مجله خبری مساجد

تقریرات درس وی

درس بیرون آیت الله حجت کوه کمره ای
بعضی از شاگردان حجت، تقریرات درس اورا نگاشته‌اند، که ورژن‌های خطی شماری از آنها در کتابخانه فردی وی بوده میباشد.[۳۵] درس وی در سوژه بیع، به خودکار یکی شاگردانش، یحیی فاضل‌همدانی، در ۱۳۳۳ق/۱۳۷۳ش در قم چاپ شد. همینطور تقریر دیگری از این سوژه به خودکار ابوطالب تجلیل تبریزی، با تیتر البیع در به عبارتی سال در تبریز و توشه دیگر در ۱۳۶۸ش در قم به چاپ مسجد امین مشهد ر سید.[۳۶]

علی صافی گلپایگانی نیز تقریرات درس بیرون اصول فقه اورا با تیتر المَحَجَّه فی تقریرات الحُجَّه نوشت که در ۱۳۷۷ش در قم چاپ شد.

محافظت ارثیه علمی شیعه
حجت کوه‌کمری به عده‌آوری و نگاهداری به جا مانده شیعه بسیار عشق‌مند بود و از این‌رو از مجال اقامت در نجف، ورژن‌های خطی ارزشمندی را در کتابخانه فردی خویش گردآوری کرد.[۳۷]

فهرستی از این اثر ها در ۱۳۷۷ش به کوشش سیدجعفر حسینی اشکوری با تصویب شصت تاثیر منتشر گردیده، اما بعضا منابع[۳۸] تعداد آن ها را ۱۲۵ تاثیر دانسته‌اند. اثر ها و تألیفات سیدحسین کوه‌کمری و تقریرات نگاشته گردیده شاگردان وی هم نزد محمد حجت بوده میباشد.[۳۹] گروه نسخه ها خطی کتابخانه محمد حجت کوه‌کمری اکنون در کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی حفظ می شود.[۴۰]

تعبیر دارای شهرت التبیان فی تعبیروتفسیر القرآن تألیف روضه خوان طوسی اول‌توشه به سعی میرزا علی آقا شیرازی و دفاع سیدمحمد حجت، در دو مجلد، در مسافت سالهای ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۵ق/ ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۵ش در طهران چاپ سنگی شد.[۴۱][۴۲]

کار‌های اجتماعی

مراسم افتتاحیه مکتب حجتیه قم
اداره حوزه علمیه قم و مرجعیت:
سیدمحمد حجت، بعد از وفات حائری‌یزدی، همپا با سید محمد تقی خوانساری و سید صدرالدین صدر، اداره حوزه علمیه قم را برعهده گرفت. این سه دانا، معروف به مراجع ثلاث، در وقتی این مسئولیت را برعهده گرفتند که احوال سیاسی و مشقت بار‌گیری‌های رضا پهلوی، فرمان روا وقت جمهوری اسلامی ایران، درباره عمل‌های فقاهتی و تنگناهای ساخت گردیده در زمینه‌ی عالمان فقهی، حوزه قم را در حال و روز دشواری قرار داده بود. حجت کوه‌کمری در‌این وضع و اوضاع، بیشتر بر ساماندهی حوزه و مطالعه به احوال معیشتی طلاب اهتمام داشت. او که بعد از وفات حائری‌یزدی، یکی مراجع تبعیت گردیده بود و به دنبال درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی در ۱۳۲۶ش و حاج آقا حسین قمی در ۱۳۲۷ش، از مراجع تبعیت جهانی شد و اشخاص متعددی، به‌ویژه در حوزه‌ آذربایجان به او برگشت کردند.[۴۳]

تاسیس مکتب علمیه حجتیه قم:
حجت کوه کمری در قم، مکتب علمیه‌ای به اسم مکتب حجتیه با نقشه پیشنهادی علامه طباطبایی ایجاد کرد.[۴۴] بنای این مکتب از ۱۳۲۴ش شروع شد. این مکتب ضمن محل سکونت طلاب و مدرّسان، دارنده مسجد و کتابخانه نیز بود و از مدرسه های اصلی و تعالی آن فرصت به شمار میرفت.[۴۵] فهرست ورژن‌های خطی کتابخانه مکتب حجّتیه، به سعی رضا استادی، در ۱۳۵۴ش به چاپ رسید.

