال عسکری، ص۱۵۵.
مراجعه نمایید به جوهری،؛ ابن مراد، پایین «طغی».
طباطبائی، پایین بقره، آیه ۲۵۶ و سوره نساء، آیه ۵۱.
رجوع نمایید به طبری، تحت نساء: ۵۱؛ طوسی؛ طبرسی، زیر بقره: ۲۵۶.
برای مصادیق و توضیحات بیشتر رجوع نمایید به بخاری، ج۵، ص۱۸۰؛ طبری؛ طوسی، تحت نساء: ۵۱
طبری، زیر بقره: ۲۵۶؛ راغب اصفهانی، ص۳۰۵؛ طباطبائی، زیر بقره: ۲۵۶.
مراجعه کنید به عبدالباقی، زیر طغی.
ذاریات: ۵۳.
طور: ۲۹-۳۳.
صافات: ۲۲-۳۰؛ مداد: ۳۱.
ص: ۵۵-۵۶؛ نبأ: ۲۱-۲۲.
وات، ص۶۶-۶۷.
رجوع‌کنید به ابن خواسته، پایین «‌طغی ».
بخاری، درست، ج۵ ص۱۸۰.
ابن هشام، ۱۳۸۳ق، ۱۹۶۳م،ج۲ ص۳۶۸.
مراجعه‌کنید به بخاری، ج۲ ص۱۶۹؛ مسلم نیشابوری، ج۴ ص۶۹.
مراجعه نمایید به بخاری، ج۸، ص۱۰۰؛ ابن أبی عاصم، ص۳۸؛ برای توضیح بیشتر مراجعه کنید به د. اسلام، تحت مادّه‍.
مسلم نیشابوری، ج۵، ص۸۲.
نووی، تفصیل درست مسلم، ج۱۱، ص۱۰۸.
ابن أبی شیبه، المصنف، ج۷، ص۲۵۴؛ ج۸، ص۶۰۴.
مراجعه کنید به صفارقمی، ص۱۴۴- ۱۴۵؛ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق،ج۱ ص۲۶۱- ۲۶۲، ۳۱۹، ۴۷۷.
کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق،ج۸، ص۱۵.
ابن بابویه، صفات الشیعة، چاپ کننده اعلمی،ص۲۹-۳۰.
ابن بابویه، کمال الدین، انتشار جامعه مدرسین قم،۱۴۱۶ق، ص۴۷.
برای مثال، مراجعه‌نمایید به کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق،ج۷، ص۴۱۱-۴۱۲؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۱۱-۱۶.
برای مثال، مراجعه کنید به فاضل هندی، کشف اللثام عن قواعد الاحکام، قم، ج۱۰، ص۷-۸؛ انصاری، القضاء و الشهادات، ص۶۱-۶۴؛ آشتیانی، کتاب القضاء، قم ۱۴۱۵،ص۲۰-۲۲.
برای مثال، رجوع‌کنید به مجلسی، بحارالانوار،۱۴۰۳ق، ج۳۰، ص۱۸۷-۱۸۸؛ ج۳۱، ص۶۰۰-۶۰۱.

اوتاد
اوتاد اصطلاحی قرآنی که در احادیث شیعی، هم بر فرستاده و امامان دوازده‌گانه اطلاق گردیده و هم بر گروهی از اولیای الهی که دوستداشتنی پروردگار می باشند. زمین به واسطه وجود این اشخاص مراقبت می‌گردد و به برکت آن‌ها، به بندگان روزی داده می شود. از لغزش و غلط بر حذر می باشند و لحظه‌ای از حافظه معبود غافل نیستند. در اصطلاح تصوف نیز به افرادی گفته می گردد که در سلسله مراتب اولیا، مقامی پائین‌خیس از قطب و امامان و اشخاص و فراتر از ابدال و ابرار دارا مسجد امین مشهد هستند.

کلمه‌شناسی
اوتاد در لغت در معنای میخ‌ها میباشد. در قرآن کریم و مهربان از کوهها تحت عنوان میخ‌های زمین حافظه گردیده‌است.[۱] در کتاب‌های روایی، این اوتاد به دسته‌های متعدد اولیا تعبیروتفسیر گردیده‌اند.

مصادیق و تعداد اوتاد
در احادیث شیعه
در احادیث شیعه واژه و کلمه اوتاد بر دو تیم اطلاق گردیده‌است:

گاه به نبی(ص) و ائمه دوازده‌گانه(ع) [۲] در مواقعی که‌این کلمه و واژه راجع‌به نبی(ص) و ائمه(ع) به فعالیت می‌رود، خصوصیت منحصر به فرد به شخصی پیدا می‌نماید. بر طبق این اطلاق، اوتاد افرادی می باشند که پروردگار به واسطه وجود آنها، ساکنان زمین را از هلاکت محافظت می‌نماید، و زمانی که زمین از امامان دوازده گانه خالی میگردد و آنها زمین را رخنه‌ می‌نمایند، زمین اهل خویش را فرو خواهد پیروزی و مهلتی نخواهند یافت. پروردگار این تیم را حجت بر بندگان خویش قرار داده میباشد. آنها به دستور وی برپا ایستاده، و مهیا‌اند. آفرینش آن‌ها پیش از خلقت موجودات دیگر فقید و به طور نورهایی بوده میباشد که در طرف راست آسمان معبود قرار داشته‌اند.[۳]
در برخی موردها نیز به گروهی از اولیا اطلاق شد‌ه‌است که در سلسله مراتب ابدال[یادداشت ۱] و عابدان قرار دارا‌هستند و از دوست داستنی‌ترین بندگان خداوند می باشند.[۴]
در احادیث اهل سنت
در احادیث اهل سنت، اوتاد گروهی از اولیا دانسته گردیده‌اند که تعداد آن‌ها چهار یا این که هفت و یا این که چهل نفر میباشد. این اشخاص بر پایه ی رفتار موسی(ع) و یا این که بر قلب جبرئیل اخلاق گردیده‌اند، یا این که دارنده یقینی همانند اعتقادوباور ابراهیم(ع) میباشند که به برکت وی باران می‌بارد و بلا از زمین به دور می گردد و به واسطه وی به عموم روزی داده میگردد.[۵] همینطور آورده شده که در مساجد، اوتادی میباشند که با ملائکه همنشین میباشند و در هنگام بیماری، ملائکه به عیادت آن‌ها میروند و هر موقع نیاز به یاری داشته باشند، آنها را امداد می‌نمایند.[۶]

