زیدیه
نوشتهعلمیٔ مهم: زیدیه
مذهب زیدیه به زید فرزند امام سجاد(ع) نسبت دارااست.[۵۷] برپایه این مذهب، فقط امامت امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) بهشکل انتصابی و به وسیله رسول بودهمیباشد.[۵۸] بهجز این سه امام، هرکه از نسل حضرت زهرا(س) قیام نماید و فقیه و خداپرست و سخاوتمند و شجاع باشد، امام میباشد.[۵۹]
زیدیه در ارتباط امامت ابوبکر و قدمت دو موضع داراهستند: بعضی از آنان به امامت این دو اعتقادوباور دارا هستند و بعضا دیگر آن را نمیپذیرند.[۶۰] بینش زیدیان امروزِ یمن، به بینش تیم ابتدا مجاورت مسجد امین مشهد میباشد.[۶۰]
جارودیه، صالحیه و سلیمانیه سه فرقه مهم زیدیه بودهاند.[۶۱] بهگفته شهرستانی، تالیف کننده کتاب المِلَل و النِّحَل، بیشتر زیدیان در حرف از مُعتزله و در فقه از مذهب حنفی، از مذهب ها دینی چهارگانه اهلسنت متأثرند.[۶۲]
بهگزارش کتاب اطلس شیعه، زیدیان ۳۵ تا ۴۰درصد جمعیت بیست میلیونی یمن را تشکیل می دهند.[۶۳]
اسماعیلیه
نوشته ی علمیٔ مهم: اسماعیلیه
اسماعیلیه فرقهای از شیعه ها میباشد که علاوه بر اطمینان به امامت امام علی(ع) تا امام راستگو(ع)، بعد از امام راستگو(ع) اسماعیل پسر بلندمرتبه اورا امام میداند و امامت امام کاظم(ع) و دیگر امامانِ امامیه را نمیپذیرد.[۶۴] اسماعیلیان بر این اطمینان بودند که امامت هفت عصر داراست و هر زمان با یک «ناطق» شروع میشود که شریعتی تازه می آورد و در هر زمان بعداز وی هفت امام امامت مینمایند.[۶۵]
طبق یقین اسماعیلیان، ناطقهای شش زمان در آغاز امامت، به عبارتی پیامبران اولوالعزماند که عبارتاند از: بشر، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و حضرت محمد(ص).[۶۶] محمدِ مکتوم پسر اسماعیل، هفتمی امام از زمان ششم امامت میباشد که با رسول اسلام شروع گردیده میباشد. وی به عبارتی مهدی موعود میباشد که هنگامی قیام نماید، ناطق عصر هفتم امامت هم خواهد بود.[۶۷] میگویند بعضا از این آموزهها در عصر حکومت فاطمیان، در گیر تغییراتی شد.[۶۸]
مهم ترین خصوصیت اسماعیلیه را باطنیگری میدانند؛ چراکه آن ها آیه ها و روایات و معارف و احکام اسلامی را تأویل مینمایند و معنایی بر خلاف ظواهر آنان برداشت مینمایند. بهاعتقادوباور آن ها آیه ها قرآن و احادیث ظواهر و درون دارا هستند. امام درون آنان را میداند و فلسفه امامت، یاددادن درون آیین و ذکر معارف باطنی میباشد.[۶۹]
حاکم نُعمان را گران قدرترین فقید اسماعیلیه[۷۰] و کتابش دعائم الاسلام را منبع مهم شرعی این مذهب دانستهاند.[۷۰] ابوحاتم رازی، ناصرخسرو و گروهی بهاسم اِخوان الصَّفا را نیز از اندیشمندان پر رنگ اسماعیلیه شمردهاند.[۷۱] رسائل اِخوان الصفا و اَعلام النبوّه نوشته ابوحاتم رازی، از مهم ترین کتابهای فلسفی آن ها میباشد.[۷۲]
اسماعیلیه امروز را به دو دسته آقاخانیه و بُهره تقسیم مینمایند که جا ماندگان دو شاخه از فاطمیان مصر یعنی نزاریه و مستعلویه می باشند.[۷۳] دسته در آغاز را حدود یک میلیون نفر میدانند که عمدتاً در کشورهای آسیایی زیرا هند، پاکستان، افغانستان و کشور ایران معاش مینمایند.[۷۴] شمار دسته دوم را هم حدود پانصد هزار نفر تقریب زدهاند که بیشتراز ۸۰درصدشان در هند سکونت داراهستند.[۷۵]
مهدویت
نوشته ی علمیٔ اساسی: مهدویت
مهدویت را آموزهای مشترک در بین همگی مذهبها اسلامی میدانند؛[۷۶] ولی این فکر در مذهب شیعه جایگاهی ویژه دارااست و در احادیث، کتابها و مقاله ها اکثری از آن کلام آمدهمیباشد.[۷۷]
فرقههای شیعه بهرغم اشتراکلحاظ اساسا وجود مهدی، در جزئیات و مصداق آن اختلاف دارا هستند. شیعهها دوازدهامامی بر این باورند که مهدی پسر امام حسن عسکری(ع)، امام دوازدهم و به عبارتی مهدی موعود(عج) میباشد و در غایب بودن بهرمز می برد.[۷۸] اسماعیلیه محمد مکتوم پسر اسماعیل پسر امام درستگو(ع) را مهدی موعود می دانند.[۷۹] زیدیه بهجهت آنکه قیام را از حالت امام می دانند، به انتظار و غایب بودن اعتقادوباور ندارند.[۸۰] آنها هر امامی را مهدی و مُنجی فکرمیکنند.[۸۱]
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و آموزشی