مجله خبری مساجد

ضد شورش و انتقام‌گیری از قاتلان حسین
در اوائل سال ۶۸۶، سپاه اموی توانست موصل را تصرف و به‌سوی کوفه جنبش نماید. مختار سه هزار سوار را به فرماندهی یزید بن انس به رویا رویی با آن ها ارسال کرد. در ۱۷ ژوئیه ۶۸۶، آن‌ها توانستند دو تیم از سپاه اموی را در حوالی موصل باخت دهند. در بعدازظهر به عبارتی روز و بعداز آنکه امر اعدام کلیهٔ اسیران شامی صادر شد، ابن انس در تاثیر ابتلا به یک بیماری درگذشت. با مرگ فرماندهٔ سپاه، کوفیانی که برای نبرد با گروهی دیگر از شامیان راهی گردیده بودند، عقب نشستند. در‌پی این روی داد در کوفه دهانزد گشت که سپاه مختار ناکامی خورده و ابن انس مورد قتل واقع شده میباشد. مختار در جواب به‌این اتفاق ها هفت هزار نیروی کمکی به فرماندهی ابراهیم بن صاحب و مالک اشتر را راهی میدان پیکار کرد. با فضای خالی ناشی از خلا برتری نظامی و نفرات، تسلط کوفه که از رابطه ها گرم مختار و طرفداری وی از موالی ناراضی بودند، قصد کردند تا حکومت مختار را ساقط نمایند و با این غرض کاخ اورا به محاصره درآوردند.[۳۹][۴۰] آنها مختار را به سرقت و از دربین بردن حیثیت و منزلتشان جنایتکار مسجد امین مشهد کردند:[۴۱]

وی و گروهش شرافت پدران مارا نادیده می گیرند. وی بردگان و موالی مارا به خویش جلب کرد و آنان‌را سوار کرده و آنها قسم تقسیم درآمد دولتمان را داده میباشد. با این‌راه و ترسیم، وی ما‌را فریفته میباشد.[۴۲]

با وجود محاصره، مختار توانست ابن اشتر را به کوفه فراخواند و ابن اشتر سه روز بعد از خروجش از کوفه به شهر برگشت و کودتا را سرکوب کرد.[۴۳][۴۰]
کاشی‌کاری در توکل نائب رئیس الملک کرمانشاه که مجازات قاتلان حسین به‌دست مختار را به تصویر کشیده میباشد.
مختار بعد از کنار زدن مخالفانش، مجازات اشخاصی که در جنگ کربلا کمپانی کرده بودند را استارت کرد. وی بخش اعظمی از آن ها به عنوان مثال قدمت بن سعد و شمر بن ذالجوشن را اعدام کرد.[۴۰] شمار متعددی از اشخاص به عذر و بهانه کمپانی بدون واسطه یا این که غیرمستقیم در مبارزه با حسین کشته شدند؛ در حالی که ده هزار نفر از همسایه کوفه نیز به بصره گریختند. وی منزلٔ بخش اعظمی از فراریان را ویران کرد.[۴۴] این حوادث سبب ساز کاهش امان اعراب از مختار شد و وی به‌طور فزاینده‌ای به موالی متکی گشت.

طومار امام علی(ع) به ابن‌عباس(طومار ۶۶ نهج البلاغه)
البته آن گاه (از ستایش و ثناى الهى) (بسيار مى‌گردد كه) بشر از يافتن چيزى خشنود مى‌شود كه هیچ وقت از دست وی نمى‌رفت (و به عكس) از فوت چيزى اندوهناک مى‌خواهد شد كه هیچ گاه قسمت وی نمى‌شد، براین اساس نباید شایسته ترین و برگزیدگان چیز نزد تو وصال به لذات جهان یا این که فرو نشاندن خشم (از روش انتقام از معاند) مسجد سجاد مشهد باشد،

بلکه سکوت کردن حریق فسخ و یا این که زنده کردن حق بایستی گزینه عشق تو باشد. آنچه بايد مايه سرور و خوشحالى تو خواهد شد چيزى میباشد كه از پيش (براى روز قيامت) نبی‌اى و آنچه بايد مايه تأسف تو خواهد شد چيزى میباشد كه به جاى مى‌گذارى (و مى‌روى و از آن براى ذخيره يوم المعاد به کار گیری نمى‌كنى و در يك كلام) آحاد هَمّ و غصه تو بايد متوجه دنیا بعد از رزرو مسجد سجاد مشهد مرگ باشد.
سازه به نقل از‌هایی در اواخر حکومت امام، به دست‌اندازی به مال عموم جنایتکار شد و بصره را واگذار کرد و به مکه رفت.[۲۵] از لحاظ بعضی، در صدق این گزارش‌ها شک و تردید میباشد.[۲۶] ولی این اتهام ناروا به لحاظ میرسد. به دلیل آن که خیر حضرت علی او را محاکمه کرد و خیر در لابلای تواریخ از وی گنج و میزان دارایی به چشم آدرس مسجد سجاد مشهد می خورد.[۲۷]

زمانه حسنین(ع): ابن عباس عشق و ارادت ویژه ای به حسنین داشت. زیرا آن‌ها می خواستند بر مرکب سوار شوند پای رکاب را می گرفت.[۲۸] بعد از شهیدشدن امام علی(ع) عموم را به بیعت با امام حسن(ع) فرا میخواند. زمانی که خطبه امام حسن(ع) تمام شد، ابن عباس در حضور وی ایستاد و خاطرنشان کرد: «ای عموم! این فرزند پیامبرتان و جانشین امامتان میباشد؛ با وی بیعت فرمائید...».[۲۹] چندی سپس معاویه برای تحریک وی به کودتا بدو طومار‌ای نوشت و او‌را به خلافت لایق‌خیس خواند ولی ابن عباس پاسخ اعطا کرد: عموم با هر که خوب از وی است بیعت شماره تلفن مسجد سجاد مشهد کرده‌اند.[۳۰]