در متن‌ها عرفانی
در بعضی از متن ها عرفانی تعداد اوتاد، چهار، هفت، سی و چهل نفر دانسته گردیده‌است، ولی بیشتر، آن‌ها‌را چهار بدن پنداشته‌اند.[۷]

ابن عربی در فتوحات گاهی الیاس، عیسی، ادریس و خضر علیهم السلام را از اوتاد معرفی می‌نماید که با جسم و تن دنیوی خویش در جهان حضور دارا‌هستند.[۸] در مکان دیگری از کتابش، وی فردی به اسم ابن جعدون را که در شهر فاس (در مراکش)چشم تحت عنوان یکی‌از اوتاد اسم می برد.[۹] و‌گاه از چهار فرد دیگر حافظه می‌نماید. دو بدن از آن‌ها دو مرد فارسی و حبشی و سو‌مین فردی به اسم ربیع بن محمود ماردینی میباشد و فرد چهارم خویش اوست. [۱۰]

سکو اوتاد و خصوصیت آن‌ها
درباره رده و سکو اوتاد در میان اندیشمندان اختلاف لحاظ چشم میگردد. اکثر متن‌ها، منزلت آن‌ها‌را فراتر از ابدال و پائین‌خیس از امامان یا این که نقبا یا این که اشخاص معرفی می‌نمایند.[۱۱] ولی برخی از صوفیه آنها‌را فراتر از ابرار و پائین‌خیس از ابدال می دانند.[۱۲]

در اثر ها ابن عربی‌گاه اشخاص مرتبط با طبقات فراتر، یعنی قطب و امامان به عنوان مثال همین اوتاد معرفی گردیده‌اند[۱۳] و‌گاه بعضا اوتاد چهارگانه را جزو ابدال هفتگانه دانسته‌اند که ۳ بدن دیگر قطب و امام میباشند.[۱۴]

هجویری اعتقاد دارد که اوتاد چهارگانه و اخیار و ابدال و نقبا و قطب، برخلاف اولیایی که در مراتب ذیل‌خیس قرار دارا هستند، یکدیگر را می شناسند و در امور به اذن یکدیگر نیازمندند.[۱۵]

قندیل منزل یا این که دارالحُفّاظ

قندیل منزل
این بخش که نمازخانه نیز نامیده می‌گردد، محل خواندن و تعبیروتفسیر قرآن بوده میباشد.[۲۲] اطلاق اسم قندیل منزل نیز به جهت قندیل‌های نورانی آنجا بوده که فروغ و روشنایی آستانه را تأمین می‌نموده است. قندیل منزل تالاری میباشد مستطیل صورت به بعدها ۵ر۱۱*۶ متر و دو فضای پیوسته در شمال و جنوب آنکه طاقی نیم گنبدی هر مورد را پوشش داده میباشد. در ۹۴۶ به فرمان فرمان روا طهماسب اولیه، غرض کاشانی فرشی برای قندیل منزل با ۳۳ میلیون گره بافت که پس از شرح بر زمین، نقش آن را بر سقف گهواره‌ای قندیل منزل به طور مطلاّ تصویر کردند. این فرش که کی. ابوت انگلیسی در زمان قاجار آن را ازاردبیل بیرون کرده، حال در موزه ویکتوریا و آلبرت هال لندن تحت عنوان پر ارزش‌ترین قالی عصر صفوی با اسم «فرش اردبیل» مراقبت می گردد. سقفی نیز که نقشه این فرش در آن تصویر گردیده بود، در زمین‌لرزه سال ۱۲۶۴ پایین مسجد سجاد مشهد ریخت.[۲۳]

سقف فعلی احتمالاً در عصر قاجار یا این که در ۱۳۱۴ ش، ایجاد شده است. دو نیم گنبد جنوبی و شمالی سالن که با گچ تشکیل شده و روی آنها با مقرنس ورنگ و روغن زینت یافته تا حدودی از آسانی سقف گچی فعلی کاسته میباشد. طاق پادشاه نشین نیز در مقابل آرامگاه روحانی صفی به طاقی خرد‌خیس که تزیینات ناودانی(خیاره‌ای)داراست و ازشیوه‌های معمول در بناهای قرن ها هشتم تا دهم بوده، ختم میشود. سلطان نشین سالن که در انتهای جنوبی قندیل منزل واقع گردیده و بیشتراز شصت سانتی‌متر از کف رواق بلند‌خیس میباشد، با دو پله مرمری و یک در و نرده‌ای نقره‌ای از بخش مهم سالن غیروابسته رزرو مسجد سجاد مشهد میگردد.[۲۴]

