مجله خبری مساجد

شمار رهروان ادیان

نقشه جغرافیای ادیان
یک کلیسای کاتولیک بنا شده در تفلیس پایتخت گرجستان
یافتن منبع قانونی و تماماً موثق برای اظهار نظرهای ظریف درباره ی شمار رهروان مذهبها در سراسر دنیا بسیار سؤال‌برانگیز و سخت میباشد. خیر فقط شیوه مطالعه گوناگون میباشد، بلکه به‌طور قابل توجهی بسته به موقعیت کشورها بسیار گوناگون میباشد، همان دیگر صرفا از کشورهایی که در آنان آزادی مذهب ها به معنای ظریف واژه و کلمه وجود دارااست نسبتاً می‌قدرت داده‌های ظریف و آیتم اطمینانی مسجد امین مشهد به‌دست‌آورد.

البته حتی‌در آنجا هم اختلاف‌های بالای آماری در داده‌های گوناگون مشاهده می‌گردد. به‌طور نمونه بسته به اینکه منبع استخراج داده های عددی برگشت به‌شمار اعضای یک تشکل شرعی باشد یا این که مذاکره بدون واسطه، نتیجه ها آماری گوناگون میباشد. رژیم‌هایی که آزادی مذهب‌ها را محصور می‌نمایند یا این که کشورهایی که به طور رسمیً خویش را بیخدا می‌نامند، به‌دست آوردن یک تصویر حقیقی از آئین را حدوداً ناممکن می سازند. ضمن این، در ادیان و دولت ها و تمدن‌های گوناگون، واحد سنجش موحد بودن یا این که همان به‌دنبال یک آئین به‌شمار وارد شدن در محیط عالم متعدد میباشد و ناهمگون، به‌طور نمونه، مسیحیت در کشورهای آفریقایی با مسیحیت در اکثری از کشورهای اسکاندیناوی متعدد میباشد.

در آلمان داده های عددی مسیحیان فقط به پرداخت کنندگان مالیات کلیساها محصور می گردد، در ایالات متحده عربی سعودی حتی در صورتی‌که کسی به هیچ عنوان هیچ‌سیرتکامل نظریهٔ شرعی نداشته باشد، همینکه شهروند عربستانی میباشد جزء داده های عددی شمرده می‌گردد، نقص دیگر در صدق داده های عددی ادیان قادر است از این زمینه ناشی خواهد شد که، خردسالان و نوجوانانی که به آیین پدر و مادر خویش نسبت داده میشوند، نمی‌قدرت اظهار کرد که تمامی لزوماً به‌طور بی نقص خویش را وابسته به آن آئین حس می‌نمایند.

برخی کشورها با سیستم‌های آماری شناخته گردیده و دارای اعتبار داده‌های ظریف تری ارائه می دهند البته زیرا سیستم‌های آمارگیری در کشورها گوناگون میباشد از این رو نمی‌قدرت به سادگی از مقایسهٔ داده‌ها هم استحصال سود کرد. شایان بیان میباشد که در‌این لیست مطلقاً اسم کل ادیان جانور نیست و فقط بر اساس دو مقر دادهٔ نام برده، ادیان با بیشترین رهروان مذکور میباشد.

پنج آئین تبارک دنیا ۲۰۱۰ (میلیارد)[۱۳] ۲۰۱۰ (%) ۲۰۰۰ (میلیارد)[۱۴][۱۵] ۲۰۰۰ (%) جمعیت‌شناسی
مسیحیت ۲٫۲ ۳۲٪ ۲٫۰ ۳۳٪ فهرست کشورها بر محور جمعیت مسیحیان
اسلام ۱٫۶ ۲۳٪ ۱٫۲ ۱۹٫۶٪ فهرست کشورها بر محور جمعیت مسلمان
هندوئیسم ۱٫۰ ۱۵٪ ۰٫۸۱۱ ۱۳٫۴٪ هندوئیسم در کشورها
دین بودایی ۰٫۵ ۷٪ ۰٫۳۶۰ ۵٫۹٪ جغرافیای دین بودا
آیین عامیانه ۰٫۴ ۶٪ ۰٫۳۸۵ ۶٫۴٪
گردآوری ۵٫۸ ۸۴٪ ۴٫۸ ۷۸٫۳٪

مدینه در احادیث
در بعضا از منابع روایی شیعه و سنی بخشی با تیتر احادیث مربوط به فضیلت شهر مدینه آمده میباشد. تحت عنوان مثال مجلسی در بحارالانوار هجده داستان را در بابی با تیتر «باب ادب المدينة وحرمها و آداب دخولها» نقل نموده است. [۱۳]فرستاده آفریدگار (ص) در روایتی نماز در مسجد النبی را موازی ده هزار نماز دانسته میباشد.[۱۴]مسلم در درست مسلم نیز بیستویک ماجرا را در بابی با تیتر «باب ادب المدینه و دعاء النبی فیها بالبرکة...» نقل مسجد سجاد مشهد نموده است. [۱۵]

مهاجرت فرستاده به مدینه
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: مسافرت به مدینه
پیامبر پروردگار(ص) ۱۳ سال بعد از بعثت، ابتدا ربیع الاول راهی یثرب شد. این سفر بعداز بستن دو عهد و پیمان عقبه (عقبه اولیه و دوم) با عموم یثرب جاری ساختن شد. حضرت بعداز اقامت تعدادی روزه در قبا، راهی آنجا شد. انگیزه مهم هجرت مسلمان ها به یثرب، فشار و آزارهای مشرکان مکه و بیعت یثربیان با فرستاده(ص) برای حفاظت از رزرو مسجد سجاد مشهد مسلمانها بود.

۱۰ سال آخری قدمت فرستاده عمدتاً در مدینه گذشت و این شهر مقر توسعه و گسترش اسلام بود.[۱۶]

اقدامات پیامبر خداوند در مدینه
بنای مسجد

اولی مبادرت پیامبر آفریدگار(ص) در مدینه، ساختن مسجد بود؛ جایگاهی که ضمن مرکزیت عبادی، مرکزیت فرهنگی، سیاسی و اداری نیز داشت؛ مرکزی که یکی‌از توکل گاه‌های اساسی اسلام در بین مسلمان‌ها آدرس مسجد سجاد مشهد بوده میباشد.[۱۷]

ساخت‌و‌ساز عهد‌طومار

مبادرت دوم پیامبر معبود(ص)، ساخت و ساز یک قول همگانی در بین مسلمانها مدینه بود. در‌این معاهده که همگی مسلمان ها برای اجرای آن تعهد و بیعت کردند، حاکمیت برای پروردگار و نبی شناخته گردیده و بخشی از قانون ها حقوقی و جزایی اسلام تحت عنوان ضابطه پذیرفته گردیده بود.[۱۸] برخی از محورهای معاهده نبی(ص) در مدینه عبارت میباشد از: همدلی مسلمانها در پرداختن خون‌قیمت، ممنوعیت هم عهد شدن مومنان علیه هم، ظلم وظالم ستیزی، جلوگیری ازیاری کردن کافران علیه مومنان، قابلیت نگهبانی دادن به کافران از سوی هر مسلمانی، ملازمت مومنان شماره تلفن مسجد سجاد مشهد در مبارزه با یکدیگر. [۱۹]

اجرای عقد اخوت

سو‌مین مبادرت پیامبر معبود(ص) ساخت و ساز عقد برادری بین مسلمان‌ها بود. آن حضرت مسلمانها را با یکدیگر اخوی کرد تا نسبت به هم رابطه و لینک مجاورت‌تری داشته باشند.[۲۰]

مدینه، راس حکومت اسلامی
عبدالحسین زرین‌کوب:

«مدینه که تا این فرصت (پیکار جمل) راءس خلافت اسلامی بود از آن پس دیگر از عنایت اداری و سیاسی زمین خورد و فقط عزلتگاه صحابه و تابعین و راس یاددادن قرآن و سنت شد و همینطور محل تفرج و استراحت عمال معزول».[۲۱]

مدینه در بدور ه‌های مختلفی پایتخت حکومت اسلامی بود، این مرکزیت از مجال حکومت حضرت فرستاده(ص) شروع شد و تا نقطه پايان حکومت امام حسن (به جز روزگار حکومت امام علی) یعنی سال ۴۱ قمری ادامه داشت.

مدتی نیز در عصر حاکمیت نفس زکیه (سال ۱۴۵ قمری) راءس دولت اسلامی بود.[مستلزم منبع]

مدینه، مولد و مدفن معصومین
این شهر زادگاه تنی چند از امامان شیعه میباشد، امام حسن(ع)،[۲۲] امام حسین(ع)،[۲۳] امام سجاد(ع)،[۲۴] امام باقر(ع)،[۲۵] امام راست گو(ع)، امام کاظم(ع)،[۲۶] امام رضا(ع)،[۲۷] امام جواد(ع)،[۲۸] امام هادی(ع)[۲۹] و امام عسکری(ع)[۳۰] در مدینه به جهان آمده ند.

امام علی (ع) در مکه و امام فرصت (ع) درسامرا به عالم آمده اند.[۳۱]

همین طور مرقد تعداد چهار بدن از امامان شیعه یعنی، امام حسن(ع)،[۳۲] امام سجاد(ع)،[۳۳]امام باقر(ع)[۳۴]و امام درستگو(ع)[۳۵]در‌این شهر آرامستان بقیع جای دارد.