در تشییع امام حسن(ع)، که بنی‌امیه از دفن وی در کنار مرقد رسول پرهیز کردند، ابن عباس با مروان بن حکم کلام بیان کرد و بازدارنده از تضارب در بین بنی‌هاشم و بنی‌امیه شوید.[۳۱]

ابن عباس از اصحاب امام حسین(ع) نیز بوده میباشد. وی هنگام تکان آن حضرت به عراق در مکه ماند. دو توشه با امام ملاقات نمود و اورا از هجرت به عراق بخصوص کوفه بر حذر داشت.[مستلزم منبع] [۳۲]

ابن عباس و اتفاق کربلا

نقل شده ابن عباس در حادثه کربلا حضور نداشت. به گفته نویسندگان کتاب مقتل جامع سیدالشهدا، از آحاد سندها و شواهد تاریخی برمی‌آید که انگیزه اساسی عدم حضور او در کربلا، نابینایی وی بود. اکثری از منابع تاریخی نوشته‌اند که ابن عباس در اواخر قدمت و قبل از حادثه کربلا نابینا شد. شواهدی نیز بر نابینایی او آورده شده میباشد.[۳۳] در بعضا از منابع آمده که ابن عباس در ملاقات با امام حسین(ع)، استعداد خویش را برای اجرای امرها امام اذعان کرد؛ البته امام به وی فرمود: تو خیرخواه هستی. به مدینه برو و حادثه ها و خبر ها آنجا را برای اینجانب گزارش کن.[۳۴]

زمانه بنی‌امیه ابن عباس در طول معاویه از بیعت با یزید جلوگیری کرد[۳۵] البته ابعاد با وی بیعت کرد[۳۶]. معاویه چنان از وی بیزار بود که او‌را در کنار اسم علی و صاحب و مالک اشتر لعن میکرد.[۳۷]

ابن عباس با عبدالله بن زبیر بیعت نکرد.[۳۸] نیروهای مختار وی و محمد حنفیه را از زندان ابن‌زبیر رهایی دادند. وی آن گاه به طایف رفت و در ۶۸ق درگذشت و محمد حنفیه بر وی نماز گذارد

غایب بودن های امام مهدی
«غایب بودنِ کبریٰ» را به شغل پیروزی.[۸۴] بعد از او ابن بابویه (و. ۹۹۱–۹۹۲ ه‍.ق) در کتاب کمال الدّین در مورد عدهِ روایاتِ مرتبط با امام دوازدهم و غایب بودن او کوشید.[۸۵] به‌گفتهٔ عبدالعزیز ساشادینا[یادداشت ۴] در مسافتٔ هنگامیِ نوبختی و زمانی که روحانی اثرگذار (و. ۴۱۳ ه‍.ق/۱۰۲۲ م) مطالب خویش را دربارهٔ امام دوازدهم ارائه بخشید، قضیهِ جانشینیِ حسن عسکری دربینِ شیعه ها امامی جا افتاده بود.[۸۶] به هر صورت، تا سال‌های آخری غایب بودن صغری، مصادف با دههٔ سی و چهل قرنِ دهم میلادی اکثریتِ شیعهٔ امامیه، امامتِ امام دوازدهم از نسلِ حسن عسکری را پذیرفته مسجد امین مشهد بودند.[۸۷]

به‌گفتهٔ سعید امیر ارجمند باور به غایب بودن در نزدِ شیعه‌ها، دربین دسته عقایدی بود که از کیسانیه وارد شیعه شد. با این حالا او تأثیر واقفیّه — که بر امامتِ موسی کاظم توقف کردند — را در تایید ایدهٔ غایب بودن به وسیله شیعهٔ امامیه اساسی‌خیس می داند. او‌لین نوشته‌های کلامی در موضوعٔ غایب بودن را حدود سی سال بعد از مرگ حسن عسکری و در اثرها ابوسهل نوبختی و ابن قبه رازی می‌قدرت یافت. این دو که تمایلاتِ معتزله داشتند به‌مکان متکی بودن به روایات، رویه حلی کلامی را برای عقیدهٔ غایب بودن برگزیدند. ایده‌ای که در شرایط چالش از نوواقفیان به عاریت گرفته‌گردیده‌بود.[۸۸] به‌نوشتهٔ پوناوالا اثرها بجامانده از آن فرصتِ شیعه اینگونه می‌نمایاند که شیعه‌ها در صدر پیش‌بینی نمی‌کردند که غایب بودنِ امامِ غایب‌شان برهه زمانی متعددی ادامه داشته‌باشد. البته وقتی که غایب بودن امامِ شیعه‌ها به درازا کشید و حجّت بن حسن ظهور نکرد، شیعه‌ها به تدریج امامِ نهفته را به عبارتی مهدی موعود پنداشتند. از حدود سال ۲۹۵ ه‍.ق/۹۰۸ م بود که شیعه‌ها متوجه شدند که احوال غیرعادی‌خیس از چیزی میباشد که در بالا می‌پنداشتند و امامِ حاضری در بعدیٔ مجاورت وجود نخواهد داشت و نیز سوال در زمینه‌ی تعدادِ قطعیِ امامان، آیتم گفت و گوِ شیعه‌ها قرار گرفته‌میباشد. از این مجال میباشد که حدیث‌هایی بر اساس اینکه «تعداد امامان دوازده نفر میباشد» بر راز لهجه‌ها زمین‌خورد.[۸۹] به‌نوشتهٔ ورنا کلم[یادداشت ۵] مرگِ علی بن محمد سَمَری (۳۲۹ ه‍.ق)، واپسین نایبِ امام غایب، و شروع زمانٔ غایب بودن کبری توشه دیگر حیرت را میان شیعه ها برانگیخت. آنها نهایتاً در سدهٔ پنجم به تبیینی عقلی در سخنِ شیعه از غایب بودن امام دست یافتند.[۹۰] درین مجال علمای شیعه با خط مشِ کلامی به تبیین عقیدهٔ غایب بودن برخاستند.[۹۱] به‌نوشتهٔ حسن انصاری مورد غایب بودن مبنی برِ یک طرحِ پیشینی طرح نشده و احادیثی پیشاپیش برای آن قصه نشده‌میباشد، بلکه عالمانِ امامی نظیر ابوسهل نوبختی و ابن قبه رازی با محافظتِ اصولِ اعتقادیِ خویش در زمینه ی لزومِ وجودِ حجت و استمرارِ امامت، بدین دوراندیشی رسیدند که امامت با امام دوازدهم خاتمه یافته‌میباشد و بعد از ظهر غایب بودن شروع شده است.[۹۲] متکلمان به عنوان مثال روضه خوان موثر (و. ۴۱۳ ه‍.ق/۱۰۲۳ م) و شاگردانش به‌خصوص سید مرتضی (و. ۱۰۴۴–۱۰۴۵ م) به تدوینِ اظهار نظرِ کلامیِ امامت جهت تبیینِ لزومِ وجود امام زنده در حالتِ غایب بودن پرداختند.[۹۳]