در سمت راست این نرده علامتی نصب گردیده که میگویند سلطان اسماعیل صفوی در نبرد چالدران آن را در اختیار داشته میباشد.سالن قندیل منزل در جناح غربی و شرقی جمعاًً دوازده طاقنمای (طارمی) قوسدار دارااست که طاقنماهای همکف سی سانتی‌متر از کف سالن بلندترند. بدنه و سقف این طاقنما‌ها همانند دیگر اجزای سالن به طور کاملً دارنده گچبری‌ها و نگارگری‌های رنگ و روغنی میباشد. بر بدنه جرز دیوار‌ها در بالای ازاره، یک کتیبه گچبری به خط ثلث دربردارنده روایات و آیه ها قرآنی و اسامی ائمه اطهار(ع) و شجره طومار طریقتی روضه خوان صفی نقش بسته میباشد. در تیزی جرز‌ها ردیف‌هایی تزئینی از سنگ مرمر نصب گردیده که تنهاً جنبه زینتی دارا‌هستند. درهای اساسی قندیل منزل نیز از نوع درهای چوبی با نگارگری لاکی و روغنی میباشد. قندیل منزل از روش دو طاقنمای شرقی شماره تلفن مسجد سجاد مشهد به چینی

منزل رویه پیدا می‌نماید. در نصیب پاد شاه نشین نیز دری به محوطه باطن آرامگاه روضه خوان صفی و درهایی به آرامگاه فرمانروا اسماعیل اولیه و محوطه بقاع منزل گشوده می‌گردد. قندیل منزل را می بایست فضای حدفاصل رینگ‌های منفرد گروه دانست که به امر روحانی صدرالدین موسی نزدیک به ۷۴۵ـ ۷۶۵ تاسیس شده است؛[۲۵] گرچه بعضی، به جهت نصب دستور طهماسب نخستین بر نمای بیرونی قندیل منزل، بنای آن را به‌این فرمان روا صفوی نسبت آدرس مسجد سجاد مشهد داده‌اند.[۲۶]

چینی منزل

چینی منزل
از بناهای اول تیم روضه خوان صفی میباشد که احتمالاً پیش از تاسیس جنت سرا و قندیل منزل، و حتی شاید هم زمان با گنبد اللّه اللّه تشکیل شده باشد.[۲۷] این محل که به صورت تماماً نامتقارن به قندیل منزل رویه پیدا می‌نماید، در بالا محل اجتماع درویشان یا این که سالن مراسم(عده منزل)بوده میباشد. در زمانه فرمان روا عباس نخستین(حک:۹۹۶ ـ ۱۰۳۸) با تولید تغییراتی در باطن آن، محل حفظ کتاب ها باارزش و اشیای قیمتی و چینی‌های سلطنتی شد. این چینی‌ها از نوع ظروف دارای اسم و رسم به می‌نگ و سلادون به پیشنهاد سلطان عباس اولیه به دست صنعتگران چینی تشکیل شده و تمامی مهر شاهی و عبارت «وقف آستانه روضه خوان صفی نمود مخلوق سلطان ولایت عباس» را دارا‌هستند. بخشی از این گنجینه‌ها صرف لشکرکشی‌های پاد شاه طهماسب و نادرشاه شد، و در عصر دوم جنگهای کشور‌ایران و روس در ۱۲۴۳/ ۱۸۲۸ پاسکویچ، فرمانده سپاه روس، با اشاره گریبایدوف، وزیر مختار روسیه، بخشی از این شی ءها را به سن پطرزبورگ جابجایی بخشید که حال در موزه ارمیتاژ جانور میباشد. اشغالگران روسی به د

مقبره حضرت عبدالعظیم
نوشته‌علمیٔ مهم: بقاع حضرت عبدالعظیم
بنابر نقلی رحلت عبدالعظیم حسنی در ۱۵ شوال سال ۲۵۲ق و در حین امام هادی(ع) بوده میباشد.[۱۷] آن چه درباره کیفیت رحلت عبدالعظیم حسنی آمده میباشد، دو عهدوپیمان، مرگ طبیعی و شهیدشدن اورا ماجرا کرده‌اند.[۱۸] سازه بر نقل محدث نوری، شخصی از شیعه ها، فرستاده اکرم(ص) را در فقید رؤیا زیارت می‌نماید که به وی می فرماید: فردا یکی اولاد اینجانب در گلشن سیب در خانه عبدالجبار بن عبدالوهاب رازی تشییع و دفن گردد. او آن گلشن را خرید و وقف عبدالعظیم و دیگر شیعه‌ها کرد که در آن مسجد سجاد مشهد دفن شوند.