احکام دینی
براساس فتوای فقهیان شیعه مسافر در چهار جای که معروف به اماکن تخییر می باشند می تواند نمازهای چهاررکعتی‌اش را شکسته یا این که بدون نقص بخواند. [۳۶] در جزئییات این فتوا بین فقیهان اختلافاتی وجود دارااست. صاحب و مالک عروه آحاد تلاوت نماز را در‌این چهار جای با فضیلت خیس از شکسته تلاوت می داند.[۳۷] براساس فتوای سید علی سیستانی مسافر میتواند در آحاد شهر مکه و مدینه و کوفه و در بقعه حضرت سید الشهداء(علیه السلام) تا مقدار ۱۱٫۵ متر نسبتاًً از دور و بر قبر مقدس، نمازش را کل بخواند.[۳۸]

مساجد مدینه
مسجد النبی(ص)
نوشته ی علمیٔ اساسی: مسجد النبی

گورستان بقیع و مسجد النبی
شریف‌ترین مسجد بعد از مسجد الحرام، مسجد النبی در شهر مدینه میباشد. نبی آفریدگار(ص) درباره نماز قرائت در‌این مسجد فرمود: صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی هَذَا تَعْدِلُ عِنْدَاللهِ عَشَرَةَ آلافِ صَلَاةٍ فِی غَیرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَإِنَّ الصَّلَاةَ فِیهِ تَعْدِلُ مِائَةَ أَلْفِ صَلَاةٍ (ترجمه: نماز در مسجد اینجانب نزد آفریدگار، موازی با ده هزار نماز در مساجد دیگر میباشد، جز مسجد الحرام، که نماز در آن موازی با صد هزار نماز میباشد) [۳۹]

مسجد قبا
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: مسجد قبا

نمایی از مسجد قبا
حوزه‌ قبا در مسافت شش کیلومتری جنوب مسجدالنبی قراردارد و از نقاط خوش آب و هوای فضا مدینه به شمار می‌رود. سازه به نقل احادیث بسیار، مسجد قبا مصداق آیه «لمسجد أسس علی التقوی اینجانب أول یوم أحق أن تقوم فیه» می باشد. مسجد قبا اول مسجدی میباشد که نبی خداوند صلی الله علیه و آله آن را سازه نموده است.[۴۰]

در حدیث میباشد که فرستاده پروردگار(ص) فرمود: مَنْ تَطَهَّر فی بَیتِهِ ثُمَّ أَتی مَسْجِدَ قُبا فَصَلی فیه رَکْعتْین کانَ له کَأَجْرِ عُمْرَة (ترجمه: هر که در منزل‌اش، خویش را پاکیزه و طاهر نماید و بعد به مسجد قبا بیاید و در آن نماز بخواند، جایزه یک عمره خواهد داشت.) [۴۱]

مسجد شجره
نوشته‌علمیٔ مهم: مسجد شجره

مسجد شجره در شهر مدینه
این مسجد که امروزه به اسم‌های «شجره»، «ذوالحُلَیفه» و «اَبیار علی» دارای شهرت میباشد یکی مساجد بسیار اساسی سوا مدینه بوده و تحت عنوان یکی میقات‌ها و مساجد اِحرام عنایت متعددی داراست.

مسجد آدینه
نبی(ص) پیرو مسیر از قبا به یثرب، بین فامیل بنی سلامت برای اول توشه نماز آدینه را اقامه کرد و همین موضوع سبب ساز شد تا محل نماز تلاوت نبی معبود(ص)تحت عنوان مسجد الجمعه شناخته خواهد شد.

مسجد العمره
مسجدی با اسم مسجد العرفات یا این که مسجد العُمْرَه در طرف قبله مسجد قبا بوده میباشد. نقل شده این نامگذاری بدین جهت بوده که هنگامی در روز عرفه نبی پروردگار(ص) در اینجا ایستاده بود، زمین آن چنان صاف شد که حضرت از آنجا مردمانی را که در عرفات ایستاده بودند را روءیت کرد.[۴۲]

مسجد عتبان بن صاحب
مسجد عتبان بن صاحب نیز یک کدام از مساجد حیطه قبا بوده میباشد. ابن عتبان که از نقیبان انصار بود، از فرستاده خداوند(ص)خواست تا به خانه او بیاید تا وی برای حضرت محلی برای نماز صحیح نماید. انگیزه این درخواست این بود که بعضی وقت ها، سیل بین وی و مسجد محل مسافت می‌انداخت. پیامبر پروردگار(ص) به خانه او رفته، و در قسمتی از منزل‌اش نماز خواند و به عبارتی جای تحت عنوان مسجد شناخته شد.[۴۳]

مسجد علی(ع)
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: مسجد علی بن ابی‌طالب (مدینه)
این مسجد در جنوب مسجد فتح بوده و بر وادی بطحان تسلط دارااست. نقل شده در زمان محاصره شهر مدینه در نبرد احزاب، حضرت علی(ع) در آن به عبادت می‌پرداخت.[۴۴]

مسجد فَضِیخ
در جریان غزوه بنی نضیر پیامبر آفریدگار(ص) در‌این محل چادر‌ای داشته و به مناسبت برکت حضور فرستاده(ص) در آن جای مسجدی ساخته شد. درباره اسم‌گذاری این مسجد بیان شده میباشد که دراین جا درخت فَضِیخ قرار داشته میباشد که اسم درخت نخل بوده میباشد (فضیخ به نوعی شراب که از درخت نخل گرفته میشد نیز اطلاق شد‌ه‌است).

این جای به مسجد رد الشمس نیز شناخته می‌گردد و در یک‌سری قصه از ائمه(ع)از آن تحت عنوان مسجدی حافظه گردیده که بایستی آن را زیارت کرد.[۴۵]

همینطور ملاحظه کنید: مسجد رد الشمس
مسجد ذوقبلتین
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: مسجد ذوقبلتین
مسجدی میباشد که فرمان تغییر تحول قبله از مسجدالاقصی به کعبه در آن بر رسول اکرم نازل شد.[۴۶] این مسجد در شمال غربی مدینه، حدود ۳ کیلومتری مسجد النبی جای دارد.[۴۷] این مسجد که در سال ۲ هجری قمری سازه گردیده بود، در حین قرن‌ها به دفعات آیتم تجدید بنا قرار گرفته میباشد.[۴۸]

مساجد سبعه(هفت گانه)
در شمال غربی مدینه و در دامنه کوه سَلْع هفت مسجد که در مجاورت هم قرار دارا هستند را مساجد سبعه گویند که عبارت‌اند از: مسجد علی، مسجد سلمان، مسجد فاطمه، مسجد ابوذر، مسجد ذوقبلتین، مسجد ابوبکر و مسجد قدمت.[۴۹]

نمایی از مسجد غمامه
در مدینه مساجد دیگری وجود داراست که اسامی بعضا از آنان عبارت میباشد از:

مسجد فتح
مسجد غمامه
مسجد الاجابه (مباهله)
مسجد معرس
مسجد ثنیة الوداع
مسجد سقیا
مسجد و مشربه‌ أم ابراهیم.[۵۰]
اماکن
گورستان بقیع
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: بقیع

نمایی از آرامستان بقیع
بقیع ، قدیم‌ترین و شناخته‌ترین گورستان در اسلام میباشد. این آرامستان در حیطه شرقی مدینه جای دارد.

مزار چهار بدن از پیشوایان معصوم، حضرت امام حسن مجتبی، امام علی بن حسین، امام باقر و امام درست گو علیهم السلام و نیز فاطمه بنت اسد و به قولی مرقد حضرت زهرا(س) در‌این گورستان میباشد. همینطور قبر عباس عموی پیغمبر، ام البنین، ابراهیم و رقیه و ام کلثوم از فرزندان نبی، صفیه از همسران نبی و اکثری از بزرگان و صحابه و تابعین و صلحا و اخیار و شهدای اسلام در‌این آرامستان جای‌دارد.

فرستاده برای آرمیدگان درین آرامستان احترام خاص قائل بود. نبی فرمود: اینجانب امر یافته‌ام تا برای دفن شدگان در بقیع طلب آمرزش کنم؛

رسول هرگاه از کنار گورستان بقیع می‌سپری شد، می‌فرمود: «السَّلامُ عَلَیکمْ مِنْ دِهمدمِ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَ إِنَّا إِنْ شَاءَ الله بِنادرْ لاحِقُونَ».[۵۱]

کوه اُحد
نوشته ی علمیٔ اساسی: کوه احد

نمایی از کوه احد
از کوه‌های دارای شهرت و اصلی مدینه، کوه اُحُد میباشد که در شمال شرقی شهر و پنج کیلومتری مسجدالنبی جای دارد..[۵۲] زیرا این کوه از در میان کوه‌های پیرامون مدینه، صرفا کوهِ غیر وابسته و غیروابسته میباشد، آن را «اُحُد» نامیده‌اند.[۵۳] این کوه با هفت کیلومتر ارتفاع (از شرق به غرب) وقتگیر‌ترین کوه در شبه جزیره میباشد که قله‌های بزرگی داشته و پهنا آن نیز بین ۱تا ۳ کیلومتر میباشد..[۵۴]

غزوه اُحد در روز شنبه، ۷ شوال، سال ۳ هجری قمری در کنار کوه احد رویداد.در کنار این کوه آرامستان کوچکی واقع میباشد که شهدای مبارزه احد در آن دفن گردیده‌اند[۵۵]و مرقد حمزه عموی نبی(ص) در‌این آرامستان واقع میباشد.

تَجَسُّم اَعمال یا این که تَجَسُّد اَعمال و یا این که تَمَثُّل اَعمال، اصطلاحی در حرف و فلسفه اسلامی به‌معنای مجسم‌شدن ایفا آدمیان در قبال آن ها در روز قیامت میباشد.[۱] معنای تجسم انجام این میباشد که جاری ساختن نیک دنیایی بشر در رستاخیز تغییر تحول صورت داده، به‌شکل نعمت‌های بهشتی درخواهد آمد، چنان‎که اجرا ناشایست وی به‌شکل حریق و زنجیر و اشکال عذاب نمودار مسجد امین مشهد خواهند شد.

این آموزه از آن جهت که تبیین قابل قبولی از ارتباط کار و جزای آن به دست میدهد، مداقه اکثری در مباحث مرتبط با معاد به‌ویژه دعوا خلود و عذاب ابدی پیدا نموده است.

ریشه‌های باور به تجسم انجام در آیه ها قرآن و روایات یافت می شود؛ البته بعضا محققان نشانه‌ها ذکر شده را به سیرتکامل دیگری تعبیر و تفسیر کرده‌اند.این آموزه معتقدان و معارضان اکثری داراست و عالمان فقهی درباره آن متفق القول نیستند.