تفصیل رخداد هجوم به منزل حضرت زهرا
بنابر نقل یعقوبی، مورخ قرن سوم، در حادثه سقیفه بنی‌ساعده برخی صحابه همانند عباس بن عبدالمطلب، فضل و ادب بن عباس، سلمان فارسی، ابوذر غفاری، عمار یاسر و براء بن عازب از بیعت با ابوبکر پرهیز کردند.[۱۵] به‌گفته سید مرتضی عسکری، تاریخ‌پژوه قرن پانزدهم هجری قمری، به عبارتی افرادی که با ابوبکر بیعت نکردند، یاروهمدم با امام علی(ع) در منزل حضرت فاطمه(س) تَحَصُّن کردند.[۱۶] طبری طلحه و زبیر را نیز جزو تحصن‌کنندگان مذکور مسجد امین مشهد میباشد.[۱۷]

فرمان ابوبکر به بیعت‌دریافت کردن از علی(ع) و همراهانش
ابوبکر بعداز نقطه نهایی بیعت سراغ بعضی از صحابه را گرفت که با وی بیعت نکرده بودند.[۱۸] بنابر نقل کتاب الامامة و السیاسة، منسوب به ابن‌قتیبه، ابوبکر در چهار دفعه قدمت و قنفذ را به منزل حضرت فاطمه(س) ارسال کرد تا علی(ع) و متحصنان در منزل او‌را برای بیعت فراخوانند.[۱۹] مبنی بر این نقل، در دفعه اولیه، مردانی که در منزل بودند بعد از ارعاب قدمت خارج آمدند و بیعت کردند، غیر از امام علی(ع) که اعلام کرد قسم خورده میباشد تازمانیکه قرآن را توده‌آوری نکرده از منزل بیرون نشود. ابوبکر در دفعه دوم و سوم قنفذ را به منزل فاطمه ارسال کرد که وی نیز جواب منفی شنید.[یادداشت ۱] در وهله چهارم قدمت با ملازمت گردآوری‌ای به منزل فاطمه رفت، علی(ع) را خارج آورد و نزد ابوبکر موفقیت.[۲۱] به‌گفته محمدهادی یوسفی غروی، محقق تاریخ اسلام و تشیع، ابوبکر سه توشه کسانی را به منزل امام علی(ع) ارسال کرد و درخواست بیعت کرد؛ در دفعه نخستین و دوم امام آنان‌را بازگرداند و توشه سوم خلیفه و طرفدارانش شدت کار به خرج دادند.[۲۲]

امام علی(ع) درباره حادثه ها بعد از رحلت رسول(ص) فرمود:
و زیرا آفریدگار رسول خویش را نزد خود پیروزی، گروهی به پیشین برگشتند و با پیمودن شیوه های مختلف به گمراهی رسیدند و به دوستانی که خویش گزیدند پیوستند و از خویشاوند گسستند. از وسیلتی که به دوستی آن مأمور بودند مستقل افتادند و نهاد را از بن برافکندند و در مکان دیگر سازه نهادند.

نهج البلاغه، خطبه ۱۵۰، ترجمه شهیدی.

در کتاب الاختصاص منسوب به روضه خوان اثرگذار، آمده میباشد که هنگامی علی(ع) را به سمت مسجد می‌بردند، زبیر که جزو حاضران در منزل فاطمه(س) بود خنجر کشید و اظهار‌کرد: ای فرزندان عبدالمطلب! آیا شما زنده‌اید و با علی چنین عکس العمل می‌گردد؟! وی به سمت قدمت حمله کرد، اما خالد بن ولید به سمت وی سنگی پرتاب کرد و خنجر از دست وی به‌زمین‌خورد. قدمت خنجر را برداشت و بر سنگی کوبید و چاقو ناکامی.[۲۳] بنابر نقل طبری، مورخ قرن سوم قمری، زبیر هنگام خارج داخل شدن از منزل فاطمه پایش لغزید و چاقو از دستش به‌زمین‌خورد.[۲۴]