[۱۹] به همین انگیزه، آرامگاه او به «مسجد شجره» یا این که «مزار مجاورت درخت» مشهور میباشد.[۲۰] روحانی صدوق در اجر الاعمال روایتی را نقل می‌نماید که شخصی از هم محلی ری بر امام هادی(ع) وارد شد و اعلام کرد: به زیارت سیدالشهدا مشرف شدم. امام فرمود: در‌حالتی که به زیارت قبر عبدالعظیم که نزد شماست می‌رفتی مانند کسی بودی که قبر حسین بن علی(ع) را زیارت رزرو مسجد سجاد مشهد نموده است.[۲۱]

مقبره حضرت احمد بن موسی
نوشته‌علمیٔ مهم: بقاع احمد بن موسی
بنابر نقلی بعداز شهید شدن امام رضا(ع)، برادرش احمد به یار و همدم نزدیکان خویش راهی شیراز شد و در آنجا در جریان نزاع به شهید شدن رسید.[۲۲] قبر احمد بن موسی تا سیصد سال نهفته بود تا آنکه در طی عضدالدوله دیلمی (۳۷۲ – ۳۳۸ق) [۲۳] و سازه بر قولی دیگر در طول امیر مقرب‌الدین از وزیر ها و نزدیکان اتابک ابوبکر (مظفرالدین ابوبکر بن سعد بن زنگی) (۶۵۸ – ۶۵۳ق) [۲۴] پدیدار و آشکار شد. لاشه اورا از روی انگشتر او که نگینش به عبارت العزّه لله احمد بن موسی منقوش بود، آدرس مسجد سجاد مشهد شناختند.[۲۵]

منطقههای علمیه
منطقههای علمیه
حوزه علمیه قم حوزه علمیه قم از مهم ترین حیطههای علمیه شیعه ها میباشد که در نصفه ابتدا قرن دوم قمری تأسیس شد مسافرت اشعریان در تأسیس آن تأثیرگذار بود. حوزه علمیه قم در قرن سوم و چهارم رونق فراوان یافت، ولی با رونق منطقههای ری و بغداد در قرن پنجم، از شکوه آن کاسته شد. با حمله مغولان در سال ۶۲۱ حوزه قم روی به زوال بنیان. با ورود روضه خوان عبدالکریم حائری در سال ۱۳۰۰ش به قم حوزه علمیه جدیدی در قم تأسیس شد، با سفر بروجردی، حوزه قم هم طراز معتبرترین حوزه آن بعد از ظهر، یعنی حوزه نجف شد. با موفقیت انقلاب اسلامی کشور‌ایران حوزه علمیه قم سامان بیشتری یافت. امروزه طلاب بخش اعظمی از سراسر عالم در حوزه علمیه قم اشتغال به علم آموزی شماره تلفن مسجد سجاد مشهد دارا‌هستند.
حوزه علمیه اصفهان حوزه علمیه اصفهان بعداز قانونی شدن مذهب تشیع در عصر صفویه در کشور ایران و جابجایی پایتخت به اصفهان صورت گرفت. عالمانی زیرا میرزاعبداللّه افندی، روحانی بهائی، محمد باقر سبزواری، محمد تقی مجلسی، محمدباقر مجلسی، آقاجمال خوانساری، آقاحسین خوانساری، سید ابوالحسن اصفهانی در‌این حوزه رویش و رویش یافته‌اند.
حوزه علمیه ری حوزه علمیه ری در نصفه دوم قرن سوم هجری در طول سفر علویان صورت گرفت. محمد بن یعقوب کلینی، روحانی صدوق، ابن قبه رازی، و ابوالفتوح رازی از علمای به اسم حوزه علمیه ری بودند.
حوزه علمیه مشهد بعداز حوزه علمیه قم، دومی راس حوزوی کشور‌ایران میباشد و حالا بیشتراز چهل درس بیرون و چهارصد درس سطح ها خوب در آن برقرار میباشد. مدیر همه مدرسه ها علمیۀ استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی با این حوزه میباشد.
حوزه علمیه طهران در طی آقامحمد خان قاجار تأسیس شد. حوزه طهران رینگ واسط در میان ناحیههای اساسی آن بعدازظهر مانند نجف، کربلا، اصفهان و منطقههای فرعی شهرستانهای کشور ایران بود. محمد حسن آشتیانی، حاج ملا علی کنی، روضه خوان فضل و ادب الله نوری، محمد تقی آملی، سید احمد خوانساری، محمد مهدی الهی قمشه ای و ابوالحسن شعرانی از علمای دارای شهرت حوزه علمیه طهران بودند. حوزه علمیه طهران در مسائل سیاسی مثل نهضت تنباکو، تکان مشروطه خواهی، نبرد با اقدامات آیین ستیزانه رضاشاه، نهضت ملی شدن نفت، قیام پانزده خرداد ماه و انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران نیز فعال بود. متاخرترین مرجع تاسی بومی طهران آقا مجتبی تهرانی بود.

قاعده ضمان ید
قاعدهٔ ضَمانِ یَد یا این که قاعدهٔ عَلَی الیَد از قواعد شرعی، به‌این معناست که در حالتی که کسی محصول دیگری را فارغ از اذن وی در چنگ گیرد، بایستی آن را برگردانده و ضرروزیان‌های احتمالی آن را جبران کند. محتوای این قاعده با قاعده ید متعدد میباشد؛ چون قاعده ید میگوید هر که مالی را در دست دارااست صاحب و مالک آن میباشد، البته طبق قاعده ضمان ید، هر که در فرآورده سایر افراد تصرف نماید ضمانت کننده مسجد امین مشهد آن میباشد.

فقیهان برهان قاعدهٔ ضمان ید را خلال حدیث «عَلَی الْیَدِ مَا أَخَذَتْ حَتَّی تُؤَدِّیَ‏» دلایل دیگری همانند بنای عقلاء، سیره مسلمان‌ها و اجماع علماء دانسته‌اند.

به گفته فقیهان، با اعتنا به کلی بودن ادله قاعدهٔ ضمان ید، تصرف در محصول دیگر افراد، چه آگاهانه باشد و چه ناآگاهانه، موجب ضمان میباشد. همینطور این قاعده مشتمل بر منافع جنس نیز میگردد و در حالتی که منافعی داشته، بایستی جبران گردد، البته در صورتیکه تصرف به صورت ید امانی باشد، تضمین و مسئولیتی ندارد.