معنای تجسم انجام
بنابر آموزه تجسم جاری ساختن، اجر و عقابِ انجام عالی یا این که بد انسانها چیزی جز آن انجام وجود ندارد و فی مابین ایفا انسانها و اثار آن ها ارتباط تکوینی برقرار میباشد و دلیل عذاب دهنده فرنگی در فعالیت وجود ندارد؛ برای مثالً در شرایطی که در قبال گناهی حریق جهنم وعده داده گردیده، آن حریق چیزی مستقل از آن گناه وجود ندارد، بلکه واقعیت آن میباشد که تمثل پیدا می‌نماید و به صورت حریق نمایان می گردد.[مستلزم منبع]

هر کرداری که آدم اعمال می‎‌دهد، خواه بهتر باشد و خواه بد، یک شکل مادی دارااست و یک شکل اُخروی که هم‎ در حال حاضر در دل و بنیان شغل مخفی میباشد، و روز رستاخیز بعد از تحولات و تطوراتی که در آن صورت می‎‌دهد، صورت کنونی و مادی خویش را از دست داده، با حقیقت اخروی خویش جلوه می‎‌نماید، و موجب لذت و شادمانی، و یا این که آزار و حزن می‎‌خواهد شد.[مستلزم منبع]

در کنار مشاجره تجسم اجرا، قضیه تجسم «نیت‌ها» یا این که «مَلَکات نفسانی» نیز مطرح میباشد و غرض این میباشد که شکل حقیقی و واقعی بشر بستگی به به عبارتی نیت‌ها، خصلت‌ها و ملکات نفسانی وی دارااست، و بدین ترتیب، در‌حالتی که چه آدم‌ها از دید شکل ظاهری یکسانند، البته از دید شکل باطنی یعنی خصلت‌ها و ملکات، گونه های یا این که صنوف گوناگونی دارااست.[مستلزم منبع]

تجسم جاری ساختن در قرآن و روایات
مضمون‌ تجسم انجام را می‌اقتدار در نشانه‌ها فراوانی در قرآن و نیز در روایات یافت. در قرآن مهربان آیاتی وجود دارااست بدین مفهوم که هرکس در قیامت، خویشِ عملش را می‌بیند، مثل نشانه‌ها ۶، ۷ و ۸ سوره زلزال که غرض رستاخیز را دیدن انجام ریز و درشت آدم ذکر نموده است و آیه ۳۰ سوره آل‌عمران که می گوید هرکسی هر فعالیت خیری که اجرا داده را حاضر می‌بیند.[۲]

ولی نشانه‌ها دیگر نیز وجود دارا‌هستند که بر اعتباری (و خیر تکوینی) بودن عِفریم و وجود دلیلِ عذاب‌کننده فرنگی دلالت می‌نماید، از قبیل «لِیجْزِیَ اللّهُ کُلَّ نَفْسٍ ما کَسَبَتْ اِنَّ اللّهَ سَریعُ الْحِسابِ» «تا پروردگار به هر كس هر چه به دست آورده میباشد جزا دهد، یقیناً آفریدگار حسابرسی سریع میباشد.» [۳] و «إِن تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُک وَإِن تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّک أَنتَ الْعَزِیزُ الْحَبستنیُ» «درصورتی که عذابشان كنى، آنها بندگان تواند و در حالتی‌که بر ايشان ببخشايى تو خویش، توانمند و حكيمى.»[۴]

در تعدادی حدیث نیز با صراحت بر تجسم اجرا در قیامت تأکید گردیده است، برای مثال، فرستاده اکرم(ص) خطاب به یکی‌از صحابه فرمود:

«لَا بُدَّ لَک مِنْ قَرِینٍ یدْفَنُ مَعَک وَ هُوَ حَی وَ تُدْفَنُ مَعَهُ وَ أَنْتَ مَیتٌ فَإِنْ کانَ کرِیماً أَکرَمَک وَ إِنْ کانَ لَئِیماً أَسْلَمَک- لَا یحْشَرُ إِلَّا مَعَک وَ لَا تُحْشَرُ إِلَّا مَعَهُ وَ لَا تُسْأَلُ إِلَّا عَنْهُ وَ لَا تُبْعَثُ إِلَّا مَعَهُ فَلَا تَجْعَلْهُ إِلَّا صَالِحاً فَإِنَّهُ إِنْ کانَ صَالِحاً لَمْ تَأْنَسْ إِلَّا بِهِ وَ إِنْ کانَ فَاحِشاً لَا تَسْتَوْحِشْ إِلَّا مِنْهُ وَ هُوَ عَمَلُک»[۵]

«بی گمان، برای تو ملازمت و همراهی میباشد که با تو در قبر دفن میگردد. در شرایطی‌که این یار و همدم بزرگوار باشد، تورا اکرام می‌نماید و در صورتیکه پست باشد، تورا [به دوزخ و جهنم] تسلیم می‌نماید، جز با تو محشور نمیشود و تو محشور نمی‌شوی جز با وی و بازخواست نمی‌شوی جز از وی، پس اورا سزاوار قرار ده؛ چون در‌صورتی‌که با تقوا و لایق باشد با آن انس می گیری و در شرایطی که ناصالح و فاسد باشد، صرفا از وی هراسان می‌شوی و وی فعالیت توست».

همینطور امام درستگو(ع) فرمود:

«إِذَا بَعَثَ اللَّهُ الْمُؤْمِنَ مِنْ قَبْرِهِ خَرَجَ مَعَهُ مِثَالٌ یقْدُمُ أَمَامَهُ... فَیقُولُ مَنْ أَنْتَ فَیقُولُ أَنَا السُّرُورُ الَّذِی کنْتَ أَدْخَلْتَ عَلَی أَخِیک الْمُؤْمِنِ فِی الدُّنْیا این که خَلَقَنِی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْهُ لِأُبَشِّرَک».[۶]

وقتی که خدا، مؤمن را از قبر برمی‌انگیزد، به یار وی تمثالی بیرون می گردد که پیش روی وی رویکرد می‌رود. مؤمن به او میگوید: تو کیستی؟ وی می گوید: اینجانب به عبارتی شعف و سُروری هستم که تو برادرت را با آن مسرور کردی. خدای عزَّوجَلّ من‌را آفرید تا تو‌را به فردوس مژده دهم.

در‌این دو داستان، صریحاً بر تبدل و تمثل کار (سرور) به طور مثالی تأکید گردیده‌است.

حُمَید بن قَحطَبه طائی، از فرماندهان بنی‌عباس بود.[۱] وی آدم کش محمد نفس زکیه میباشد. پدرش قحطبه و برادرش حسن نیز از فرماندهان عباسیان بوده‌اند. هر سه نفر در قیام ابومسلم علیه بنی‌امیه، فرماندهی سپاه اورا برعهده گرفتند و با ناکامی‌دادن سپاه مروان بن محمد، واپسین خلیفه اموی، با سفاح، او‌لین خلیفه بنی‌عباس بیعت کردند.[۲] امام رضا(ع) به فرمان مأمون در کاخ حمید دفن شد که به منجر دفن هارون عباسی به بقاع هارونیه آوازه مسجد امین مشهد یافته بود. [۳]

وی والی جزیره، آن گاه مصر و سپس خراسان شد. در سال ۱۵۹ق وفات کرد.[۴]

وی دربین نوغان و سناباد باغی والا و کاخی مجلل برای خود ایجاد کرد. هارون که برای سرکوب کودتا‌های خراسان به طوس آمده بود در اواسط روش و دراین مکان مریض شد و در سال ۱۹۳ق درگذشت. با دفن هارون در‌این محل، دارالاماره به حرم هارونیه آوازه یافت.[۵]

حمید بن قحطبه قتل کننده نفس زکیه در سال ۱۴۵ ق میباشد[۶] سرنوشت امام رضا(ع) دراین مکان در کنار هارون دفن شد.[۷] این جای در مشهد، به منجر دفن امام رضا(ع) در آن زیارتگاه اکثری از مسلمان‌ها میباشد.[مستلزم منبع]

پانویس
یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۳۴۳.
خبر‌ها الدولةالعباسیة، ۱۹۷۱م، ص۳۲۳-۳۳۴.
جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۹۳.
صفدی، الوافی بالوفیات، دار النشر، ج۱۳، ص۱۹۹.
جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۹۳.
طبری، تاریخ طبری، مکتبة الخیاط، ج۷، ص۵۸۹ و ۵۹۰.
اثر گذار، الارشاد، ۱۴۲۸ق، ص ۴۶۴.
منابع
خبرها الدولةالعباسیة، تفحص:عبدالعزیز الدوری و عبدالجبار المطلبی، بیروت، دارالطلیعة، ۱۹۷۱م/۱۳۵۰ش.
صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، بیروت، دارالنشر فرانز شتاینر، بی‌تا.
جعفریان، فرستاده، اطلس شیعه، طهران، سازمان جغرافیایی نیروهای دارای سلاح، ۱۳۸۷ش.
طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، بیروت، مکتبة الخیاط، بی‌‎تا.
موءثر، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، انتشارات سعید بن جبیر، ۱۴۲۸ق.
یعقوبی، احمد بن‌ اسحاق، تاریخ یعقوبی، قم، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۹ش.
لینک به خارج
دائره المعارف بلندمرتبه اسلامی
نبو
امام رضا علیه‌السلام
قبیله
امام کاظم(ع) (بابا) • نجمه (مامان) • سبیکه (همسر) • امام جواد (فرزند) • فاطمه معصومه(س) (خواهر) • حمزة بن موسی (اخوی) • شاهچراغ (اخوی) • سید میر محمد عبادت کننده (اخوی) • قاسم بن موسی (اخوی) • زید النار (اخوی)