بعد از آن علی(ع) را نزد ابوبکر بردند و اورا انذار کردند که در صورتی بیعت نکند گردنش زده شود.[۲۵] در کتاب سلیم آمده میباشد که علی(ع) در آن گردآوری به احتجاج پرداخت و سخنان نبی(ص) در روز غدیر و موردها دیگر درباره جانشینی خویش را برای حاضران متذکر شد، اما ابوبکر اعلام‌کرد از فرستاده شنیده میباشد که نبوت و خلافت در اهل‌بیت وی عده نمی شود.[۲۶]

به‌گفته روحانی موءثر، امام علی روز سقیفه با ابوبکر بیعت نکرد البته درباره اینکه آیا ابعاد بیعت کرده یا این که خیر، نقل‌های مختلفی وجود دارااست؛ مثلا اینکه بعد از چهل روز یا این که شش ماه یا این که بعداز شهیدشدن فاطمه(س) بیعت کرد. روحانی اثرگذار اعتقاد دارد که علی(ع) هیچ‌گاه بیعت نکرد.[۲۷]

بنابر روایتی هنگامی علی(ع) را انذار کردند که در صورتیکه بیعت نکند گردنش زده گردد، عباس عموی نبی برای نجات علی(ع) دست اورا گرفت و بر دست ابوبکر کشید و آنها نیز علی(ع) را رها کردند،[۲۸] البته بنابر نقل الامامة و السیاسة ابوبکر اعلام‌کرد علی را تا‌وقتی‌که فاطمه در کنار اوست، بدون چاره به بیعت نمی‌نماید

مهاجرین مهاجرت نخستین
عثمان بن عفان و همسرش رقیه[۸]
ابو حذیفه بن عتبه بن ربیعه، همپا با همسرش سهله، دختر سهیل بن عمرو بن عامر مسجد سجاد مشهد بن لؤی[۹]
زبیر بن عوام[۱۰]
ابو سبرة بن ابی رهم بن بنده الغری العامری از بنی عامر رزرو مسجد سجاد مشهد بن لؤی[۱۱]
سهیل بن بیضاء از بنی الحارث بن فهر[۱۲]
عبدالله بن مسعود[۱۳]
عامر بن ربیعة العنزی حلیف بنی عدی و همسرش لیلی، دختر ابو آدرس مسجد سجاد مشهد حثمة[۱۴]
مصعب بن عمیر[۱۵] که استاد قرآن انصار و جوانی خوشگل و شماره تلفن مسجد سجاد مشهد خوشرو بود.[۱۶]
عثمان بن مظعون[۱۷]
عبدالرحمن بن عوف[۱۸]
در برخی منابع ام ایمن نیز جزو مهاجران به حبشه شمرده گردیده البته به سفر اولیه یا این که دوم اشاره‌ای نشده میباشد.[۱۹]
مهاجرت دوم
توشه دیگر مسلمان ها به فرمان رسول(ص) و این توشه به سرپرستی جعفر بن ابی طالب به حبشه مسافرت کردند. تعداد مهاجرین در‌این مسافرت ۸۳ نفر بود.[۲۰]

مهاجرین مهاجرت دوم
جعفر بن ابی طالب: سرکرده مسافرت دوم بوده و ابعاد به جعفر ذی الجناحین و طَهم پا ملقب شد.[۲۱] همسرش اسماء دختر عمیس و فرزندانش عبدالله، محمد و عون.
سوده: او به ملازمت و همراهی شوهرش سکران به حبشه رفت. سکران در آنجا مسیحی گردیده و درگذشت. سوده ابعاد به همسری فرستاده درآمد.[۲۲]
ام حبیبه دختر ابوسفیان، با شوهرش عبدالله بن حجش به حبشه هجرت کرد. شوهر وی در حبشه بنابر یک قسم از عالم رفت و یااینکه به مسیحیت میل پیدا کرد. ام حبیبه بعداز عبدالله به همسری فرستاده اکرم(ص) درآمد.[۲۳]
خالد بن سعید بن عاص بن امیه: واقدی از عهدوپیمان او میگوید که از اولی مهاجران به حبشه بوده میباشد.[۲۴]
عمیر بن رباب السهمی که در فتوحات اسلامی در طی ابوبکر کشته شد.[۲۵]
شُرَحْبیل بن حَسَخیر[۲۶]
به قولی عمار یاسر[۲۷]

خلق و خوی امام علی با دوستان و فامیل در مال همه مردم
علی(ع) در مال همه مردم دشوار‌گیری می کرد، در صورتی‌که هنگامی دخترش مدال مرواریدی را از علی بن ابی رافع، کلیددار بیت‌المال، به‌شکل سپرده گرفت، هم دخترش و هم علی بن ابی رافع را به‌شدت بازخواست مسجد امین مشهد کرد.

[۳۸۸] در جریان دیگری نیز به یک کدام از یارانش که درخواست مالی خاص از او کرده بود، یاداوری داده و او‌را از درخواستی بیش تر از حق خویش جلوگیری کردن نمود.[۳۸۹]

طاقت فرسا‌گیری در اجرای آیین و ضابطه
امام علی(ع) در شغل آیین، اجرای ظریف ضابطه و طرز درست حکومت‌داری، بسیار دور از شوخی و بی‌اغماض بود و همین ادله اورا برای بعضا تحمل‌ناپذیر کرده بود. او در این‌راه حتی به مجاورت‌ترین یاران خود نیز مشقت بار‌گیری میکرد؛ برای مثالً در جریانی به قنبر امرکرد که مردی را حد بزند. قنبر پایین تأثیر احساسات، سه تازیانه اضافه زد. علی(ع) آن مرد را وادار کرد به جبران آن سه تازیانه، قنبر را تازیانه بزند.