قاعده ضمان ید در قسمت‌های مختلفی از فقه همانند زکات، خمس، بیع، وقف، مضاربه و غصب کاربرد داشته و غیر از کتاب‌های قواعد شرعی، کتاب‌های مستقلی دربارهٔ آن نگاشته گردیده‌است.

مضمون‌ و منزلت

کتاب قاعده ضمان ید
قاعدهٔ ضَمانِ یَد یکی‌از قواعد دارای اسم و رسم شرعی میباشد.[۱] فقیهان برای ثابت ضمان و مسئولیت مالی به‌این قاعده استناد کرده‌اند.[۲] بر اساس این قاعده، در‌حالتی که کسی سوای اذن در محصول دیگری تصرف نماید، ضمانت کننده ضرر و زیان‌های احتمالی آن میباشد.[۳] همینطور در حالتی‌که کسی بر کالا یا این که چیزی که حق دریافت کردن آن را ندارد دست یابد، ضمانت کننده بوده و بایستی آن را برگرداند.[۴] مثل هر کس بینوا وجود ندارد البته زکات اخذ نماید.[۵] هدف از «ید»، اشراف و در دست داشتن متاع میباشد[۶] و خواسته از «ضمان ید» یعنی هر که جنس را در چنگ گرفته، در صورتیکه که فرآورده وجود داراست، می بایست خویش آن و درصورتی که از میان رفته، مثل یا این که بها آن را برگرداند.[۷] همینطور درصورتی که آن کالا منافعی داشته یا این که خسارتی بر آن وارداتی می بایست جبران کند.[۸]

قاعده ضمان ید در قسمت‌های مختلفی از فقه همانند زکات، خمس، بیع، وقف، مضاربه و غصب کاربرد دارااست[۹] و در کتاب‌های قواعد دینی بطور کامل دربارهٔ آن گفت و گو گردیده‌است.[۱۰] این قاعده را برگرفته از حدیث مشهور: «عَلَی الْیَدِ مَا أَخَذَتْ حَتَّی تُؤَدِّیَ‏» (کسی که در محصول دیگری تصرف نماید، ضمانت کننده میباشد، تا وقتی که آن‌را گشوده گرداند)[۱۱] دانسته‌اند؛[۱۲] به همین جهت از آن، به قاعده «علی الید» نیز حافظه می شود.[۱۳]

تفاوت قاعده ضمان ید با قاعده ید و قاعده اتلاف
تفاوت قاعده ضمان ید با قاعده ید را در مورد و محتوای آن ها دانسته‌اند.[۱۴] طبق قاعده ید، تصرف و در دست داشتن یک محصول، آرمٔ مالکیت شخص نسبت به آن فرآورده میباشد؛ ولی مسئله قاعده ضمان ید، تصرف در کالا شخصی دیگر میباشد و طبق آن، تصرف در متاع دیگری موجب ضمان بوده و شخصی که تصرف کرده بایستی پاسخگوی مالی باشد که در چنگ دارااست.[۱۵] تفاوت دیگر آنکه کاربرد قاعده ضمان ید تنها درباره‌ی اموال میباشد، البته کاربرد قاعده ید را غیر از اموال در ارتباط اشخاص و نَسَب نیز دانسته‌اند؛ به عنوان مثال چنانچه شخصی کودکی را سرپرستی نماید و کسی دیگر سوای ادله ادعای پدری نسبت به وی داشته باشد، قاعده ید به عایدی سرپرست حکم داده و او‌را بابا میداند.[۱۶]

دربارهٔ تفاوت قاعده ضمان ید با قاعده اتلاف نیز اینگونه گفته شده که در قاعده اتلاف، بشر ضمانت کننده و مسئول خسارتی میباشد که بطور بی واسطه به متاع دیگری وارد می‌نماید؛ البته در قاعده ضمان ید، صاحب و مالک ید (هر که محصول را در چنگ دارااست) بایستی پاسخگوی زیان‌های وارداتی به فرآورده باشد، حتی در صورتیکه این ضرروزیان‌ها بوسیله شخصی دیگر و سوای قصد عمدی ساخت گردد.[۱۷]

خاصیت
در کتاب مفاتیح الجنان، حدیثی از امام راستگو(ع) بیان شده که در صورتی کسی از وقوع چیزی بیمناک میباشد، تسبیح تربت در اختیار گرفته و این دعا مسجد سجاد مشهد را بخواند:

«أَصْبَحْتُ [أَمْسَيْتُ] اَللَّهُمَّ مُعْتَصِماً بِذِمَامِكَ وَ جِوَارِكَ اَلْمَنِيعِ اَلَّذِي لاَ يُطَویَلُ وَ لاَ يُحَویَلُ مِنْ شَرِّ كُلِّ غَاشِمٍ وَ طَارِقٍ مِنْ سَائِرِ مَنْ خَلَقْتَ وَ مَا خَلَقْتَ مِنْ خَلْقِكَ اَلصَّامِتِ وَ اَلنَّاطِقِ [فِي جُنَّةٍ] مِنْ كُلِّ مَخُوفٍ بِلِبَاسٍ سَابِغَةٍ حَصِينَةٍ وَ هِيَ وِلاَءُ أَهْلِ بَيْتِ نَبِيِّكَ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ [مُحَمَّدٍ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ] مُحْتَجِزاً [مُحْتَجِباً] مِنْ كُلِّ قَاصِدٍ لِي إِلَى أَذِيَّةٍ بِجِدَارٍ حَصِينٍ اَلْإِخْلاَصِ فِي اَلاِعْتِرَافِ بِحَقِّهِمْ وَ اَلتَّمَسُّكِ بِحَبْلِهِمْ جَمِيعاً مُوقِناً أَنَّ اَلْحَقَّ لَهُمْ وَ مَعَهُمْ وَ مِنْهُمْ وَ فِيهِمْ وَ بِهِمْ أُوَالِي مَنْ وَالَوْا وَ أُعَادِي مَنْ عَادَوْا وَ أُجَانِبُ مَنْ جَانَبُوا فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَعِذْنِي اَللَّهُمَّ بِهِمْ مِنْ شَرِّ كُلِّ مَا أَتَّقِيهِ يَا عَظِيمُ حَجَزْتُ اَلْأَعَادِيَ عَنِّي بِبَدِيعِ اَلسَّمٰویٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ إِنَّا جَعَلْنٰا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنٰاهُمْ فَهُمْ لاٰ رزرو مسجد سجاد مشهد يُبْصِرُونَ»

بعد تسبیح را ببوسد و بر دو دیده بگذارد و بگوید:

«اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذِهِ اَلتُّرْبَةِ اَلْمُبَارَكَةِ وَ بِحَقِّ صَاحِبِهَا وَ بِحَقِّ جَدِّهِ وَ بِحَقِّ أَبِيهِ وَ بِحَقِّ أُمِّهِ وَ بِحَقِّ أَخِيهِ وَ بِحَقِّ وُلْدِهِ اَلطَّاهِرِينَ اِجْعَلْهَا شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ وَ حِفْظاً آدرس مسجد سجاد مشهد مِنْ كُلِّ سُوءٍ»

و بعداز آن، تسبیح را بر پیشانی خویش بگذارد. [یادداشت ۱]

کاربردها و باورها
از تسبیح بیشتر برای بیان کردن بیان و استخاره به دست آوردن به کارگیری میشود.[۱۶] مهر و تسبیح تربت، از سوغات‌های کربلا میباشند که معمولا زائران در رجوع و برگشت از هجرت زیارتی برای سایرافراد کادو میاورند.[۱۷] احکام فقاهتی که برای تربت مذکور راجع به تسبیح تربت نیز روان میباشد و نجس کردن تسبیح تربت حرام و برطرف کردن نجاست از آن واجب شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میباشد.[۱۸]

از باورهای رایج مرتبط با تسبیح تربت این میباشد که زنان با گرداندن تسبیح تربت کربلا و تلاوت بیان و دعا بر سفره‌های نذری، قبولی نذر را از معبود و امامان می‌طلبند.[۱۹] در بعضی از روستاهای کشور‌ایران، هنگام دفن مردگان، در چنگ میت مرد، تسبیحی ۱۰۰ یا این که ۳۳ دانه از تربت کربلا میگذارند و مردگان زن را با دست‌حایل و انگشتر و گلوبندی تسبیح مانند که از خاک کربلا تنظیم گردیده و اسم «‌پنج بدن» بر آن حک شد‌ه‌است، می‌آرایند.[۲۰]

پانویس
فرهنگ وتمدن گران قدر حرف، زیر کلمه و واژه تسبیح.
دهخدا، فرهنگ وتمدن لغت، زیر کلمه و واژه تربت.
حسام مظاهری، فرهنگ وتمدن سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۵.
دانشنامه گرانقدر اسلامی، تحت کلمه تسبیح.
بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۵، ص۳۳۴، ح۱۶.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۱۷۷.
روضه خوان اثرگذار، المزار، ص۱۵۱، ح۳ ، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۰۱، ص۱۳۳، ح۶۵.
محمدی ری‌شهری، منتخب نهج الذكر، ترجمه شیخی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۷۷.
حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۱۴، ص۵۳۶.
محمدی ری‌شهری، منتخب نهج الذكر، ترجمه شی

حضور در سقیفه
نوشته‌علمیٔ مهم: حادثه سقیفه بنی‌ساعده
بعداز وفات فرستاده (ص)، گروهی از سران انصار در سقیفه بنی ساعده برای گزینش خلیفه از فی مابین خویش توده شدند و کاندیدای خلافت نیز سعد بن عباده بود.[۲۷] هنگامی خبر به قدمت بن خطاب رسید، او ابوبکر و ابوعبیده را به سقیفه موفقیت[۲۸] در آنجا بعداز جدل‌های دو مجموعه مهاجرین و انصار، سرنوشت ابوبکر تحت عنوان خلیفه انتخاب شد و دیگرافراد با او بیعت مسجد امین مشهد کردند.[۲۹]

ابوعبیده در خطاب به انصار و برای دعوت آن‌ها به بیعت با ابوبکر؛ اینگونه اظهار‌کرد: ای تیم انصار؛ شما اولی گروهی بودید که از رسول اسلام حفاظت کردید،‌ اکنون اولیه كسانى نباشید كه آن را دگرگون مى‌كنند.[۳۰]

