تقارن دو پاراگراف "الست اولین بکم اینجانب انفسکم" و گزاره "اینجانب کنت مولاه"
درین حدیث، نبی (ص) بر حق تقدم خود بر مؤمنین نسبت به خودشان تصریح می فرماید. این صحبت، مطابق آیه شریفه «النبی اولین بالمؤمنین اینجانب انفسهم»[۱۱۲] میباشد. اولویتی که درین آیه شریفه مطرح شدهاست، به معنای حق تقدم در سرپرستی کارهاِ مرتبط با معاش مؤمنان و همینطور حق تقدم در حکمکردن دربارهٔ آنها نسبت به خودشان میباشد. وقتی که حق تقدم وجود داشته باشد، یعنی قبول و اطاعت از حکم فردی که نسبت به ما حق تقدم دارااست، برای ما نیز مورد نیاز میباشد.[۱۱۳] مبتنی بر حیث بعضا مفسران، حق تقدم درین آیه، مجموع کارها مربوط به آیین و دنیای مسلمانها را مشتمل بر می شود؛[۱۱۴][۱۱۵]به این دلیلکه نبی (ص) مؤمنان را صرفا به چیزی وامیداراست که مصلحت آیین و دنیای آن ها را بهدنبال مسجد سجاد مشهد داشته باشد.[۱۱۶]
براین اساس، تقارن این پاراگراف-که به معنای حق تقدم در تصرف میباشد- با اعلام ولایت حضرت علی (ع) در پاراگراف اینجانب کنت مولاه…، علامت میدهد که منظور از مولی در فراز دوم نیز ذکر حق تقدم علی (ع) در تصرف میباشد.[۱۱۷]در منابع اهل سنت نیز از عهد و پیمان قدمت بن خطاب نقل میباشد که فورا بعد از این اقراری که نبی (ص) در غدیر خم از مردمان گرفت و علی را تحت عنوان اماّ معرفی کرد قدمت به امام علی این سیرتکامل خطاب کرد و شادباش اذعان کرد: بخٍّ بخٍّ لک یا این که علیّ ابن أبی طالب أصبحتَ مولای و مولی تک تکّ مؤمن «آفرین، آفرین به تو ای فرزند ابو طالب! تو با این کلام فرستاده (ص) مولای اینجانب و مولای هر مؤمنی رزرو مسجد سجاد مشهد شدی.»[۱۱۸]
جملات ابتدایی خطبه
فرستاده (ص) ابتدا خطابه خویش، از وفات خود خبر میدهد و آن گاه از توحید میپرسد و اینکه آیا به رسالت خود فعالیت کرده است.[۱۱۹] اینها کلیه نماد این می باشند که حضرت پیرو راهحلجویی و ارائه رویکرد حلی برای زمان بعد از خود میباشند تا امت، بیسرپرست نماند و زحمات حوصلهفرسایی که دراین سالها کشیده بودند، به هدر نرود. گویی می خواهند جانشینی انتخاب نمایند تا زمام کارها را بعد از رحلت وی به دست گیرد.[۱۲۰] آیه تبلیغ نیز قرینهای بر این مدعی آدرس مسجد سجاد مشهد میباشد.
قرائن فرنگی
نوشته ی علمیٔ اساسی: حدیث تبریک
شعر حسان بن اثبات درباره ی روز غدیر
یُنادیهِمُ یَومَ الغَدیرِ نَبِیُّهُم
بِخُمٍّ فَأَسمِع بِالرَّسولِ مُنادِیا این که
وقالَ فَمَن مَولاکُم ووَلِیُّکُم
فَقالوا ولَم یُبدوا هُناکَ التَّعامِیا این که
إلهُکَ مَولانا و أنتَ وَلِیُّنا
وما لَکَ مِنّا فِی الوِلایَةِ عاصِیا این که
فقال له قم یا این که علی فإننی
رضیتک اینجانب آجل إماما و هادیا
فمن کنت مولاه فهذا ولیه
فکونوا له انصار درستی موالیا
هناک دعا اللهم وال ولیه
و کن للذی معمولی علیا معادیا
ترجمه: نبی، در روز غدیر به مسلمان ها ندا کرد و اظهارکرد: پیامبر و مولای شما که می باشد؟ سوای هیچگونه درنگی گفتند: پروردگار مولای ماست و تو رسول مائی. و از ما در این باره نافرمانی نخواهی روئت کرد پیغمبر به علی فرمود: بلند شو که تو پس از اینجانب پیشوای این خلقی. کسی که اینجانب مولای اویم، علی مولای اوست و بر شماست که به حقیقت در ادامه وی باشید. در اینجا رسول دعا کرد که خداوندا! دوست دوستدار وی و معاند دشمنانش باش. شماره تلفن مسجد سجاد مشهد سید رضی، ص۴۳.