لقب ها
رضا • ضمانت کننده آهو • دانا آل محمد • غریب‌الغربا • لقب‌ها و ا‌لقاب
لقب‌ها
ابوالحسن
سخنان
حدیث سلسلةالذهب • محض الاسلام و شرایع الدین • صحیفة الرضا • ما منا الا مورد قتل واقع شده شهید • حدیث ریان بن شبیب
مناظرات
مناظره با ابو قرة • مناظره با جاثلیق • مناظره با رأس الجالوت • مناظره با زرتشتیان • مناظره با سلیمان مروزی • مناظره با صابئین • مناظره درباره توحید
اصحاب
بزنطی • اباصلت هروی • اسحاق بن موسی • حسین بن موسی بن جعفر • عبدالعظیم • خیران خادم • اصحاب امام رضا • ادامه
خلفای معاصر
هارون • امین عباسی • مأمون عباسی
مسیر جنبش
بصره • اهواز • نیشابور • مرو • مشهد • طوس
شعر و هنر مرتبط
تائیه دعبل • دسته تلویزیونی ولایت علاقه • قطعه‌ای از پردیس • با آل علی هرکه درافتاد ورافتاد
جای ‌ها و بناهای
مرتبط و منسوب
مقبره • قدمگاه نیشابور • صریا • سناباد • مقبره هارونیه • نوقان • مکتب رضویه • مسجد فرط • قدمگاه فراشاه • مسجد خارج • مسجد توران‌پشت • آرامگاه علی بن مهزیار • موزه آستان قدس رضوی
کتاب‌شناسی
عیون خبرها الرضا • طب الرضا • فقه الرضا • الحیاة السیاسیة للامام الرضا • الامام الرضا تاریخ و دراسة • دانشنامه امام رضا
متعلق
حمید بن قحطبه • سادات رضوی • ولایتعهدی امام رضا(ع) • رجاء بن ابی‌ضحاک • دهه کرامت • کنگره جهانی امام رضا(ع) • ابن‌الرضا • صلوات خاصه امام رضا(ع) • هجرت امام رضا به مرو
یاران امام رضا علیه‌السلام • بقاع امام رضا(ع)
نبو
بنی‌عباس
خلفا
سفاح عباسی (۱۳۲- ۱۳۶ق) • منصور عباسی (۱۳۶-۱۵۸ق) • مهدی عباسی (۱۵۸-۱۶۹ق) • هادی عباسی (۱۶۹-۱۷۰ق) • هارون عباسی (۱۷۰-۱۹۳ق) • امین عباسی (۱۹۳-۱۹۸ق) • مأمون عباسی (۱۹۸-۲۱۸ق) • معتصم عباسی (۲۱۸-۲۲۷ق) • واثق عباسی (۲۲۷-۲۳۲ق) • متوکل عباسی (۲۳۲-۲۴۷ق) • معتز عباسی • (۲۵۲-۲۵۵ق) • ادامه
وزیران و امیران
سرشناس
ابومسلم خراسانی • ابوسلمه علاوه بر • یحیی بن خالد برمکی • ادب بن یحیی برمکی • جعفر بن یحیی برمکی • حمید بن قحطبه طائی • علی بن عیسی بن ماهان • ادب بن ربیع • ادب بن راحت • طاهر بن حسین • عضدالدوله دیلمی • عیسی بن یزید جلودی • رجاء بن ابی‌ضحاک • یحیی بن هرثمه • برمکیان
امامان هم‌بعدازظهر
امام راستگو(ع) • امام کاظم(ع) • امام رضا(ع) • امام جواد(ع) • امام هادی(ع) • امام حسن عسکری(ع) • امام مهدی(ع)
قیام‌ها
قیام نفس زکیه • قیام شهید فخ • قیام صاحب و مالک زنج • قیام ابن طباطبا • قیام یحیی بن عبدالله • قیام ادریس بن عبدالله • قیام محمد بن قاسم طالقان • قیام محمد دیباج • قیام داعی عظیم
رویدادهای اصلی
نهضت ترجمه • زمانه محنه • هجرت امام رضا به مرو • ولایتعهدی امام رضا(ع) • دیوان نقابت
حکومت‌های
هم‌بعدازظهر
طاهریان • صفاریان • سامانیان • غوریان • آل بویه • غزنویان • سلجوقیان • خوارزمیان • حمدانیان • طولونیان • اخشیدیان • ادریسیان • فاطمیان • چنگیز
معارضان
علویان • نفس زکیه • مالک فخ • ابن طباطبا • صاحب و مالک زنج • ابوالسرایا • قتیل باخمرا • ابراهیم بن موسی بن جعفر • داعی پهناور • اشتر علوی

الرّسالَةُ العَلَویة فی فَضلِ أمیرالمؤمنین(ع) عَلی سائرِ البَرّیة سِاو سیدنا رَسولُ الله(ص) کتابی کلامی به لهجه عربی تاثیر ابوالفتح کراجکی (درگذشت ۴۴۹ق) میباشد که به مورد تفضیل علی بن ابی طالب(ع) پرداخته میباشد. مؤلف درین تاثیر، کتاب را در سه عهد و پیمان آورده و به افضلیت علی(ع) از روش قرآن، خصوصیت‌های امام و پاسخ به تردید ها وارده درباره امام میپردازد. این رساله که از اعتقادات شیعه گفت و گو می‌نماید با تیتر «‌التفضیل‌» نیز آوازه مسجد سجاد مشهد داراست.

درباره مؤلف
نوشته‌علمیٔ اساسی: ابوالفتح کراجکی
روحانی ابوالفتح، محمد بن علی کراجکی طرابلسی در قرن چهارم هجری قمری متولد شد. وی از براق‏‌ترین رخ‌‏های علمی نصفه نخستین قرن پنجم هجری قمری و معاصر با روحانی طوسی و عالم، اصولی، ریاضیدان، ستاره شناس، ادیب و با خبر به علم ها حدیث، فلسفه، سخن، نحو، خوی، تاریخ، رجال، تعبیر و پزشکی بود. او از شخصیت‏‌های بزرگی مانند روضه خوان موءثر و سید مرتضی سود کرده و بیشتراز ۸۰ رزرو مسجد سجاد مشهد تألیف دارااست.

اسم کتاب
این تاثیر با اسم‌های دیگری نیز آوازه دارااست:

التفضیل که در کتاب‌های لؤلؤ البحرین، امل الآمل، ریاض العلماء و روضات الجنات نام برده میباشد.
تفضیل امیر المؤمنین که مجلسی در بحار و آقا تبارک در الذریعه ذکر شده میباشد.
تفضیل علی علی غیره که در الذریعه ذکر شده گردیده است. [۱]
الرسالة العلویة فی ادب أمیر المؤمنین علیه‌السلام علی سائر البریة سوی سیدنا فرستاده اللّه صلّی اللّه آدرس مسجد سجاد مشهد علیه و آله.[۲]
ساختار
نویسنده، مطالب خویش را به طور پیوسته و با کلمه و واژه فصل، مباحث را از همدیگر تفکیک می‌نماید و در هر فصل به ذکر یک کدام از فضائل امام علی(ع) می پردازد که منجر برتری آن حضرت بر بقیه افراد میباشد. این لوازم در واقع احادیثی از فرستاده آفریدگار یا این که منقبت و خصوصیت‌ای میباشد که آن حضرت دارا شماره تلفن مسجد سجاد مشهد بوده میباشد.

مؤلف با توضیحی کوتاه درباره این فضیلت‌ها، به نقل احادیث آن‌ها پرداخته و با بیان سلسله ورقه ها، آن‌ها را آورده میباشد. بعد از آن توضیح می دهد که‌این روایات یا این که گزارش‌ها به چه شکل بر فضل و ادب و برتری علی (ع) بر بقیه افراد دلالت می‌نماید.

از‌آنجا‌که مؤلف، خویش از عالمان و محدثان دیرین میباشد نیازی به عنوان کردن مصادر نبوده و در واقع، احادیث وی منبعی برای کتاب ها آجل مثل بحارالانوار علامه مجلسی میباشد.

خویش مؤلف نیز عملکرد کرده احادیث و روایات را با اَسناد احادیث محدثان غیر شیعه نقل نماید و به احادیث فریقین اعتنا داشته میباشد؛ چنانکه آغاز از آیه ها قرآن برهان آورده و از ادله عقلی نیز سود کرده میباشد.[۳]

محتوا
کتاب با پیشگفتار‌ای از عبدالعزیز کریمی پژوهشگر کتاب استارت گردیده که با اشاره به اینکه، قضیه امامت یک کدام از مهمترین اصول آئین به شمار می‌رود، اینگونه بیان می‌نماید که شایسته ترین شخص امت بعداز پیامبر معبود(ص) و امام علی(ع) میباشد و خصوصیاتی در علی(ع) میباشد که در غیر وی یافت نمیشود و بعضا از این مختصات را اینگونه برمی‌شمرد:

نزول قرآن در زمینه‌ی منزلت و مقام وی (حدود ۳۰۰ آیه)
چگونگی به دنیاآمدن وی
دانش وی(از قبیل فقه، قرآن، تعبیر، شیوایی و شیوایی)
قضاوت حضرت
مکارم و سجایای اخلاقی وی (از قبیل حلم، کرم، سخاوت، شجاعت و فتوت)
سیاست و رهبری جامعه
زهد و تقوا و عبادت وی.
او به دنبال ۲۳ تاثیر که در‌ شأن حضرت علی(ع) مندرج را می‌شمرد.[۴]

پژوهشگر به دنبال به ذکر معاش‌طومار مؤلف، آن‌گاه به ذکر اسامی چهارگانه کتاب که نویسنده، آن را به چه نامی اسم‌گذاری نموده است پرداخته و در غایت اسم «الرسالة العلویة» را آیتم تأیید خویش می داند. آنگاه به اصل کتاب پرداخته که مشتمل سه پیمان با پایین گروه‌ای از چند فصول میباشد:

عهد نخستین: فی آلاثار
در‌این قول به ثابت برتری حضرت علی(ع) از روش آیه‌ها قرآن میپردازد و با استناد به آیه مباهله و مراد از لفظ «انفسنا» که حضرت علی(ع) میباشد، افضلیت حضرت را اثبات کرده و در پی بوسیله بعضی از احادیث از قبیل حدیث مؤاخات و حدیث طیر و... و بعضی احادیث دیگر، افضلیت حضرت علی بر سائر عموم را ثابت می‌نماید و گاهی در تحت این احادیث روایاتی نیز از اهل سنت که برای ثابت مدعا خویش ذکر می‌نمایند را بیان کرده و آن را رد می‌نماید.

کراجکی همینطور به نقل روایاتی میپردازد که ابن شاذان از شیوه های اهل تسنن در مضمون افضلیت حضرت آورده و به‌این وسیله به ثابت مدعی میپردازد.

عهدوپیمان دوم: فی الاعتبار
در‌این نصیب خصوصیت‌هایی از حضرت می‌شمرد که دلالت بر افضلیت وی می‌نماید مانند: سوابق حضرت در اسلام، لیلة المبیت، مقامات حضرت در جهاد، منزلت حضرت در نزاع‌های احد، خندق و احزاب.

به دنبال، اجماع سید مرتضی را بر اساس اینکه علی(ع) افضل امت بعداز نبی(ص) میباشد، ذکر می‌نماید.