بیعت به دست آوردن از معارضان حکومت
هنگامی ابوبکر به خلافت رسید، ابوعبیده نقش مهمی در بیعت دریافت کردن از معارضان و خاصه حضرت علی(ع) بر ذمه گرفت.[۳۱] ابوعبیده، همینطور به هم پا ابوبکر وعمر و مغیرة بن شعبه در دریافت کردن بیعت از عباس عموی فرستاده(ص)‌، برای ابوبکر کارایی کرد[۳۲] و بعداز ثبت ابوبکر در خلافت، به اداره مال همه مردم درگیر شد و تا نقطه پایان معاش یکی‌از مهم ترین ارکان استحکام عناصر خلافت بود.[۳۳]

ابوعبیده و نزاع‌های ردّه
نخست پیکار‌های ردّه، وی و قدمت، ابوبکر را از سختگیری در به دست آوردن زکات تا هنگام استحکام بیشتر مبانی خلافت، بر حذر داشتند[۳۴] و شاید به همین سبب ساز، در گزارش‌های مرتبط با وقوع پیکار‌های منزلت، نقش آشکاری از ابوعبیده چشم نمی شود، ولی وی به هنگام نظرخواهی خلیفه در باب فتح شام، یکی مشاوران عمده وی بود.[۳۵]

حضور در فتوحات
فتح شام
خبر ها مرتبط با کیفیت حضور و کار ابوعبیده در فتوحات شام، بسیار پریشان و مغشوش میباشد و این بیشتر به سبب ساز تناقضاتی میباشد که در گزارش‌های فتح میهن‌های جمهوری اسلامی ایران و شام وجود دارااست. براساس گزارش طبری[۳۶] از ابن اسحاق، ابوعبیده، یک کدام از یک‌سری سرداری بود که از طرف ابوبکر بر لشکرهایی گمارده شدند و کلیه به سوی شام تاختند[۳۷] در حالتی که چه در ارتباط واگذاری فرماندهی مجموع این سپاه به ابوعبیده، گزارش‌هایی در مشت میباشد، اما ظاهراً حال و روز مسلمان ها در اولِ باز کردن مرزوبوم‌های شام، بازدارنده از ساخت و ساز فرماندهی واحدی بوده میباشد.[۳۸]

وقتی که دمشق در محاصره مسلمان ها بود، ابوبکر درگذشت و قدمت که از آ‌غاز با خالد بن ولید حیث چندان مساعدی نداشت[۳۹] بی‌اندیشه به مکان وی ابوعبیده را به فرماندهی لشکر مسلمان‌ها گماشت.[۴۰]

بر طبق خبری که طبری[۴۱] از سیف بن قدمت نقل کرده، خالد در آغاز خبر برکنار خویش را از بیم تفرقه در لشکر نهفته داشت. نوشته‌اند که ابوعبیده نیز دستور امارت خویش را یک سری گاهی آشکار نکرد.[۴۲]

فتح بعلبک و حمص
ابوعبیده بعداز صلح با دمشقیان به سوی حمص روانه شد و ابتدا با اهل یک محل بعلبک و آن گاه حمص صلح کرد[۴۳] البته لاذقیه بعد از نبرد رنج فتح شد.[۴۴] بنابر خبر بلاذری[۴۵] در رجب سال ۱۵، بعد از نزاع هنگفت یرموک، ابوعبیده قِنَّسرین و انطاکیه را فتح کرد.[۴۶] ابوعبیده همینطور بر تک تک فتوحات مملکت‌های دیگر مانند اردن و فلسطین که بوسیله عمرو عاص شکل می‌گرفت، تحقیق داشت.[۴۷]

گفته‌اند وقتی که ابوعبیده مشغول فتح بیت المقدس بود (۱۷ ق)، عموم شهر تمایل به صلح و پرداخت جزیه گرفتند، به‌این شرط که خلیفه خویش برای صلح به شام آید. ابوعبیده به قدمت طومار نوشت و قدمت به جابیه دمشق و از آنجا به بیت المقدس آمد و صلح طومار را امضا کرد.[۴۸]

سوره عنکبوت

سوره عنکبوت بیست و نهمی سوره و از سوره‌های مکی قرآن میباشد که در جزء بیست و بیست و یکم قراردارد. اسم عنکبوت از تشبیهی که در آیه ۴۱ این سوره آمده، گرفته گردیده است. این سوره درباره توحید، آرم‌های خداوند در آفرینش، نبرد با بی دینی صحبت گفته و برای دلداری به مسلمان‌هاِ معدود‌تعداد نخست اسلام، عاقبت بعضا از پیامبران قبل را گزارش نموده است. سوره عنکبوت همینطور درباره عظمت قرآن و دلالیل حقانیت نبی(ص) و لجاجت معارضان مسجد سجاد مشهد سخن نموده است.

از آیه‌ها دارای اسم و رسم سوره عنکبوت آیه ۴۱ و ۵۷ آن میباشد که در اولین، خدا ماجرا توکل‌کردن کافران به بت‌ها را به عنکبوت و منزل سست عنکبوت تشبیه نموده است و در دو‌مین هشدار داده میباشد که هر انسانی مرگ را می‌چشد و به سوی خدا رزرو مسجد سجاد مشهد برمی‌شود.

درباره فضیلت خواندن این سوره مثلا از نبی(ص) نقل گردیده است کسی که سوره عنکبوت را بخواند به تعداد کلیه مؤمنان و همگی منافقان ده حسنه به وی داده می‌گردد. همینطور به گزارش امام درستگو(ع) آمده اجر تلاوت سوره روم و سوره عنکبوت در شب ۲۳ رمضان، فردوس میباشد و این دو سوره نزد خدا جایگاهی آدرس مسجد سجاد مشهد والا دارا هستند.