تأسیس کتابخانه مکتب علمیه حجتیه قم؛این کتابخانه که کتاب‌های خویش سید محمد حجت و نیز کتاب‌های اهدایی روحانی عبدالکریم را در خویش مکان داده اکنون بیش تر از سیزده هزار جلد کتاب چاپی و سنگی و نیز ۷۲۰ جلد کتاب خطی دارااست.[۴۶]
عده‌آوری کتاب‌ها و ورژن‌های خطی از نوشته‌های علماء: این اثر ها در کتابخانه سری فرزندش، سید حسن حجت میباشد و فهرستی از آن نیز منتشر گردیده‌است.
احیای جلسات درس کردار: با درخواست سید محمد حجت جلسات اخلاقی بوسیله اساتیدی زیرا آیت اللّه حاج روضه خوان عبّاس تهرانی(۱۳۰۹-۱۳۸۵ق. مدفون در بقاع حضرت معصومه قم) و آیت الله سید حسین فاطمی قمی مالک کتاب درر الاخبار در مکتب حجتیه دایر شوید.[۴۷][۴۸]
مسائل سیاسی
او در مسائل سیاسی بسیار معدود دخالت میکرد. البته زیرا رضاخان فرمان کشف عفاف اعطا کرد٬ او طومار‌ای به آیت الله سید محمد بهبهانی فرستاد و از وی خواست مراتب نگرانی و مخالفتش را به دولتمردان اعلام کند. متن تلگرام حجت اینگونه بود: بسم الله الرحمن الرحیم به شرف پهنا بهتر می رساند، خیلی مطلوب میباشد که حضرت مستطاب خوب به اولیای کارها یاد‌آوری دهید که در بلاد اسلامی امری که مخالفت آن- از جهاتی- با شریعت مقدسه محرز میباشد، اجراء آن نا ممکن میباشد و ساخت و ساز مفاسد خواهد نمود. از مساعی جمیله حضرتعالی قدردانی می نمایم. الاحقر محمّد الحسینی الکوهکمری[۴۹]

در هر حالا شیوه عام سید محمد حجت، اجتناب از عکس العمل فعال با مسائل سیاسی و رویا رویی بی واسطه با حکومت بود و از این‌رو، در روزگار مرجعیت خویش از ملاقات کردن با سلطان وقت و دیگر رجال حکومتی دوری می کرد و آنها‌را به حضور نمی‌به عهده گرفت.[۵۰]

خصلت‌های اخلاقی
پرهیزکاری، بردباری، دوری شدید از تظاهر و خاطر کارکشته حجت را ستوده‌اند.[۵۱] مرتضی مطهری نیز، از عزم قادر وی خاطر نموده است. او به شدت از آوازه خودداری داشت و در طی مرجعیت خویش اذن نداد در مجالس و منبرها نامی از وی برده خواهد شد یا این که عکس وی در نشریات چاپ خواهد شد.[۵۲]

تقریرات درس وی

درس بیرون آیت الله حجت کوه کمره ای
بعضی از شاگردان حجت، تقریرات درس اورا نگاشته‌اند، که ورژن‌های خطی شماری از آنها در کتابخانه فردی وی بوده میباشد.[۳۵] درس وی در سوژه بیع، به خودکار یکی شاگردانش، یحیی فاضل‌همدانی، در ۱۳۳۳ق/۱۳۷۳ش در قم چاپ شد. همینطور تقریر دیگری از این سوژه به خودکار ابوطالب تجلیل تبریزی، با تیتر البیع در به عبارتی سال در تبریز و توشه دیگر در ۱۳۶۸ش در قم به چاپ مسجد امین مشهد ر سید.[۳۶]

علی صافی گلپایگانی نیز تقریرات درس بیرون اصول فقه اورا با تیتر المَحَجَّه فی تقریرات الحُجَّه نوشت که در ۱۳۷۷ش در قم چاپ شد.

محافظت ارثیه علمی شیعه
حجت کوه‌کمری به عده‌آوری و نگاهداری به جا مانده شیعه بسیار عشق‌مند بود و از این‌رو از مجال اقامت در نجف، ورژن‌های خطی ارزشمندی را در کتابخانه فردی خویش گردآوری کرد.[۳۷]

فهرستی از این اثر ها در ۱۳۷۷ش به کوشش سیدجعفر حسینی اشکوری با تصویب شصت تاثیر منتشر گردیده، اما بعضا منابع[۳۸] تعداد آن ها را ۱۲۵ تاثیر دانسته‌اند. اثر ها و تألیفات سیدحسین کوه‌کمری و تقریرات نگاشته گردیده شاگردان وی هم نزد محمد حجت بوده میباشد.[۳۹] گروه نسخه ها خطی کتابخانه محمد حجت کوه‌کمری اکنون در کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی حفظ می شود.[۴۰]

تعبیر دارای شهرت التبیان فی تعبیروتفسیر القرآن تألیف روضه خوان طوسی اول‌توشه به سعی میرزا علی آقا شیرازی و دفاع سیدمحمد حجت، در دو مجلد، در مسافت سالهای ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۵ق/ ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۵ش در طهران چاپ سنگی شد.[۴۱][۴۲]