عهد سوم: در پاسخ بعضا از تردید ها وارد بر افضلیت امام علی(ع) بر تک تک خوی غیر از رسول خاتم.[۵]
اولیه مقاله در فصل در آغاز کتاب دلیل بر برتری امیرالمؤمنین(ع) بر دیگرافراد به آیه مباهله از قرآن میباشد که بیان‌کننده اتحاد نفس امیرالمؤمنین با رسول میباشد و همین مضمون در احادیث زیادی از فرستاده الله(ص) درباره امام علی نیز وجود دارااست. تحت عنوان مثال حرف نبی درباره امام علی(ع) برای فرستادنش به سوی عموم طائف (لأبعثنّ إليهم رجلا هو اینجانبّي كنفسي)، وچون امیرالمؤمنین قائم جایگاهِ نفس فرستاده الله میباشد در فیض وی نیز بر هر که که پیامبر الله بر وی برتری دارااست؛ برتری داراست واین مقاله اثبات میباشد که فرستاده(ص) بر کل خوی خداوند برتری داراست.[۶] واپسین فصل کتاب تخصیص به شبهه‌ای درباره برتری امیرالمؤمنین بر دیگر انبیاء دارااست به‌این شکل که به آنها وحی می‌گردیده و به امام علی(ع) وحی نمی‌گردیده است. جواب شبهه این میباشد که وحی گاهی به معنای الهام میباشد و این ادله برتری وجود ندارد ( و کل پیامبران سود‌مند ازوحی نبوده‌اند بلکه گاهی به آنان الهام می گردیده یا این که در خواب مطلبی را اخذ می کرده اند)چنان‌چه چنانچه به یک نفر از اهل سنت بگویند مامان موسی به این دلیل‌که به اووحی(الهام) گردیده بلندتر از عایشه میباشد وی نمی پذیرد؛ همانطور نیز اگربه یک نفر شیعه بگویند مامان موسی بدین برهان بلندتر از حضرت فاطمه(س) میباشد وی نمی‌پذیرد. [۷]

چاپ
کتاب بوسیله انتشارات ادله ما در یک جلد و ۱۶۸ ورقه و با استیناف مخلوق العزیز کریمی، در سال ۱۳۸۵ش در قم منتشر گردیده‌است. این چاپ در نقطه پايان نیز فهرست آیه‌ها، روایات، اعلام، طوایف و قبایل، اماکن، اتفاق ها و روزها، کتاب ها وارده در متن، مصادر تفحص و فهرست محتویات را بیان می‌نماید.[۸]

محمدباقر بن محمدتقی مجلسی (۱۰۳۷ - ۱۱۱۰ق) پر اسم و رسم به‌ علامه مجلسی یا این که مجلسی دوم، از محدثان و فقیهان معروف شیعه در قرن یازدهم هجری قمری بود. علامه مجلسی از فی مابین شاخه‌های علم ها اسلامی بیش تر از تمامی به حدیث‌نگاری عشق و علاقه داشت و به اخباریان مجاورت بود. مشهورترین کتاب وی، دسته پرحجم حدیثی به اسم بحارالانوار میباشد که نقش بارزی در احیای مقام حدیث در منظومه مسجد امین مشهد معرفت شرعی داشت.

وی با تربیت شاگردان و اثر ها پرتعداد خویش که اکثری از آن‌ها را به گویش فارسی و برای به کار گیری عامه مردم نگاشت، بر تمدن شیعی و نحوه‌های علمی علمای بعد از خویش تأثیر گذاشت. او به جهت همیاری با حکومت صفویان و نقش بارز سیاسی و اجتماعی‌اش در آن روزگار از آوازه زیاد شامل است. او منتقد صوفیه بود و با تصوف خانقاهی مخالفت می‌ورزید. مجلسی در روزگار سلطنت فرمان روا سلیمان صفوی به جایگاه «روضه خوان‌الاسلام» رسید و در زمان پاد شاه فرمانروا حسین صفوی مالک نفوذ بود.

معرفی و مقام
محمدباقر مجلسی در علم ها اسلامی مانند تعبیروتفسیر، حدیث، فقه، اصول، تاریخ، رجال و درایه تخصص داشت. وی مولف‌ای پرکار بود و به کتابت اثراتی در این مورد‌ها پرداخت.[۱] روضه خوان حرّ عاملی(۱۰۳۳ - ۱۱۰۴ق)، نسبت به وی اینگونه گفته میباشد که مجموع سعی خویش را مصروف یاد دادن علم حدیث و فقه و بلکه تمامی شاخه‌های معارف نموده است و کل نیروی عمیق فکری و پندار وقّادش را در خریداری نمودن تمامی کمالات به عمل گرفته میباشد.[۲]نتیجه کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذن‌طومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی میباشد.[۳] بیش تر از هر چیز به کتابت گروه‌های حدیثی اهتمام داشت و از دربین کتاب‌های وی بحارالانوار که گروه بزرگی از روایات امامان شیعه میباشد، بیش تر از کلیه آوازه دارااست. کوشش علامه مجلسی در تألیف دسته‌های حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع تحلیل گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع حافظه گردیده است.[۴] محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. بعضی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان کرده‌اند.[۵]

معاش‌طومار
مجلسی در سال ۱۰۳۷ هجری قمری در اصفهان دیده به جهان گشود.[۶] پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳-۱۰۷۰ق) دارای اسم و رسم به مجلسی اولیه از و مجتهدان سرشناس بعد از ظهر خود و از شاگردان روحانی بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق)، ملا عبدالله شوشتری(درگذشت: ۱۰۲۱ق) و میرداماد(درگذشت: ۱۰۴۱ق) بود. مادرش، دختر صدرالدین محمد عاشوری قمی میباشد که از فامیل دانش و فضیلت به شمار میروند.[۷] وی دارنده ۳ همسر بود که از آن‌ها مالک ۴ پسر و ۵ دختر شوید.[۸]

محمدباقر مجلسی در شب ۲۷ رمضان سال ۱۱۱۰ق و در ۷۳ سالگی در اصفهان از جهان رفت[۹] و برخی تاریخ درگذشت اورا ۱۱۱۱ ضبط کرده اند.[۱۰] آقا جمال خوانساری بر او نماز گذارد.[۱۱] او سازه بر وصیتش در کنار مسجد جامع اصفهان و در مجاورت پدرش به خاک ودیعه شد. به مناسبت تاریخ وفات آن علّامه این شعر سروده گردیده است:[۱۲]

ماه رمضان چه بیست و هفتش نادر شد
تاریخ وفات باقر اعلم شد
در روز‌نگار قانونی جمهوری اسلامی ایران، ۳۰ مرداد تحت عنوان روز بزرگداشت علامه مجلسی رقم خورده میباشد.

بارگاه بقعه محمدتقی و محمدباقر مجلسی
فامیل مجلسی
سید موسی شبیری زنجانی در ذکر وجه این آوازه اینگونه میگوید که مقصودعلی بابا محمدتقی، شعر سرا بود و تخلصش مجلسی بوده میباشد که‌این کنیه به فرزندان و نوادگانش منتقل شد‌ه‌است.[۱۳] برخی دیگر آوازه این قوم و قبیله به اسم مجلسی را به جهت داشتن مجالس پرشور جد آن ها دانسته‌اند.[۱۴] نقل دیگر آن میباشد که زیرا محمدتقی در روستای «مجلس» اصفهان می‌زیسته میباشد، این خویشاوندان به مجلسی دارای اسم و رسم گردیدند.[۱۵]

نیای خویشان مجلسی حافظ ابونعیم اصفهانی(۳۳۶-۴۳۰ق) از محدثان و حفاظ میباشد.[۱۶] پدربزرگ محمد باقر، «ملا هدف» نیز اهل شعر، متانت و ادب بوده میباشد.[۱۷] جده پدری مجلسی دختر کمال الدین روضه خوان حسن عاملی نطنزی اصفهانی میباشد. محدث نوری(۱۲۵۴-۱۳۲۰ق) برادران مجلسی، میرزا عزیزالله و ملا عبدالله را ستوده میباشد. آمنه بیگم(درگذشت: قرن ۱۲ق) مشهورترین خواهر مجلسی همسر محمدصالح بن احمد مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق) و دانا شرعی بوده میباشد.[۱۸]

تحصیلات
محمدباقر مجلسی بعداز فراگرفتن علم ها مقدماتی از محضر علمای اصفهان بهره مند شد.[۱۹] وی بیش تر از کلیه نزد پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳–۱۰۷۰ق) فراگیری چشم میباشد و از‌آن‌جا‌که پدرش از شاگردان روحانی بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق) بود، می‌قدرت از تأثیر فکر‌های روحانی بهایی بر علامه مجلسی به واسطه پدرش محمد تقی مجلسی کلام راند.[۲۰] مؤلف ریاض العلماء که از شاگردان و همیاران او در تدوین بحارالانوار بوده میباشد می‌نویسد که او علم‌های عقلی را نزد آقا حسین خوانساری(۱۰۱۶-۱۰۹۸ق/۱۶۰۷-۱۶۸۷م) و علم های نقلی را نزد پدرش فرا گرفت.[۲۱]

محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. بعضی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان کرده‌اند.[۵] از فی مابین شاگردان علامه برخی از مشاهیر علمای شیعه تربیت شدند که از آن گزاره می‌قدرت به میرزا عبدالله افندی اصفهانی(درگذشت: ۱۱۳۰ق)، سید نعمت‌الله جزایری(درگذشت: ۱۱۱۲ق)، روحانی عبدالله بحرانی(درگذشت: ۱۱۲۷ق)، محمد بن علی اردبیلی(درگذشت: ۱۱۰۱ق)، میر محمدصالح خاتون‌آبادی(درگذشت: ۱۱۲۶ق) و میر محمدحسین خاتون‌آبادی (نوه دختری‌اش؛ در سپری شد: ۱۱۵۱ق)، سید ابوالقاسم خوانساری(درگذشت: ۱۱۵۷ق) خاطر کرد.[۲۲]

محمدعلی تسخیری(۱۳۲۳-۱۳۹۹ش) نماینده طهران در پنج‌مین زمان مجلس خبرگان رهبری، مدیریت شورای بهتر مجمع جهانی تخمین مذهب ها اسلامی و از اعضای شورای مرکزی جامعه روحانیت جنگجو بود. دبیر کلی مجمع جهانی اهل‌بیت و مجمع جهانی تخمین مذهب‌ها و نمایندگی کشور‌ایران در کمیته شریعت خزانه پیشرفت اسلامی از سایر سابقه اوست. او صرفا نماینده قانونی شیعه اثناعشری در مجمع فقه اسلامی در جده (متعلق به سازمان كنفرانس مسجد امین مشهد اسلامی) بود.