شادباش و شادباش قدمت بن خطاب و ابوبکر:
در بعضا نقلهای حدیث غدیر، گفته شده میباشد که بعداز نقطه پايان خطبه، خلیفه اولیه و دوم نزد امام علی(ع) آمدند و ولایت را به وی تهنیت گفتند.[۱۲۱] قدمت بن خطاب به وی خاطرنشان کرد:
«بَخٍّ بَخٍّ لَکَ یا این که ابنَ أبی طالب، أصبَحتَ مَولای و مَاما کُلِّ مُسلمٍ» :ای اباالحسن، گوارا باد بر تو، مولای اینجانب و هر (مرد و زن) مؤمن شدی.[۱۲۲][۱۲۳] [یادداشت ۳]
این نوع تهنیتبیان کردن علامت میدهد که صحابه و مسلمانهاِ صدر اسلام، از واژه و کلمه مولی، معنای خلافت و حق تقدم در تصرف فهمیده بودند.[۱۲۴]
شعر شاعران صدر اسلام
تنی چند از مسلمانها این رخداد را به شعر درآوردهاند. اولی آنان، حسان بن اثبات بود. وی که در آن جای حضور داشت، از فرستاده آفریدگار(ص) اذن گرفت و در وصف این اتفاق یکسری بیت سرود. دراین ابیات، از این اتفاق تحت عنوان نصبشدن حضرت علی (ع) تحت عنوان امام و هادی امت، حافظه شدهاست.[۱۲۵][۱۲۶]
بعداز آن، و در سالهای آنگاه عمرو عاص، قیس بن سعد بن عباده،[۱۲۷][۱۲۸] کمیت بن زید اسدی،[۱۲۹] محمد بن عبدالله حمیری،[۱۳۰] سید بن محمد بن حمیری،[۱۳۱]این اتفاق را در پوسته شعر ذکر کردند.
حضرت علی (ع) نیز در یک سری بیت بهاین موضوع اشاره دارااست.[۱۳۲]
عبدالحسین امینی اسم یکسری شعر سرا از صحابه و تابعین و شاعران مسلمان تا قرن نهم را نقل مینماید.[۱۳۳] محتوای تک تک این ابیات و شعرها نشانه میدهد ادراک آنها از کلمه و واژه مولی، حق تقدم و خلافت بوده میباشد.
امام علی(ع):
فأوجبَ لی ولایتَهُ علیکمْ
نبیُ الله یومَ غدیرِ خُمّ
فویلٌ ثمّ ویلٌ ثمّ ویلٌ
لِاینجانب یَلقی الإلهَ غداً بظلمی
و فرستاده معبود، در روز غدیر خم، به دستور خداوند ولایتم را بر شما واجب نمود
پس وای، وای، وای بر آنکه در روز بازپسین به ملاقات آفریدگار برسد در حالیکه به اینجانب ظلم کردهباشد.
روضه خوان موءثر، الفصول، ص۲۸۰.
احتجاج و دلیل اهل بیت بهاین حدیث
امام علی (ع) در یکسری شرایط بهاین حدیث استناد کرده است تا حقانیت (حق تقدم) خود در خلافت و امامت را آرم دهند. احتجاج با طلحه در نزاع جمل،[۱۳۴] احتجاج در تراس مسجد کوفه،[۱۳۵] درضمن تعدادی بیت شعر که در طومارای به معاویه نوشت[۱۳۶] و احتجاج در مبارزه صفین[۱۳۷] به عنوان مثال این موردها میباشد. فاطمه زهرا (س) نیز در قبال معارضان خلافت علی (ع)، بدین حدیث احتجاج نمود.[۱۳۸]
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای مذهبی و مناسبتهای دینی