اقامت در عراق
سید حیدر آملی از سال ۷۵۱ق تا نقطه نهایی قدمت خویش در نجف و حله و بغداد بود.[۱۶] در نجف کتابهایی عرفانی به عنوان مثال منازل السائرین هروی و فصوص ابنعربی را به یار و همدم تفصیلهای آن: گستردن قیصری و گستردن تلمسانی، نزد عارفی نامشهور بهاسم عبدالرحمن بن احمد مقدسی تا سال ۷۵۳ق فراگرفت.[۱۷] وی همینطور در عراق با محمد بن حسن حلی (فخرالمحققین) فرزند علامه حلی و نصیرالدین کاشانی حلی و دیگر فقیهان و عالمان امامیه مراوده داشت و از فخرالدین و حسن بن حمزه هاشمی اذن داستان مسجد سجاد مشهد گرفت.
[۱۸] تاریخ اخذ اجازۀ وی از فخرالمحققین سال ۷۶۱ق میباشد.[۱۹] او رسالۀ رافعة الخلاف را (راجع به توجیه حیث و شغل امام اولیه در قبال سه خلیفۀ اولیه) به درخواست او نوشت و با وی یکسری مکاتبۀ علمی رزرو مسجد سجاد مشهد داشته میباشد.[۲۰]
سید حیدر آملی، چنانکه خویش گفته، در نجف از افاضات غیبی منفعتمند گردیده است. وی دراین باره در پیشگفتار نص النصوص آدرس مسجد سجاد مشهد می آورد:
همان گونه که نزدیک مکه موجب فتح و گشایش معارف فتوحات مکیه بر قلب روضه خوان تبارک (محییالدین ابنعربی) در یک شب، و مدینه سبب ساز فتوحات مدنیه بر قلب وی شد و همچنین برای قلب امثال وی از بندگان پروردگار بسیار صورت بخشید، مشهد شریف غروی که مشهد مولا و سید ما امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) میباشد نیز موجب گشایش اسرار غیبیه بر قلب اینجانب بهنحو اجمال و بعد از آن بهشرح شد و کتاب تأویل قرآن کریم و مهربان و غیر آن از کتابها برای مثال آنها شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میباشد.[۲۱]
وفات
بهگفته کربن، تاریخ درگذشت سید حیدر آملی را نمیقدرت بهطور ظریف انتخاب کرد؛ البته اورده شده که یکیاز واپسین کتابهایش، یعنی «رسالة العلوم العالیه» را در سال ۷۸۷ق تألیف نموده است[۲۲] که نماد میدهد وی تا سال جاری زنده بوده میباشد.
استادان
استادان سید حیدر آملی که به اسم شناخته گردیدهاند، عبارتاند از:
فخرالمحققین فرزند علامه حلی: وی کتاب «جوابات السید حیدر بن علی بن حیدر العلوی الحسینی الآملی» را در سال ۷۵۹ق در پاسخ سؤالات سید حیدر آملی نوشته و سید حیدر از وی اذن ماجرا اخذ کرده است.[۲۳]
نصیرالدین کاشی حلی (درگذشته در ۷۵۵ق): آقابزرگ تهرانی در طبقاتُ اَعلامِ الشّیعه از سید حیدر با تیتر طلبه وی مذکور میباشد.[۲۴]
روحانی نورالدین طهرانی (تیرانی): سید حیدر در اصفهان در برهه زمانی کوتاهی از وی به کار گیری معنوی موفقیت و اذنای مکتوب نیز از وی اخذ کرد.[۲۵] رضا استادی گفته میباشد که به تفصیلحالی از این مدرس سید حیدر آملی دست نیافته میباشد. بهگفته استادی، سید حیدر از مفقودشدن اذن داستان روحانی نورالدین طهرانی حرف گفته و مضمون اذن را نقل نموده است.[۲۶]
روحانی عبدالرحمن قدسی (یا این که مقدسی): سید حیدر آملی کتابهایی همانند فصوص الحکم نوشتهٔ ابنعربی، تفصیل فصوص قیصری و منازل السائرین را در نجف نزد او خوانده میباشد.[۲۷] قدسی در اذن خویش به سید حیدر مینویسد: «به کار گیری اینجانب از این دانش آموز بیش تر از به کارگیری وی از اینجانب بود.»[۲۸]
سید حسن بن حمزه هاشمی: افندی در ریاض العلماء او را از مشایخ و استادان سید حیدر دانسته میباشد.[۲۹]
اثر ها
سید حیدر، چنانکه خویش گفته، بیشتراز چهل کتاب و رساله تألیف نموده است؛[۳۰] البته بر اساس بعضا گزارشها، از این دربین، فقط هفت تاثیر پایین در دسترس میباشد:
جامع الاسرار و منبع الانوار
نص النصوص فی گستردن الفصوص (فصوص ابن عربی) (ناقص)
تعبیروتفسیر المحیط الاعظم (ناقص)
رساله عیب گیری النقود فی معرفة الوجود
اسرار الشریعه
المسائل الحیدریه
الکشکول فیما جری علی آل الرسول.[۳۱]
گرچه کتاب الکشکول فیما جری علی آل الرسول بهتیتر کتابی از سید حیدر آملی چاپ گردیده است،[۳۲] البته هانری کربن، احتمال داده کهاین کتاب تاثیر مؤلفی همنام سید حیدر باشد.[یادداشت ۱]
آراء و فکرها
تنها صوفیِ شیعه بر حق میباشد
بر پایه ی با طریقه سید حیدر آملی، فرقه امامیه بر دو سیرتکامل میباشد: گروهی که ظواهر علم ها ائمه(ع) را برپا میدارا هستند، یعنی شریعت و اسلام و ایمان، و گروهی که درون علم ها آنانرا برپا میداراهستند که به عبارتی طریقت و واقعیت و اعتقادوباور میباشد. اولین تنها مؤمن محسوب میشود و دومین مؤمن «ممتحن» (آزمونگردیده). وی این نظر را دارد که کلمه و واژه شیعه هم خوانی بر مؤمن میباشد و صوفی مؤمن مُمتَحن میباشد؛ چون شیعه و صوفی دو ناماند که به یک واقعیت اشاره دارا هستند و آن شریعت محمدیه میباشد.[۳۳] وی تصوف را با تشیع یکسان میبیند و امامان شیعه را هم پیروان راستین طریقت میشمارد.[۳۴]
سید حیدر آملی، بهصراحت، صرفا صوفیِ شیعه را برحق دانسته و بر آن میباشد که گرچه صوفیه همچون شیعه، فرقههای متعددی داراست، فرقه برحق آنها فقط عده ای می باشند که «اسرار ائمه» را حمل مینمایند و در ظواهر و درون به آنها ایمان داراهستند.[۳۵]
اقامت در عراق
سید حیدر آملی از سال ۷۵۱ق تا نقطه نهایی قدمت خویش در نجف و حله و بغداد بود.[۱۶] در نجف کتابهایی عرفانی به عنوان مثال منازل السائرین هروی و فصوص ابنعربی را به یار و همدم تفصیلهای آن: گستردن قیصری و گستردن تلمسانی، نزد عارفی نامشهور بهاسم عبدالرحمن بن احمد مقدسی تا سال ۷۵۳ق فراگرفت.[۱۷] وی همینطور در عراق با محمد بن حسن حلی (فخرالمحققین) فرزند علامه حلی و نصیرالدین کاشانی حلی و دیگر فقیهان و عالمان امامیه مراوده داشت و از فخرالدین و حسن بن حمزه هاشمی اذن داستان مسجد سجاد مشهد گرفت.
[۱۸] تاریخ اخذ اجازۀ وی از فخرالمحققین سال ۷۶۱ق میباشد.[۱۹] او رسالۀ رافعة الخلاف را (راجع به توجیه حیث و شغل امام اولیه در قبال سه خلیفۀ اولیه) به درخواست او نوشت و با وی یکسری مکاتبۀ علمی رزرو مسجد سجاد مشهد داشته میباشد.[۲۰]
سید حیدر آملی، چنانکه خویش گفته، در نجف از افاضات غیبی منفعتمند گردیده است. وی دراین باره در پیشگفتار نص النصوص آدرس مسجد سجاد مشهد می آورد:
همان گونه که نزدیک مکه موجب فتح و گشایش معارف فتوحات مکیه بر قلب روضه خوان تبارک (محییالدین ابنعربی) در یک شب، و مدینه سبب ساز فتوحات مدنیه بر قلب وی شد و همچنین برای قلب امثال وی از بندگان پروردگار بسیار صورت بخشید، مشهد شریف غروی که مشهد مولا و سید ما امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) میباشد نیز موجب گشایش اسرار غیبیه بر قلب اینجانب بهنحو اجمال و بعد از آن بهشرح شد و کتاب تأویل قرآن کریم و مهربان و غیر آن از کتابها برای مثال آنها شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میباشد.[۲۱]
وفات
بهگفته کربن، تاریخ درگذشت سید حیدر آملی را نمیقدرت بهطور ظریف انتخاب کرد؛ البته اورده شده که یکیاز واپسین کتابهایش، یعنی «رسالة العلوم العالیه» را در سال ۷۸۷ق تألیف نموده است[۲۲] که نماد میدهد وی تا سال جاری زنده بوده میباشد.