تسخیری از منتقدان طرح شورای رهبری میباشد و مقصود آن را تشکیک در موضع رهبری در نظام کشور ایران میداند.

تسخیری اثراتی در زمینه تعدد مذهبها، تخمین و وحدت اسلامی، تألیف نموده است. المختصر المفید فی تعبیر و تفسیر القرآن المجید، الاخلاق فی الاحادیث المشترکة فی مابین السنة و الشیعة از سایر اثرها وی میباشد.

معاش‌طومار و تحصیلات
محمدعلی تسخیری در سال ۱۳۲۳ش در نجف متولد شد.[۱] تحصیلات ابتدایی را در مکتب «منتدی النشر» به پایان رسانید که با رئیس محمدرضا مظفر اداره میشد.[۲] در سال ۱۳۴۱ش،[۳] وارد کالج فقه نجف شد و در حرفه ادبیات عرب و فقه و اصول به علم آموزی پرداخت.[۴]

وفات
تسخیری در ۲۸ مرداد سال ۱۳۹۹ش موازی با ۲۸ ذی‌الحجه سال ۱۴۴۱ در طهران درگذشت[۵] و در ۳۰ مرداد در قم، تشییع و با اقامه نماز میت بوسیله آیت‌الله نوری همدانی در بقاع حضرت معصومه(س) دفن شد.[۶]

حیات حوزوی
تسخیری به طور همزمان با علم آموزی در دانش گاه فقه نجف، یادگرفتن دروس حوزوی را نیز شروع کرد.[۷] با اتمام زمان سطح، درس بیرون را نزد سید محمدباقر صدر، خویی، سید محمدتقی حکیم و میرزا جواد تبریزی، در حوزه علمیه نجف فرا گرفت[۸] و شعر و ادبیات را نزد محمدرضا مظفر یادگرفت.[۹] او در سال ۱۳۵۱ش به حوزه علمیه قم رفت[۱۰] و در درس سید محمدرضا گلپایگانی، میرزا هاشم آملی و وحید خراسانی شركت نمود.[۱۱]

درس دادن و اثر ها

تسخیری در کنار علم آموزی در حوزه علمیه نجف به درس دادن دروس رایج حوزوی نیز اشتغال داشت.[۱۲] همینطور بعداز ورود به حوزه علمیه قم ضمن علم آموزی، به درس دادن در حوزه علمیه[۱۳] و برخی مراكز علمی و دانشگاهی مانند دانشکده امام درست گو(ع)، کالج گیلان و دانشگاه اصول‌الدین قم پرداخت.[۱۴]

وی دارنده تالیفاتی در موضوعات اسلام، دنیا اسلام، وحدت مسلمین و تخمین مذهبها به لهجه‌های فارسی و عربی میباشد. اقتصاد اسلامی، المختصر المفید فی تعبیر و تفسیر القرآن المجید، اقلیت‌های مسلمان‌ها؛ راهكارها و مشكلات، ایده‌های اعلام‌کرد‌وگو با دیگرافراد، درباره وحدت و تخمین مذهب‌ها اسلامی، تعدد مذهب ها و قضیه تخمین و وحدت اسلامی، رسالت ما تخمین در فکر‌ها، انسجام در فعالیت، الاخلاق فی الاحادیث المشترکة میان السنة و الشیعه(عصر سه جلدی) و در پرتو قانون اساسی ایران به عنوان مثال اثرها وی میباشد.[۱۵]

شغل‌های سیاسی
تسخیری در سال ۱۳۴۴ش به‌طور قانونی به حزب الدعوه پیوست که با پژوهش سید محمد باقر صدر اداره می شد.[۱۶] وی در آن مجال، اشعاری بر ضد حکومت بعث عراق سرود که به زندانی شدن او انجامید و به اعدام محكوم شد[۱۷] ولی بعداز مدتی با میانجی‌گری امام خمینی و دیگر علمای نجف از زندان آزاد شد.[۱۸]

او پیش از ورود به حزب الدعوه، مدتی با رسیدگی نشریات حزب جماعة العلماء، در جریان هدف ها و نرم‌افزار های این حزب قرار گرفت.[۱۹] حزب جماعة العلماء در سال ۱۳۳۹ش به وسیله سید محسن حکیم و گروهی از علما برای تقابل با احزاب سیاسی ضد اسلامی مانند حزب کمونیست تأسیس شد.[۲۰] تسخیری در سال ۱۳۵۱ش به‌ادله کار‌های سیاسی بر ضد حکومت عراق، از این كشور اخراج شد و به کشور‌ایران آمد.[۲۱]

شغل‌های فرهنگی و اجرایی

حضور آیت‌الله تسخیری در افتتاحیه دانشنامه ویکی‌شیعه
تسخیری پیش از انقلاب اسلامی کشور ایران در بیوت بعضی از مراجع تبعیت در قم، معنی کننده و پاسخگوی استفتائات و سؤالات عربی عموم بود.[۲۲] او کار فقاهتی و فرهنگی خویش را در قم با تکثیر خبرنامه عرب لهجه الهادی در مؤسسه دارالتبلیغ اسلامی شروع کرد[۲۳] و بعد از انقلاب اسلامی کشور ایران در مناصب گوناگون فرهنگی، تبلیغی و اجرایی به عمل پرداخت. آغاز در سمت معاونت در بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی عمل می کرد[۲۴] تا اینکه در سال ۱۳۶۹ش، مجمع جهانی اهل‌بیت را با همیاری تیم‌ای از علما ساخت و با حکم آیت‌الله خامنه‌ای؛ رهبر کشور ایران به دبیرکلی این مجمع برگزیده شد و تا سال ۱۳۷۸ش در‌این سمت بود.[۲۵]

در سال ۱۳۷۳ش سازمان فرهنگ وتمدن و پیوندها اسلامی را تأسیس نمود و سر کردگی آن را تا سال ۱۳۸۰ش بر ذمه داشت[۲۶] و بعد از آن از جانب آیت‌الله خامنه‌ای به دبیر کلی مجمع جهانی تخمین مذهبها اسلامی گزینش شوید[۲۷] و با اتمام این عصر در سال ۱۳۹۱ش به سمت مشاور خوب آیت‌الله خامنه‌ای در کارها عالم اسلام منصوب شد.[۲۸]

تسخیری از اعضای شورای مرکزی جامعه روحانیت اهل نبرد طهران میباشد[۲۹] وی در سال ۱۳۹۴ش تحت عنوان نماینده طهران در پنج‌مین عصر مجلس خبرگان رهبری برگزیده شد[۳۰] همینطور در سال ۱۳۶۲ش تحت عنوان نماینده قانونی شیعه اثناعشری در مجمع فقه اسلامی در جده (متعلق به سازمان كنفرانس اسلامی) حضور پیدا کرد.[۳۱]

از سایر مسئولیت‌هایی که وی بر ذمه داشت عبارتند از:

نماینده گیلان در مجلس خبرگان رهبری،
مشاور آیت‌الله خامنه‌ای در کارها فرهنگی دنیا اسلام،
نائب‌رییس اتحادیه جهانی علمای اسلام،
مشاور وزیر فرهنگ و تمدن و پند اسلامی در کارها در بین‌الملل،
عضو هیأت امنای سازمان تبلیغات اسلامی،
نائب رئیس در بین‌الملل دفتر کار آیت‌الله خامنه‌ای از سال ۱۳۶۹ش،
عضو مجلس فقهی هیات حسابرسی مؤسسات مالی در بحرین.[۳۲]

حَیَّ عَلیٰ خَیرِ العَمل از فرازهای اذان و اقامه، به‌معنای «بشتاب به‌سوی شایسته ترین کار». سازه بر احادیث، این عبارت در حین فرستاده(ص) جزو اذان و اقامه بوده میباشد، البته خلیفه دوم برای تشویق عموم به جهاد، آن را از اذان مسجد سجاد مشهد حذف کرد.

شیعه ها حی علیٰ نه العمل را در اذان و اقامه میگویند؛ البته اهل‌سنت آن را در اذان به عمل نمی‌مارک. از این رو حی علی نه العمل به نشان شیعه تبدیل گردیده است. در مقابل، الصلاةُ خَیرٌ مِنَ النَّوم (نماز از خواب خوب میباشد) یا این که تثویب نشان اهل‌سنت میباشد. الصلاة نه اینجانب النوم در حین خلیفه دوم به اذان اضافه گردیده است که از حیث شیعه ها بدعت به رزرو مسجد سجاد مشهد حساب میآید.

مقام و التفات
«حَیَّ عَلیٰ خَیرِ العَمل» به‌معنای «بشتابید به‌سوی شایسته ترین فعالیت»، از فرازهای اذان و اقامه میباشد. این پاراگراف از اختلافات شیعه و سنی در اذان و اقامه میباشد.[۱] گاهی از آن و نیز فرازهای «حَیَّ عَلَی الصّلاة» و «حی علَی الْفَلاح»، با تیتر «حَیْعَلَه» خاطر آدرس مسجد سجاد مشهد می شود.[۲]

آیا حی علی نه العمل جزو اذان میباشد؟
فقیهان شیعه حی علیٰ نه العمل را از جزو اذان و اقامه می دانند که بعد از فراز حَیَّ عَلَی الفَلاح (بشتابید به سوی رستگاری) گفته می گردد؛[۳] البته فقیهان اهل‌سنت حی علی نه العمل را جزو اذان نمی‌دانند و به مکان آن اعلام کردن الصلاة نه اینجانب النوم در اذان صبح را مستحب میدانند.[۴] از حیث آنها اعلام کردن حی علی نه العمل در شماره تلفن مسجد سجاد مشهد اذان مکروه میباشد.[۵]

مبتنی بر احادیث، در حین فرستاده(ص)، حی علیٰ نه العمل جزو اذان بوده میباشد.[۶] همینطور گزارش‌هایی وجود دارااست که بعضا صحابه مانند عبدالله بن قدمت،[۷] بلال حبشی[۸] و ابومحذوره[۹] در اذان حی علی نه العمل می‌گفته‌اند.