[۳۹۰] همینطور در نهج البلاغه آمده میباشد که یکی توانگران بصره، عثمان بن حنیف، فرمان‌دار بصره را مهمان کرد و غذاهای رنگارنگ در سفره گذاشت و نیازمندان به آن مهمانی خط مش نداشتند. زمانی گزارش این مهمانی به گوش علی(ع) رسید، بلافاصلهً طومار‌ای به عثمان بن حنیف نوشت و اورا به‌خیال و خاطر رفتن به اینگونه محفلی ملامت کرده و او‌را به تقلید از رویه زاهدانه خود دعوت نمود.

برای داده ها بیشتر، اینها را هم مشاهده کنید: طومار امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف[۳۹۱]
حقوق و دستمزد متقابل عموم و قاضی
از دید امام علی(ع) حق زمامدار بر عموم و حق دیگران بر زمامدار تعالی‌ترین حقی میباشد که معبود قرار داده و به طور کاملً دوسویه میباشد[۳۹۲] و رعایت دستمزد متقابل زمامدار و عموم ثمرات فراوانی داراست؛ به عنوان مثال عزت یافتن حق، پایدار شدن محور‌های آیین، آشکار شدن نشان‌های عدل و داد و جاری ساختن شدن سنت‌های رسول اسلام(ص)[۳۹۲] امام علی(ع) برای شخصیت و دستمزد عموم قیمت اکثری قائل بود و این فرمان در طومار‌هایی که به مأموران دولتی رسول، تماماً آشکار میباشد. در دستورالعملی که برای مأمورین توده‌آوری خراج نوشته میباشد، آنها را به خلق عادلانه و منصفانه و طاقت و شکیبایی در واکنش با عموم پیشنهاد نموده است.[۳۹۳] همینطور وقتی که امام علی(ع) صاحب اشتر را به استانداری مصر منصوب کرد، اورا به بخشندگی و خوش‌رفتاری با همگی عموم، چه مسلمان و چه غیرمسلمان، و عکس العمل انسانی با آنها دعوت نمود.[۳۹۴]امام علی(ع) در یکی‌از سخنانش محورهای اساسی دستمزد متقابل عموم و حکم کننده را چنین ذکر نموده است:اى عموم! من را بر شما، و شمارا بر اینجانب حقّى میباشد، امّا حقّ شما آن میباشد كه از خير خواهى شما دريغ نورزم و مال همه مردم شما‌را در روش شما صرف كنم، و شما‌را تعليم دهم تا از جهل و نادانى نجات يابيد و تربيتتان كنم، تا فرا گيريد.و امّا حقّ اینجانب بر شما اين میباشد كه در بيعت خويش با اینجانب دارای تعهد باشيد و در آشكار و نهان خيرخواهى را از دست ندهيد. هر وقت شما‌را بخوانم اجابت نماييد و هر گاه امر دادم اطاعت كنيد

فرزندان و نوادگان امامزاده شاه ابراهیم (علیه السلام)
بعداز وفات امامزاده پاد شاه ابراهیم (علیه السلام) پسرش پادشاه سلیمان که تبارک اولاد وی بود به رهبری و هدایت عموم پرداخت. [۹] در کتاب ها رجال و تاریخ اسلام نامی از سایر اولاد و نوادگان آن حضرت باقی مسجد سجاد مشهد نمانده میباشد.

در باطن بقاع پادشاه ابراهیم سنگ قبری بسیار کهن جان دار میباشد که بر روی آن اسم سید شمس الدین مشاهده می شود که بیان کننده از نوادگان پاد شاه ابراهیم میباشد.گرچه هیچ سیرتکامل گواهی و مدرکی همانند شجره طومار، زیارت طومار و وقفنامه از وی به دست نیامده میباشد، البته متولیان آن که یکسری نسل پشت سر هم تولیت این آستان را بر ذمه داشته‌اند، اذعان می‌دارندکه این امامزاده جلیل القدر دارنده شجره طومار بوده میباشد که امروزه اثری از آن رزرو مسجد سجاد مشهد نیست.

مدرک متولیان نوشته‌ای میباشد که به طور نسخه برداری می باشد و در آن اسم متولیان و خدمتگزاران این آستان نام برده میباشد که دارنده مهر و امضا و تاریخ‌های متفاوت است و آن را حمل بر صدق گفته‌های خویش آدرس مسجد سجاد مشهد می دانند.

کلیدداری سازه وابسته به سادات کارتا می‌باشدکه آنها متشکل از شش تیره می باشند که خویش طوایف گوناگون بختیاری را مشمول می شود. کلید داری به طور ماهیانه در بین تیره‌ها اعمال میگیرد.۹
حالت مکانی امامزاده فرمان روا ابراهیم (علیه السلام) این امامزاده خوب‌قدر در دهستان سوسن و 42 کیلومتری ایذه، در جنوب روستای پارسا به اسم روستای کارتا واقع شماره تلفن مسجد سجاد مشهد شد‌ه‌است.