کار‌های اجتماعی

مراسم افتتاحیه مکتب حجتیه قم
اداره حوزه علمیه قم و مرجعیت:
سیدمحمد حجت، بعد از وفات حائری‌یزدی، همپا با سید محمد تقی خوانساری و سید صدرالدین صدر، اداره حوزه علمیه قم را برعهده گرفت. این سه دانا، معروف به مراجع ثلاث، در وقتی این مسئولیت را برعهده گرفتند که احوال سیاسی و مشقت بار‌گیری‌های رضا پهلوی، فرمان روا وقت جمهوری اسلامی ایران، درباره عمل‌های فقاهتی و تنگناهای ساخت گردیده در زمینه‌ی عالمان فقهی، حوزه قم را در حال و روز دشواری قرار داده بود. حجت کوه‌کمری در‌این وضع و اوضاع، بیشتر بر ساماندهی حوزه و مطالعه به احوال معیشتی طلاب اهتمام داشت. او که بعد از وفات حائری‌یزدی، یکی مراجع تبعیت گردیده بود و به دنبال درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی در ۱۳۲۶ش و حاج آقا حسین قمی در ۱۳۲۷ش، از مراجع تبعیت جهانی شد و اشخاص متعددی، به‌ویژه در حوزه‌ آذربایجان به او برگشت کردند.[۴۳]

تاسیس مکتب علمیه حجتیه قم:
حجت کوه کمری در قم، مکتب علمیه‌ای به اسم مکتب حجتیه با نقشه پیشنهادی علامه طباطبایی ایجاد کرد.[۴۴] بنای این مکتب از ۱۳۲۴ش شروع شد. این مکتب ضمن محل سکونت طلاب و مدرّسان، دارنده مسجد و کتابخانه نیز بود و از مدرسه های اصلی و تعالی آن فرصت به شمار میرفت.[۴۵] فهرست ورژن‌های خطی کتابخانه مکتب حجّتیه، به سعی رضا استادی، در ۱۳۵۴ش به چاپ رسید.

تأسیس کتابخانه مکتب علمیه حجتیه قم؛این کتابخانه که کتاب‌های خویش سید محمد حجت و نیز کتاب‌های اهدایی روحانی عبدالکریم را در خویش مکان داده اکنون بیش تر از سیزده هزار جلد کتاب چاپی و سنگی و نیز ۷۲۰ جلد کتاب خطی دارااست.[۴۶]
عده‌آوری کتاب‌ها و ورژن‌های خطی از نوشته‌های علماء: این اثر ها در کتابخانه سری فرزندش، سید حسن حجت میباشد و فهرستی از آن نیز منتشر گردیده‌است.
احیای جلسات درس کردار: با درخواست سید محمد حجت جلسات اخلاقی بوسیله اساتیدی زیرا آیت اللّه حاج روضه خوان عبّاس تهرانی(۱۳۰۹-۱۳۸۵ق. مدفون در بقاع حضرت معصومه قم) و آیت الله سید حسین فاطمی قمی مالک کتاب درر الاخبار در مکتب حجتیه دایر شوید.[۴۷][۴۸]
مسائل سیاسی
او در مسائل سیاسی بسیار معدود دخالت میکرد. البته زیرا رضاخان فرمان کشف عفاف اعطا کرد٬ او طومار‌ای به آیت الله سید محمد بهبهانی فرستاد و از وی خواست مراتب نگرانی و مخالفتش را به دولتمردان اعلام کند. متن تلگرام حجت اینگونه بود: بسم الله الرحمن الرحیم به شرف پهنا بهتر می رساند، خیلی مطلوب میباشد که حضرت مستطاب خوب به اولیای کارها یاد‌آوری دهید که در بلاد اسلامی امری که مخالفت آن- از جهاتی- با شریعت مقدسه محرز میباشد، اجراء آن نا ممکن میباشد و ساخت و ساز مفاسد خواهد نمود. از مساعی جمیله حضرتعالی قدردانی می نمایم. الاحقر محمّد الحسینی الکوهکمری[۴۹]

در هر حالا شیوه عام سید محمد حجت، اجتناب از عکس العمل فعال با مسائل سیاسی و رویا رویی بی واسطه با حکومت بود و از این‌رو، در روزگار مرجعیت خویش از ملاقات کردن با سلطان وقت و دیگر رجال حکومتی دوری می کرد و آنها‌را به حضور نمی‌به عهده گرفت.[۵۰]

خصلت‌های اخلاقی
پرهیزکاری، بردباری، دوری شدید از تظاهر و خاطر کارکشته حجت را ستوده‌اند.[۵۱] مرتضی مطهری نیز، از عزم قادر وی خاطر نموده است. او به شدت از آوازه خودداری داشت و در طی مرجعیت خویش اذن نداد در مجالس و منبرها نامی از وی برده خواهد شد یا این که عکس وی در نشریات چاپ خواهد شد.[۵۲]