حذف از اذان
در حکومت قدمت بن خطاب به‌فرمان وی، حی علیٰ نه العمل از اذان حذف شد.[۱۰] به‌گفته روضه خوان صدوق،به نقل ازابن‌عباس مقصود خلیفه دوم این بود که عموم با استناد به اینکه نماز شایسته ترین فعالیت میباشد، از جهاد رویگردان نشوند.[۱۱] در روایتی از امام کاظم(ع) انگیزه حقیقی و واقعی ومخفی(باطنی) این عمل، دوری از میل عموم به‌سوی ولایت (شایسته ترین فعالیت) دانسته گردیده است هرچند در ظواهر انگیزه آن دوری از رویگردانی عموم از جهاد معرفی گردیده است.[۱۲] بر اساس روایتی از معانی‌الاخبار، امام راست گو(ع) در جواب به سؤالی درباره «حی علیٰ خیرالعمل»، شایسته ترین فعالیت را ولایت دانسته میباشد.[۱۳]

علامت اذان شیعه
حی علیٰ نه العمل از نمادهای شیعه بوده میباشد.[۱۴] از این رو در حکومت‌های شیعه، اعلام کردن آن در اذان رایج بود؛ ولی حاکمان اهل‌سنت آن را از اذان حذف می‌کردند.

در سال ۱۶۹ق وقتی که در قیام حسین بن علی (شهید فخ) مدینه را تصرف کردند، مؤذن را بدون چاره کردند که در اذان صبح حی علیٰ خیرالعمل را بگوید. قاضی مدینه با شنیدن این گزاره گریزو فرار کرد.[۱۵]
در زمان ناصر اطروش (درگذشتۀ ۳۰۴ق)، شعار شیعه، اعلام کردن «حی علی نه العمل» در اذان و سپید بودن درفش‌هایشان بوده میباشد.[۱۶]
در حکومت فاطمیان (۲۹۷ق -۵۶۷ق) در مصر اذان با حی علیٰ خیرالعمل گفته می شد.[۱۷] در سال ۳۵۹ق برای اولیه توشه در مسجد ابن‌طوطون اذان با حی علی نه العمل گفته شد.[۱۸]ولی صلاح‌الدین ایوبی بعد از استیلای بر مصر آن را از اذان حذف کرد.[۱۹]
در حکومت آل‌بویه (حکومت ۳۲۲-۴۴۸ق) در اذان حی علی نه العمل گفته می شد. وقتی که سلجوقیان حکومت را در اختیار گرفتند، آن را از اذان حذف کردند.[۲۰]
در سال ۴۴۱ق در محله کَرْخ بغداد زد خورد فرقه‌ای صورت اعطا کرد. شیعه‌ها در اذان حی علیٰ نه العمل می‌گفتند.[۲۱] در سال ۴۴۸ق به امر قاضی وقت، «حی علیٰ خیرالعمل» را از اذان آنجا حذف کردند و الصلاة نه اینجانب النوم را به آن اضافه کردند.[۲۲]
بعد از میل اولجایتو (۶۸۰-۷۱۶ق) به مذهب تشیع، به‌امر وی در اذان حی علیٰ خیرالعمل گفتند.[۲۳]
تثویب علامت اذان اهل‌سنت
در مقابلِ حی علی نه العمل، عبارت الصلاة نه اینجانب النوم یا این که «تثویب» نشان اذان اهل‌سنت میباشد.[۲۴] از نگاه امامیه و زیدیه، تثویب (افزودن الصلاة نه اینجانب النوم در اذان) بدعت میباشد؛[۲۵] چرا‌که قسم و فعل صحابه حجت وجود ندارد و تنها قسم، فعل و تقریر معصوم حجت میباشد.[۲۶]

غرض از نه العمل
در بعضی احادیث نه العمل به نماز تعبیر گردیده است؛[۲۷] البته براساس بعضا دیگر از روایات، خواسته از نه العمل، ولایت [۲۸] یا این که خوبی به فاطمه(س) و فرزندان وی[۲۹] نقل شده میباشد.

تک‌نگاری

کتاب الاذان بحی علی نه العمل تاثیر محمد بن علی علوی از علمای زیدیه
درباره حی علی نه العمل اثراتی مندرج میباشد؛ برای مثال:

«الاذان بحیّ علیٰ نه العمل» تاثیر محمد بن علی بن حسن علوی (۳۶۷-۴۴۵ق) از علمای زیدیه: درین کتاب روایاتی درباره اینکه عبارت حی علی نه العمل جزو اذان بوده، جمع شد‌ه‌است. زیدیه همانند امامیه حی علی نه العمل را جزو اذان میدانند.[۳۰]این کتاب با استیناف محمد یحیی تندرست عَزّان، محقق زیدی میباشد و به وسیله انتشارات راءس بدر العلمی و الثقافی در سال ۱۴۱۸ق/۱۹۹۷م در صنعا به چاپ رسیده میباشد.
«حی علیٰ نه العمل در میان الشریعة و الابتداع» نوشته محمد تندرست عزان میباشد. این کتاب در هشتاد برگه در سال ۱۴۱۹ق در یمن منتشر گردیده است.[۳۱]
«جزئیة حی علیٰ نه العمل فی الاذان» تاثیر عبدالامیر سلطانی انتشارات مجمع جهانی اهل بیت(ع).
«الاَذان بين الاَصالة والتحريف حيّ علیٰ خير العمل الشَرعية الشعارية» نوشته سیدعلی شهرستانی.
«حی علی نه العمل، مسائل شرعیة در میان السنة و البدعیة»، نوشته سید محمدمهدی خرسان.[۳۲]
جستارهای متعلق
شهید شدن ثالثه
پانویس
عاملی، «حی علی نه العمل فی الأذان»، ص۵۲.
انصاری، الموسوعة الفقهیة المیسرة، ۱۴۱۵ق، ج۱۳، ص۲۱۹.
سید مرتضی، الانتصار، ۱۴۱۵ق، ص۱۳۷.
نگاه فرمائید به جزیری، الفقه علی المذاهب الاربعه، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۸۳.
نگاه نمائید به نووی، المجموع گستردن المهذب، دارالفکر، ج۳، ص۱۹۸.
نگاه نمایید به بیهقی، السنن الکبری، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۶۲۵.
صاحب و مالک بن انس، الموطأ، المکتبة العلمیة، ج۱، ص۵۵؛ بیهقی، السنن الکبری، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۶۲۵.
بیهقی، السنن الکبری، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۶۲۵.
عزان، حی علی خیرالعمل، ۱۴۱۹ق، ص۲۱.
تفتازانی، تفصیل‌المقاصد، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۸۳.
صدوق، علل‌الشرائع، ۱۳۸۵ش، ج‌۲، ص۳۶۸.
صدوق، علل‌الشرائع، ۱۳۸۵ش، ج‌۲، ص۳۶۸.
صدوق، معانی الاخبار، ۱۳۹۹ق، ص۴۱.

بَراثا (یا این که بُراثا) محله و مسجدی مقدس نزد شیعه ها در بغداد. مداقه مسجد براثا نزد شیعه ها به‌باعث روایاتی درباره اقامت حضرت علی(ع) و ظهور کراماتی از او در محل مسجد هنگام رجوع از نهروان میباشد. همینطور آورده شده که برخی از پیامبران در این جا نماز گزارده‌اند. در زمان‌ای، مرکزیت تکثیر روایات اهل‌بیت در‌این مسجد مسجد امین مشهد بوده میباشد.

امروزه مسجد براثا از مرکزها شیعه‌ها برای نماز آدینه در بغداد به شمار می آید.

حالت جغرافیایی
محله براثا در قسمت غربی بغداد، در حیطه کَرْخ و در جنوب محله باب مُحوَّل واقع بوده میباشد.[۱] براثا معرب کلمه آرامی بَرَیثا به معنای «بیرونی» میباشد.[۲]

این‌ محل سابق‌خیس از شهر بغداد میباشد[۳] و اساسا روستایی با مسافت حدود ۳ کیلومتر از راس بغداد تاریخی بوده که با تأسیس و پیشرفت بغداد، به طور محله‌ای از محله ها آن درآمده میباشد.[۴]

عنایت

چاهی که به فرمان حضرت علی(ع) حفر شد و بنابر نقلی در حفر آن کرامتی از حضرت ظواهر شد
بنابر منابع شیعی حضرت علی(ع) در برگشت از نزاع نهروان درین محل نماز خوانده میباشد. برخی از این احادیث از اظهار‌کرد و گوی کامل حضرت با راهب مسیحی و حتی اقامت ۴ روزه وی صحبت گفته‌اند.[۵] به این رو این منابع، در فضیلت مسجد حرف بسیار گفته‌اند[۶] و برای مثال فضیلت ها این محل یا این که مسجد، وقوع رد الشمس برای حضرت علی(ع) را برشمرده‌اند.[۷]

در برخی احادیث براثا منزلت نماز حضرت مریم، حضرت عیسی و حتی حضرت ابراهیم(ع) معرفی شد‌ه‌است.[۸]

در سوژه اعتکاف، این مسجد به عنوان مثال ۶ مسجد خاص شیعه‌ها بوده میباشد.[۹]

مسجد براثا و امام علی(ع)
در برخی منابع شیعی، حضور امام علی(ع) در‌این محل با ماجراهایی، برای مثال اعلام کرد و گوی آن حضرت با راهب صومعه، نقل گردیده‌است. درین نقل، بر جانشینی امام علی(ع)از نبی اکرم(ص) تصریح گردیده و برای آن حضرت کراماتی مذکور میباشد.[۱۰][۱۱][۱۲]

تاریخچه مسجد
به سیرتکامل ظریف تاریخ بنای مسجد دانسته وجود ندارد. در منابع متقدم فقط ابن حوقل (درگذشت بعد از ۳۶۷ق) تشکیل داد مسجد را به حضرت علی(ع) نسبت داده میباشد.[۱۳] به ظواهر، در محل مسجد دارای اسم و رسم براثا دِیری برپا بوده که در ۳۷ق/۶۵۷م، هنوز در مشت راهبی مسیحی قرار داشته میباشد. روایت ابو شعیب براثی و همسر عابدش تحت عنوان اولی مسلمان ها براثا بارها در منابع آمده میباشد.[۱۴]

در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری قمری این مسجد به مقر کار‌های شیعه‌ها بغداد تبدیل گردیده بود و ضمن اجرا عبادی، محلی مطلوب برای انتشار روایات شیعی بود.[۱۵] در ۳۱۳ق/۹۲۵م، به مقتدر عباسی خبر رسید که برپایی نماز فقط سرپوشی بر شغل آن ها میباشد و به همین استدلال به حکم مقتدر در یک روز آدینه که انبوه شیعه‌ها در مسجد درگیر نماز بودند، مسجد با خاک یکسان شد و بخش اعظمی از حاضران بازداشت شدند و زمین مسجد به قبرستان پشت آن ملحق گشت.[۱۶]

اصطخری در ۳۴۰ق/۹۵۱م صرفا از ۳ مسجد برای برگزاری نماز آدینه در بغداد خاطر می‌نماید و اشاره‌ای به براثا ندارد[۱۷] ولی به نقل از ابن اثیر[۱۸] در شعبان ۳۴۹/اکتبر ۹۶۰ که به انگیزه وقوع زد خورد فی مابین اهل سنت نماز آدینه برای مدتی در دو نصیب بغداد (شرقی و غربی) تعطیل شد، در براثا نماز آدینه با امنیت بدون نقص فارغ از وقفه اقامه می شد.