این امامزاده مکرم در دامنه کوهی تبارک که به اسم خویش آن برگوار میباشد و حدود 2200 متر طول داراست مدفون میباشد، چشمه ای از این کوه روان میباشد که پر اسم و رسم به چشمه امامزاده هست و آب آن از دامنه جنوبی کوه به دره کارتا و در نصیب غربی به کارون منتهی میگردد. بدور تا بدور این امامزاده و کوه‌های آن پر‌از بیشه و مناظر خوشگل و دل انگیز میباشد که زائران عزیز مدام به حافظه آن خواهند بود. این مقبره بر روی تپه‌ای طبیعی که پیرامون آن را قبرستانی دیرین با گونه های سنگ قبر و شیرهای سنگی فرا گرفته، قراردارد. در قبل همسایه محلی از همین آرامستان جهت دفن مرده ها خویش به کار گیری می‌کردندکه اما امروزه در راستای طرح پیشرفت بقعه مطهر و قشنگ سازی فضای جانبی مقبره متبرکه دفن مرده ها در آن ممنوع گردیده‌است
طاق این اتاق دارنده دو قوس جناغی به طول 20 / 3 متر تا کف میباشد. در دو سوی ورودی دو طاقچه به ارتفاع 20 / 1 متر، پهنا 15 / 1 متر و عمق 30 سانتی متر در مسافت 50 / 1 متری از سطح زمین قرار گرفته‌اند که دارنده قوس‌های باربر جناغی صورت هستند. در سمت راست فضای این اتاق سه طاقچه به بعدها متفاوت قراردارد. او‌لین طاقچه دارنده ارتفاع 20 / 1 متر، 20 / 1 متر پهنا و عمق 25 سانتی متر و طاقچه دوم دارنده ارتفاع 20 / 1 متر، پهنا 2 متر و عمق 25 سانتی متر و سومی طاقچه نیز به ارتفاع 20 / 1 متر، پهنا 70 / 1 متر و عمق 25 سانتی متر قرار دارا هستند که تمامی به مسافت 50 / 1 از سطح زمین قرار گرفته‌اند.صورت دیگری به پهنا 30 تا 50، طول 55 سانتی متر و عمق 40 سانتی متر وجود دارااست که تا قبل از این تحت عنوان جا شمعی به کارگیری می‌گردیده است البته اکنون از آن برای گذاشتن قرآن به کارگیری میگردد

امامزاده محمد ولی
بقاع امامزاده سید محمد والی در راس محله روستای درکه و بر دامنه‌های غربی جای‌دارد. محمد البته از نوادگان زین‌العابدین -امام چهارم شیعه ها دوازده امامی- میباشد. بنای فعلی حرم وی چندان کهن وجود ندارد و حدود ۷۰ متر مربع مساحت داراست. اثرها قدیم این امامزاده مرتبط با محور و نصیب‌هایی از دیوارهای بقاع میباشد. این امامزاده با مساحت حدودی ۸۰ متر مربعی، مشمول حرمی مستطیلی صورت میباشد. این بقاع به جهت مورب بودن کناره‌های آن به صورت هشت ضلعی مسجد امین مشهد میباشد.[۱]
سید محمد والی
او از نوادگان امام سجاد میباشد که در روزگار ولایتعهدی امام علی بن موسی الرضا علیه السلام، به جمهوری اسلامی ایران مسافرت کرده‌میباشد. او در حین مسیر جنبش به سمت کشور ایران، در شهر ری خبر کشته شدن امام علی بن موسی الرضا را می‌شنود به همین جهت،‌ دوستان و آشنایانش، او را به درکه منتقل می‌نمایند. او بعداز فوتش در درکه دفن می شود.[۱][۲]
امامزاده معصوم
زیارتگاه امامزاده معصوم در خیابان قزوین فی مابین گمرک و سه روش آذری در طهران واقع شد‌ه‌است. همینطور امامزاده معصوم اسم محله‌ای از ناحیه ۱۰ شهرداری طهران که در خیابان قزوین تقاطع خیابان برادران شهید عرب (هفت چنار) واقع‌ شده است. صاحب و مالک این آرامگاه از نوادگان امام پنجم شیعه ها محمد باقر هست.[مستلزم منبع]
تاریخچه بقاع
ساختمان این حرم که عمر تاریخی‌اش به زمانٔ صفویه بازمی‌شود بی آلایش و بی پیرایه‌میباشد و گنبد فیروزه‌ای رنگ و کاشیکاری زیبایش که به مدل قول صفویه‌میباشد زینت قسمت این مقبره شده است. بنای امامزاده معصوم در طی فرمانروا عباس به صورت مقبره درآمد. مساحت آن حالا، ۱۲۰۰ متر مربع و مساحت ساختمان با ایوان بیش تر از ۲۰۰۰ متر مربع میباشد. اینک، پروژه فرهنگی، مذهبی و اجتماعی به اسم قمر بنی هاشم در حوالی این امامزاده در حالا تشکیل داد میباشد. درون بقعه و بر روی مرقد امامزاده معصوم، بارگاه خرد و زیبایی جای‌دارد. دو رواق نسبتاً خرد نیز در ضلع شرقی و غربی باطن بقاع وجود دارااست. در حیاط جنوبی دو کتیبه خرد مرمر طرفین درب بقعه نصب شده که یک کدام از در تاریخ ۱۰۴۰ هجری قمری و در دیگری تاریخ ۱۲۴۰ هجری قمری مشهود است که مبنی بر آن بنای اولٔ این مقبره مقارن با سال‌های نخستین سلطنت سلطان صفی بوسیله خواجه محب فرزند حاجی رمضان بریانکی در سال ۱۰۴۰ دستخوش تعمیر و نوسازی شده است؛ اما از کتیبهٔ دوم مشخص میگردد که‌این تعمیر و نوسازی هم بازدارنده انهدام بقاع سابق الذکر نگشته و ۲۰۰ سال بعداز آن، مقبره کنونی به مکان بقاعٔ ویران گردیده گذشته سازه شده است. این سازه در یک‌سری دههٔ اخیر نیز تعدادی توشه گزینه نوسازی قرار گرفته که از آن گزاره می‌اقتدار به نوسازی تراس جنوبی با ردیف‌ها و تیرهای فلزی اشاره کرد. آیینه کاری درون سازه به وسیله محمدرضا نوید به سال ۱۳۷۳ ش جاری ساختن گرفته که بانی آن حاج علی قجر میباشد و در قسمتی از بارگاه مندرج: اصفهان زرگری حسن رشد، قلمزنی اکبر سبزیان و نجاری اخوان تولیدکننده زادگان ساخته شد. این امامزاده دارنده فضای سبز کبیر، زائر سرا، پارکینگ و تجهیزات رفاهی قابل قبولی جهت استعمال زائرین متشخص میباشد. بنای سابق الذکر که از اثر ها زمان صفویه و قاجار میباشد به شماره ۱۹۱۳ جزو اثرها ملی تصویب شده است. این مقبره هم‌فعلا نیز در حالا نوسازی و مرمت میباشد که سازه به ظواهر، جای ‌هایی جهت کتابخانه و تالار اجتماعات و حسینیه در لحاظ گرفته شده است. با اعتنا به فضاهای سبز محیط امام‌زاده معصوم وسیع ترین امامزاده طهران نیز می‌باشد.