معرفی
نامگذاری
اسم عنکبوت برای این سوره، برگرفته از تمثیلی میباشد که در آیه ۴۱ آن آمده میباشد.[۱] معبود در‌این آیه ماجرا کافران را که غیر پروردگار را می‌پرستند، به عنکبوت و منزل عنکبوت تشبیه کرده و منزل عنکبوت را سست‌ترین منزل شماره تلفن مسجد سجاد مشهد خوانده میباشد.[۲]

محل و ترتیب نزول
سوره عنکبوت جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، هشتاد و پنجمی سوره‌ای میباشد که بر رسول(ص) نازل گردیده‌است. این سوره در دکوراسیون کنونی مُصحَف، بیست و نهمی سوره میباشد[۳] و در جزء ۲۰ و ۲۱قرآن جای‌دارد.

تعداد آیه ها و دیگر خصوصیت‌ها
سوره عنکبوت ۶۹ آیه، ۹۸۳ واژه و ۴۳۲۱ صحبت داراست. این سوره از دید حجمی جزو سوره‌های مثانی و مقداری بیشتر از یک حزب (یک چهارم جزء) میباشد.[۴]

محتوا
تعبیر و تفسیر مثال محتوای سوره عنکبوت را در چهار نصیب کلی اینگونه ذکر می‌نماید:

۱. ذکر قضیه «آزمون» و «برخورد منافقان» در آزمون‌ها و آشنایی سعی آنها؛

۲. دلداری به فرستاده(ص) و مؤمنانِ معدود تعداد و اولِ اسلام از روش ذکر کناره‌هایی از سرانجام پیامبرانی زیرا نوح، ابراهیم، لوط و شعیب؛

۳. حرف از توحید، علامت‌های پروردگار در فقید آفرینش، و جنگ با کفر؛

۴. کلام از ضعف و ناتوانی معبودهای ساختگی، و تعریف بت‌پرستان به عنکبوت، همینطور پرداختن به عظمت قرآن و دلایل حقانیت فرستاده(ص) و لجاجت معارضان، و ذکر مسائل تربیتی مثل نماز، خوبی به والدین و انجام با تقوا و نحوه مشاجره و واکنش منطقی با معارضان.[۵]
شأن نزول
درباره برخی از نشانه‌ها سوره عنکبوت، شأن نزول‌های مختلفی آورده شده میباشد. مثلا اورده شده آیه‌ها ابتدایی این سوره درباره عمار و یاسر نازل شد که به جهت اطمینان به آفریدگار شکنجه شدند یا این که درباره مسلمانانی نازل شد که در مکه بودند. در شأن نزول دوم آمده میباشد مسلمانانی که در مدینه بودند به مسلمان‌ها مکه طومار نوشتند که اقرار به اسلام از شما پذیرفته وجود ندارد، مگر اینکه هجرت نمائید. پس زمانی که آن مسلمان ها به سوی مدینه جنبش کردند، مشرکان مکه آنان‌را تعقیب کردند و بعضا از آن ها را کشتند.[۷] همینطور آمده میباشد آیه دهم و یازدهم این سوره درباره عده ای نازل شد که با لهجه، ایمان می‌آوردند اما همین که خویش را در معرض خطر می‌دیدند، به شرک قدیمی برمی‌گشتند و اذیت عموم را با عذاب آخرت یکسان می‌شمردند.[۸]

آیه ها معروف
آیه معجزه قرآن(اُمّی بودن نبی)
وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ ۖ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ(آیه ۴۸) ترجمه:تو هیچوقت قبلا کتابی نمی‌خواندی، و با دست خویش چیزی نمی‌نوشتی، مبادا افرادی که در صدد (تکذیب و) ابطال سخنان تو می‌باشند، شک نمایند!

این آیه در جایگاه ثابت نزول قرآن از سوی آفریدگار میباشد و اعجاز بودن آن میباشد و تأکیدش بر این میباشد که فرستاده عادت به تایپ کردن و تلاوت نداشته و آیه ۱۶ سوره یونس [یادداشت ۱]نیز این داعیه را پذیرش می‌نماید و به رسول خطاب می‌نماید که چنانچه غیر این بود یعنى بر قرائت و تایپ کردن مسلط بودی مخالفانت که همواره مى‌خواهند حق را فسخ معرفى نمایند عذروبهانه به دست آورده و در حقانیت دعوت تو به تردید مى‌افتادند اما از آنجایى که عالی نمى‌توانستى بخوانى و بنویسى ، و سال‌ها میباشد که عموم تو‌را به‌این صفت مى شناسند، زیرا با تو معاشرت دارا هستند، دیگر هیچ جاى شکى برایشان باقى نمى‌ماند، که‌این قرآن کتاب خداوند میباشد ، و آفریدگار آن را بر تو نازل کرده ، از بافته هاى خودت وجود ندارد و اینگونه وجود ندارد که از کتاب‌هاى قدیمى ، قصه‌ها و مطالبى را اقتباس کرده ، و بدین شکل درآورده باشى ، و دیگر مبطلان نمى‌توانند با این عذروبهانه قرآن را ابطال نمایند. [۹] به حیث تعبیروتفسیر مجمع البیان این که فردی مانند نبی عمری درمیان مردمش باشد فارغ از هیچ قرائت و نوشتنی و همگی بر حالات وی شاهد باشند و ناگهان چیزی بیاورد که تمامی از آوردنش عاجز باشند همین برای این عموم کافی میباشد که اعتراف نمایند که از سوی خداست و اعجاز میباشد. [۱۰]