سنگی در مسجد براثا که داعیه گردیده وابسته به پیش از اسلام میباشد
از اوایل قرن پنجم قمری از رونق مسجد براثا کاسته شد،[۱۹] تا آنکه در ۴۵۰ق/۱۰۵۸م به تعطیلی کشیده شد.[۲۰]

سمعانی (د ۵۶۲ق/۱۱۶۷م) در گزارش خویش ذکر می‌نماید که در طول وی به فرمان خلیفه درهای مسجد بسته بود.[۲۱]

از نوسازی و بازگشایی مسجد تا قرن دهم قمری و دست یافتن صفویان بر بغداد خبری در مشت وجود ندارد، جز اینکه در وسط قرن هشتم قمری، شهید نخستین در دیدار خویش از بغداد، در مسجد براثا توقفی داشته و آن را مسجدی پای برجا یافته میباشد.[۲۲]

بازسازی و تجدید بنا
در ۳۲۸ق/۹۴۰م بعد از درخواست شیعه‌ها، بحکم ماکانی وزیر الراضی حکم به نوسازی و بسط مسجد بخشید. بخش اعظمی از زمین‌های فضا مسجد مثلا آرامستان مجاورت آن خریداری شد و با فتوای فقها قبرهای اکثری نبش و بقایای اجساد در جایی دیگر دفن شوید به این دلیل که این قبرها در جای غصب گردیده مسجد قرار گرفته بودند.

در ساختمان مسجد گچ و خشت به شغل رفت و سقف آن از چوبِ ساجِ منقوش ساخته شد و بر کتیبه مسجد اسم خلیفه، الراضی، حَک شوید. نوسازی مسجد در جمادی الاول ۳۲۹ به انتها رسید و با انتخاب احمد بن ادب هاشمی، امام جماعت رصافه، تحت عنوان امام براثا از طرف خلیفه، او‌لین نماز آدینه در ۱۸ همین ماه با حضور انبوه بغدادیان و مالک شرطه به طور قانونی اقامه شد.[۲۳]

حالت فعلی
امروزه با توسعه و گسترش کاظمین، محله براثا به‌این شهر متصل و در مغرب اتوبان بغداد-کاظمین واقع گردیده است و رده حضرت علی(ع) در قبله‌گاه مسجد قراردارد. مسجد براثا از مرکز ها اصلی شیعه ها برای نماز آدینه در بغداد به شمار می آید.[۲۴] در ۱۸ فروددین ماه ۱۳۸۵، سه تروریست بدین مسجد در طی نماز جماعت حمله کرده و ۶۹ نفر را شهید و ۱۳۰ نفر را زخمی کردند.[۲۵]

مشاهیر براثا
برخی از بزرگان و مشاهیر علمی، اجتماعی یا این که سیاسی شیعه در محله براثا رشد یافته‌اند[۲۶] یا این که سازه به وصیت خویش در‌این مسجد بر پیکر آنان نماز خوانده، یا این که در نزدیکی آن دفن گردیده‌اند.[۲۷] ابوالعباس ضَبّی وزیر به عنوان مثال اشخاصی میباشد که پیکر او از براثا به سمت کربلا تشییع شد.[۲۸]

مسجد براثا و مشهد العتیقه
گفتنی میباشد که گاهی براثا با مسجد دیگری با تیتر مشهدالعتیقه (یا این که مشهدالمنطقه) در جنوب شرقی شهرِ منصور دربین کاظمین و جعیفر کنونی خلط گردیده است؛ شاید بعداز ویرانی براثا، شیعه ها مشهدالعتیقه را براثا نامیدند تا اسم براثا از یادها محو نگردد.[۲۹]

علی بن حسن حسینی پیشینه براثا را در کتابی با تیتر تاریخ مسجد براثا پژوهش نموده است (نجف، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م) و محمد سماوی قصیده کوتاهی در تاریخ براثا داراست که خلال اشاره به اسم راویان ماجراِ مرتبط با ادب براثا، جای این دو مسجد را به صورت ظریف مشخص و معلوم نموده است.[۳۰]

پانویس

شغل‌ها و باورها
رابطه با اهل سنت
شهید نخستین که مقطع متعددی در دمشق که مرکزی سنی‌نشین بود، زیست. وی گفته میباشد مجلس اینجانب در دمشق از محققان اهل سنت به موجب قربت و ارتباط‌ای که با آنان داشتم خالی عدم مسجد سجاد مشهد وجود.[۳۰]

رابطه با سربداران خراسان
خواجه علی واپسین قاضی سربداران که به اشاعه تشیع امامی در خراسان پرداخت و در دفتر ها و سکه‌ها از اسامی دوازده امام به کارگیری می کرد، طومار‌ای به شهید اولیه نوشت و اورا به خراسان دعوت کرد؛ البته او که نمی‌توانست به خراسان برود کتاب لمعه دمشقیه را به اسم خواجه علی مؤید تحت عنوان راهبرد فقاهتی و حکومتی سربداران نوشت و آن را به خراسان ارسال کرد تا مبنی بر آن کار نمایند.[۳۱] به نوشته شهید ثانی این واقعه چهار سال پیش از شهید شدن شهید اولیه رزرو مسجد سجاد مشهد بوده میباشد.[۳۲]

شهید اولیه و مورد حکومت
شهید نخستین اعتقاد دارد زیرا منافع بشر‌ها باهم در ناهم خوانی میباشد لذا بایستی هم حاسِم (=ضابطه) باشد و آن شریعت میباشد و هم سائِس (=قاضی) که آن هم امام معصوم یا این که نائب آدرس مسجد سجاد مشهد اوست.[۳۳]

او گزینش حکم کننده و مشروعیت اورا الهی می داند و اذعان می‌نماید مورد گزینش اما و رهبر با کارها دیگر بسیار مختلف میباشد و ما به جهت اینکه نص پروردگار ناظر به شخص خاصی از اشخاص جامعه میباشد، اطاعت از اورا بر خویش واجب دانسته و اورا رهبر مشروع جامعه میدانیم. پس کسی که به غیر از این شیوه، به سر گروهی جامعه رسد، اورا غیر مشروع شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میدانیم.[۳۴]

در‌حالتی که حکومتی مناسب بود عموم بایستی آن را گرامی داشته و از دستورها رهبر و قاضی آن تبعیت نمایند. از این رو حتی قبول ولایت از جانب حکم دهنده عادل و مناسب خیر فقط روا که مستحب میباشد و گاه واجب نیز می گردد؛ برای مثالً در‌صورتی‌که حکم کننده عادل، فرد را مکلف به قبول ولایت نماید یا این که شخص پارسا دیگری برای تایید ولایت مو جود نباشد.[۳۵]

او حکومت‌های مناسب را حکومت فرستاده(ص)، حکومت امام(ع) و حکومت نایب الامام معرفی می‌نماید. او برای نایب امام قوانینی بیان می‌نماید: اولیه: ایمان یعنی شیعه بودن؛ دوم: دانش به احکام و بضاعت و توان تطبیق فروع بر اصول و استنباط فروع از باطن اصول[۳۶]؛ سوم: عدل و داد که با وجود آن فرد حائز زهد و مُرُوَّت بوده، از انحراف در تعالیم الهی و ناسازگاری با عرف همگانی جامعه، محفوظ می ماند.[۳۷] پس رهبر کسی میباشد که دارنده عدل و داد و کمال و آمادگی فتوا است.[۳۸]

شهید نخستین اعتقاد دارد در بعد از ظهر غایب بودن، به غیر از نائب خاص، نواب عام قاضی می‌باشند. در لحاظ او فقید جامع‌الشرایط در بعدازظهر غایب بودن، حکمش همچون حکم نائبی میباشد که بالخصوص از سوی امام معصوم منصوب گردیده‌است.[۳۹]

کتاب‌شناسی
تیم مقاله ها کنگره در بین‌المللی شهیدین که در نُه جلد منتشر گردیده‌است. این کنگره از سوی دفتر کار تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ در کشور ایران و لبنان برگزار گردیده‌است.[۴۰]
موسوعة الشهید الاول، تیم‌ای ۲۰ جلدی که مشمول معاش‌طومار و تفحص تمامی اثرها شهید نخستین میباشد. این موسوعه را پژوهشگاه علم ها و فرهنگ و تمدن اسلامی در سال ۱۴۳۰ق منتشر نموده است. جلد در آغاز این موسسه با اسم الشهید الاول حیاته و آثاره به‌طور تفصیلی به نقل از معاش، مقام و اثر ها شهید اولیه پرداخته میباشد.[۴۱]
پانویس
مختاری، «الروضة البهیة فی تفصیل اللمعة الدمشقیة».
حر عاملی، امل الآمل، ۱۱۰۴ق، ج ۱، ص۱۸۳.
نجفی، جواهر الکلام، ج۱۰، ص۳۲۲.
خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ق، ج۷، ص۴.
تفرشی، عیب گیری الرجال، ج۴، ۱۳۷۷ش، ص ۳۲۹.
امینی، شهیدان خط مش فضیلت، ۱۳۶۳ش، ص۱۵۴.
شبیری زنجانی، جرعه‌ای از دریا، ۱۳۹۴ش، ج۲، ص۳۰۸.
شهید اولیه، الالفیه و النفلیه، ۱۴۰۸ق، ص۲۳.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۷۳.
حر عاملی، امل الآمل، ۱۱۰۴ق، ج۱، ص۱۳۴ و ۱۷۹.
حر عاملی، امل الآمل، ۱۱۰۴ق، ج۱، ص۱۹۳.
شهید اولیه، الدروس الشرعیه، جامعه مدرسین، ج۱، ص۱۴۰.