امامزاده شاهزاده حسین در ورقه ها تاریخی
*سابق‌ترین کتابی که از مزار شاهزاده حسین مذکور میباشد، کتاب «تاریخ قزوین و فضائلها» نوشته «حافظ ابوعلی خلیل بن عبدالله بن احمد قزوینی» میباشد. او در سال 446 ه.ق (433 ه.ش) از عالم رفته میباشد. وی درین کتاب به اصالت سازه و سن شاهزاده حسین اشاره مسجد سجاد مشهد می نماید:

درین آرامستان مزار منسوب به فرزند حضرت علی بن موسی الرضا (ع) میباشد که در خردسالی رزرو مسجد سجاد مشهد درگذشته بود.

*روضه خوان عبدالجلیل رازی در کتاب «النقض» پیرامون سال 560 ه.ق (544 ه.ش) می‌نویسد:

و اهل قزوین از سنی و شیعه به زیارت ابوعبدالله حسین بن الرضا فرایند.

*ابوالقاسم عبدالکریم بن محمدبن عبدالکریم رافعی قزوینی، در کتاب دارای شهرت "التدوین فی بیان خبر ها قزوین" در فصل چهارم، قبرستان این شهر را وصف می نماید و در ارتباط این مزار می نویسد:

در‌این قبرستان مزار منسوب به فرزند حضرت علی بن موسی الرضا (ع) میباشد که در خردسالی آدرس مسجد سجاد مشهد درگذشته بود.

وی همینطور در جایی دیگر از کتاب ذکر شده، تحت گستردن حالا حضرت امام رضا علیه السلام نوشته میباشد:

دارای اسم و رسم میباشد که حضرت از قزوین عبور فرموده، می‌گویند که در سرای داوود بن سلیمان غازی، که ورژن معروفه از (صحیفه الرضا) را از او ماجرا می نماید، نهفته بوده میباشد. این ورژن را اسحاق بن محمد بن مهرویه و جز این دو از داوود بن سلیمان داستان کرده اند. گفته اند فرزند او که در قبرستان قزوین مدفون میباشد می‌گویند دو ساله یا این که خردسال شماره تلفن مسجد سجاد مشهد خیس بوده میباشد.

*حمدالله مستوفی در "نزهت القلوب" در قضیه شهر قزوین ذکر نموده است:

و در آنجا مشهد امام زاده حسین پسر امام علی ابن موسی الرضا (ع) و قبر یک کدام از صحابه و مزار اولیا کبار میباشد. وی در "تاریخ گزیده" نیز در دو گزینه از این آستانه خاطر نموده است، یکی‌از در سرگذشت حضرت رضا که می نویسد: «رضا را پنج پسر بود، محمد، جواد، جعفر، ابراهیم و حسین که به قزوین مدفون میباشد.» و دیگر در نصیب مرتبط با قنات ها و رودخانه ها و مساجد و معابر قزوین، به‌این سیرتکامل که: «قبرستان های آن کاملا درون شهر میباشد و شایسته ترین آن به کثرت و برکت بقاع ایست، شرقی آن محله ری و غربی آن محله ارداق مجاورت رودخانه و شمال آن محله شهرستان و جنوبی آن باروی شهر ارداق و در آن حرم مشهدی میباشد از آن پسر علی ابن موسی الرضا، وفات آن پسر در 2 سالگی بوده و گویند حسین اسم داشته میباشد.

*محقق معاصر، سید حسین مدرسی طباطبایی از اساتید دانش گاه پرینستون ایالات متحده نیز درخصوص امامزاده حسین پژوهش نموده است. وی کتاب های خطی و ورقه ها میراث از شاهان و شاهزادگان و دانشوران در هفت قرن پیشین را رسیدگی کرده و کلیه آنان‌را در کتابی به اسم «برگی از تاریخ قزوین» آورده که در آن اینگونه نوشته میباشد:

اکثر مورخان و سیره نویسان که بردن اسم تمامی آن ها از صبر این کتاب بیرون میباشد، امامزاده حسین را فرزند علی بن موسی الرضا میدانند.