استادان
استادان سید حیدر آملی که به اسم شناخته گردیدهاند، عبارتاند از:
فخرالمحققین فرزند علامه حلی: وی کتاب «جوابات السید حیدر بن علی بن حیدر العلوی الحسینی الآملی» را در سال ۷۵۹ق در پاسخ سؤالات سید حیدر آملی نوشته و سید حیدر از وی اذن ماجرا اخذ کرده است.[۲۳]
نصیرالدین کاشی حلی (درگذشته در ۷۵۵ق): آقابزرگ تهرانی در طبقاتُ اَعلامِ الشّیعه از سید حیدر با تیتر طلبه وی مذکور میباشد.[۲۴]
روحانی نورالدین طهرانی (تیرانی): سید حیدر در اصفهان در برهه زمانی کوتاهی از وی به کار گیری معنوی موفقیت و اذنای مکتوب نیز از وی اخذ کرد.[۲۵] رضا استادی گفته میباشد که به تفصیلحالی از این مدرس سید حیدر آملی دست نیافته میباشد. بهگفته استادی، سید حیدر از مفقودشدن اذن داستان روحانی نورالدین طهرانی حرف گفته و مضمون اذن را نقل نموده است.[۲۶]
روحانی عبدالرحمن قدسی (یا این که مقدسی): سید حیدر آملی کتابهایی همانند فصوص الحکم نوشتهٔ ابنعربی، تفصیل فصوص قیصری و منازل السائرین را در نجف نزد او خوانده میباشد.[۲۷] قدسی در اذن خویش به سید حیدر مینویسد: «به کار گیری اینجانب از این دانش آموز بیش تر از به کارگیری وی از اینجانب بود.»[۲۸]
سید حسن بن حمزه هاشمی: افندی در ریاض العلماء او را از مشایخ و استادان سید حیدر دانسته میباشد.[۲۹]
اثر ها
سید حیدر، چنانکه خویش گفته، بیشتراز چهل کتاب و رساله تألیف نموده است؛[۳۰] البته بر اساس بعضا گزارشها، از این دربین، فقط هفت تاثیر پایین در دسترس میباشد:
جامع الاسرار و منبع الانوار
نص النصوص فی گستردن الفصوص (فصوص ابن عربی) (ناقص)
تعبیروتفسیر المحیط الاعظم (ناقص)
رساله عیب گیری النقود فی معرفة الوجود
اسرار الشریعه
المسائل الحیدریه
الکشکول فیما جری علی آل الرسول.[۳۱]
گرچه کتاب الکشکول فیما جری علی آل الرسول بهتیتر کتابی از سید حیدر آملی چاپ گردیده است،[۳۲] البته هانری کربن، احتمال داده کهاین کتاب تاثیر مؤلفی همنام سید حیدر باشد.[یادداشت ۱]
آراء و فکرها
تنها صوفیِ شیعه بر حق میباشد
بر پایه ی با طریقه سید حیدر آملی، فرقه امامیه بر دو سیرتکامل میباشد: گروهی که ظواهر علم ها ائمه(ع) را برپا میدارا هستند، یعنی شریعت و اسلام و ایمان، و گروهی که درون علم ها آنانرا برپا میداراهستند که به عبارتی طریقت و واقعیت و اعتقادوباور میباشد. اولین تنها مؤمن محسوب میشود و دومین مؤمن «ممتحن» (آزمونگردیده). وی این نظر را دارد که کلمه و واژه شیعه هم خوانی بر مؤمن میباشد و صوفی مؤمن مُمتَحن میباشد؛ چون شیعه و صوفی دو ناماند که به یک واقعیت اشاره دارا هستند و آن شریعت محمدیه میباشد.[۳۳] وی تصوف را با تشیع یکسان میبیند و امامان شیعه را هم پیروان راستین طریقت میشمارد.[۳۴]
سید حیدر آملی، بهصراحت، صرفا صوفیِ شیعه را برحق دانسته و بر آن میباشد که گرچه صوفیه همچون شیعه، فرقههای متعددی داراست، فرقه برحق آنها فقط عده ای می باشند که «اسرار ائمه» را حمل مینمایند و در ظواهر و درون به آنها ایمان داراهستند.[۳۵]
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای مذهبی و مناسبتهای دینی