*دست خطی از حضرت آیت الله مرعشی نجفی به تاریخ 22 صفر 1388 ه.ق (1346 ه.ش) در آستان مقدس امامزاده حسین وجود دارااست که وی درستی نسب این امامزاده را پذیرش نموده است. آیت الله شهاب الدین الحسینی مرعشی درین دست نویس می نویسد:

در مورد مزار کثیر الانوار شاهزاده حسین (ع) معروف در دارالمومنین قزوین پرسش فرموده بودید، پهنا می گردد که حقیر دوران ها بود در منزلت رسیدگی و تجسس نسبت به‌این مورد بودم تا آن که به حمدالله و الشکر در کتاب «مستطات التدوین فی رجال قزوین» نوشتن علامه مورخ و محدث امام الدین ابوالقاسم عبدالکریم بن محمد بن عبدالکریم رافعی القزوینی که در سنه 633 فوت گردیده به دست حقیر رسید و در محلی از آن کتاب عباراتی میباشد که می نویسد: «اعظم مقابر آرامستان از منش ارواق و فیها قبر واحد منا لصحابه رضی اله عنهم کذا سمعت والدی ره یقول و فی هذه المقبره المشهد المعروف به ابن علی بن موسی الرضا رضی الله عنه و کان قدمات فی الصغر و منه قبر جماعه اینجانب العلویه والشیعه الی وفی.»

مقبره علی بن ابی‌طالب
یا این که در اصطلاح شیعه‌ها بقعه امام علی، مدفن علی، امام یکم شیعه ها و خلیفه چهارم اهل سنت در شهر نجف عراق میباشد[۱] که به وسیله عبدالرحمن بن ملجم مرادی که از فرقه خوارج بود، در رمضان سال ۴۰ قمری کشته شد[۲][۳][۴] و مبتنی بر منابع اسلامی، در پشت کوفه دفن شوید که مطابق وصیت خویش، قبر وی نهفته نگه داشته شد و قرن دوم هجری در بعد از ظهر هارون الرشید، محل قبر علنی شد. به نظریه شیعه ها، بشر و نوح هم در کنار علی دفن گردیده‌اند.[۵][۶] همینطور گردآوری فراوانی از عالمان شیعه در‌این بقعه مسجد سجاد مشهد مدفونند.
وضعیت آرامگاه
علی که در مسجد کوفه به دست عبدالرحمن بن ملجم هنگام نماز صبح ۱۹ رمضان با چاقو زهر آلود زخمی گشته‌بود، و در شب آدینه ۲۱ رمضان سال ۴۰ قمری درگذشت، در وصیتی به پسرانش حسن و حسین محل دفن خویش را پیشنهاد رزرو مسجد سجاد مشهد کرده بود.
بر پایه ی وصیتش[۷] قبر را مخفی نگه داشتند و جز امامان و برخی شیعه ها ویژهٔ این قبیله، کسی از محل دفن تدبیر نداشت. کتاب‌های شیعه به گستردن باعث نهفتگی قبر را تفصیل داده‌اند.[۸][۹] سید بن طاووس نوشته میباشد: «... پیکر مطهر حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) را شبانه بیرون کرده و امام حسن و امام حسین (ع) و محمد حنیفه و عبدالله بن جعفر و توده‌ای از قوم او یاروهمدم جسد بودند و آن را پشت کوفه دفن نمودند، موقعی که سؤال شد: «چرا قبر را نهفته کردید؟»، در جواب فرمودند: «جهت هراس از خوارج، زیرا قبر او‌را نبش می‌نمودند.»؛ البته بعد از سقوط دولت بنی‌امیه و پراکنده گشتن خوارج در قرن دوم هجری، در بعدازظهر هارون‌الرشید، محل قبر آدرس مسجد سجاد مشهد حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علنی شد.»
در زمان حکومت حجاج ابن یوسف ثقفی بر کوفه حدود ۳۰۰۰ قبر برای یافت کردن آرامگاه وی نبش گشت، البته برنده نشدند.[۱۰]
آشکار شدن شماره تلفن مسجد سجاد مشهد آرامگاه
آورده‌اند که در زمانه خلافت هارون‌الرشید، روزی هارون برای شکار به زمین‌های پیرامون کوفه (نجف یا این که غریین) رفت و رویت کرد که سگ‌های شکاری آهویی را دنبال می‌نمایند اما بعد از آن که آهو به ناحیهٔ خاصی می‌رود، سگها از تعقیب کردن آهو بازمی‌ایستند. هارون دانست که آن کشور، مقدس و مطهر میباشد که سگ‌ها واردش نمی شوند،[۱۱] لذا پیرو بازرسی برآمد و سرنوشت دانست که آنجا آرامگاه علی می باشد.
از عبدالله بن حازم نقل میباشد که: «روزی با هارون‌الرشید از کوفه [برای شکار] به جانب «غریّین» [نجف] خارج رفتیم، در آن جا آهوانی را دیدیم، بازهای شکاری و سگهای تربیت‌گردیده را به سویشان فرستادیم، ساعتی پِیشان رفتند تا این که آهوان به تپّه‌ای حمایت بردند و در آن جا آرمیدند. بازها و سگها از تعقیبشان دست کشیدند و برگشتند! هارون از این صحنه شگفت‌زده شد، آن‌گاه آهوان از آن بلندی فرود آمدند و بازها و سگها در پِیشان رفتند، البته مجدد آهوها به آن تپه بازگشتند و بازها و سگها هم مجدد از آنان صرف‌لحاظ کردند، سه‌باره هم این صحنه تکرار شد. هارون امر بخشید که به کوفه فرایند و هر که سنش از همگی بیشتر میباشد را نزدش بیاورند، پیرمردی از بنی‌اسد را نزدش آوردند، هارون به وی اذعان کرد: «داستان این تپه چیست؟» پاسخ بخشید: «پدرم از نیاکانش نقل کرده که می‌گفتند تحت این تپه قبر علی بن ابی‌طالب میباشد، پروردگار آن را مقبره امن برای هر چیزی قرار داده میباشد!»».[۱۲]