مجله خبری مساجد

ذکر مساله: موجودات عالم اعم از آنچه خلقت طبیعی داراست و یا این که آدم‌ساخت میباشد؛ رو به سوی کمال دارند. انسان در زیست و اندیشه خود سیر کمال جویی را نشان می‌دهد و این نیاز را در ساخته‌های خود نیز ذکر می‌نماید. با این حالا دیدگاه او از چیستی کمال بر سنجش احقاق کمال در مصنوعات او اثرگذار است. مسجد مهم ترین بنای اسلامی و مظهر کالبدی آن میباشد. در این راستا در بالا بر مبنای تناظر زمان تحولات کالبدی و اندیشگی در کشور ایران بعدازظهر اسلامی، سعی شد‌ه‌است تا به پژوهش تطبیقی در مسجد سجاد مشهد بین روش این دو مقوله پرداخته گردیده و اثرات تغییرات مضمون‌ کمال در کالبد مساجد تبیین خواهد شد. پرسش بازرسی: سوالات رسیدگی براین قرار می‌باشند که؛ مضمون‌ کمال در پهنه فرهنگی کشور‌ایران زمان اسلامی بر سازماندهی کالبدی مساجد چه اثری نهاده است؟ سیر فرآیند کمال در تغییرات کالبدی مساجد چه روندی افزایشی-روبه پایین را نشان داده و این تحولات چه جمله‌ای را ذکر می‌نماید؟ . هدف ها تحقیق: هدف بازرسی مطالعه مضمون‌ آدرس مسجد سجاد مشهد کمال در ایجاد کرد مسجد در پهنه فرهنگی کشور ایران میباشد. شیوه تفحص: روش مطالعه بر مبنای تئوری-آیتم‌ای و موردکاوی بوده و نحوه عده داده ها رزرو مسجد سجاد مشهد بر پایه ی داده‌های اسنادی و کتابخانه‌ای میباشد. درین راستا با توکل بر طریق‌شناسی معماری اهل ایران و نیز تفکیک تفکر‌های عرفانی، کلامی و حکمی سامانه تحقیق گزینش شوید. بعداز مطالعه تطبیقی در بین تامل‌های چیره مجال اسلامی، معلوم می‌گردد که اشارات کالبدی وی میتواند شماره تلفن مسجد سجاد مشهد در پیرامون سه مورد شیوه انتظام هندسی، طریق سامانه دسترسی و سلسله مراتب و نیز روش کارکرد نوروفروغ در فضای عبادی صورت گیرد. از هر عصر تنی چند از مساجد شاخص گزینش و براساس سه مولفه مذکور، بررسی شکل عهده دار شد. مهمترین یافته‌ها و سود‌گیری تحقیق: نتیجه ها نماد می دهد که فی مابین تحولات تامل و کالبد مساجد می‌اقتدار تغییراتی همسو یافت. این تغییرات نشانگر تقلید نسبی کالبد از مفاهیم حکمی-عرفانی برنده مجال خود است. یافته‌های استیناف حاکی از آن هست که در استیناف مضمون‌ رویش در معماری می‌بایست از مضمون‌ شکل گیری کالبدی به جایگزین معنا کمال استفاده کرد.

آیتم و مقصود: بی‌توجهی به بهداشت مساجد ممکن می‌باشد سبب انتقال عامل ها بیماری‌زا شود. هدف از اجرای این بازرسی به‌دست آوردن اطلاعات کافی برای تشکیل داد یک ابزار مناسب برای افزایش بهداشت دور و بر مساجد است. روش: در این رسیدگی توصیفی با 51 نفر( نمازگزاران، روحانیون و خادمان) مصاحبه مسجد سجاد مشهد شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‏ها از روش نظارت محتوای استنتاجی به کار گیری شد. سپس کدگذاری باز و دسته‌بندی کدها و طبقات و اکتشاف صورت گرفت. یافته‏ها: مطالعه رزرو مسجد سجاد مشهد واحدهای بهداشت محیط هر منطقه به بهسازی اصولی تمامی ‌نصیب‌های متفاوت مسجد مانند سطوح در تماس مکرر، سرویس‌های بهداشتی، طریق به کارگیری ایمن از شوینده‌ها، تفحص بر کارایی خادمان در نحوه پذیرایی و وسایل پذیرایی برای به دست‌کم رساندن ترازو آلودگی و انتقال بیماری بخصوص در مواقع شیوع بیماری‌های واگیر دار مایحتاج و ضروری است. تدبیر از حالت جان دار و همچنین اوضاع ایده آل مساجد ضمن افزایش درایت مردم راجع به استانداردها، می تواند رهنمودی آدرس مسجد سجاد مشهد برای الویت‌بندی نیازهای مساجد برای کمک‌های خیرین و نیز سازمان اوقاف در جهت استانداردسازی مساجد باشد. نتیجه‌گیری: با یقین با شماره تلفن مسجد سجاد مشهد همکاری مسئولان بهداشتی و مشارکت فعال روحانیون و ائمه جماعات و همچنین جلب مشارکت‌های مردمی، شرایط بهداشتی اماکن مذهبی ارتقا می‌یابد و از دید محیط زیستی نیز جزء مساجد سبز شود. دستورالعمل‌ها و آموزش‌هایی برای استفاده ایمن از مواد شیمیایی، اطفاء حریق، کاهش تولید پسماند، بسط فضای سبز، بهداشت مواد غذایی، تهویه مناسب، تمیزکاری پیشگیرانه، مصرف باصرفه انرژی ارائه گردد.

مسجد به عنوان یک مکان مقدس که به صورت روزانه در آنجا به عبادت پرداخته میشود. نمودی از فضایی مقدس و معنوی میباشد. همواره معماران در طول تاریخ از صدر اسلام تاکنون به انواع طریق ها تلاش نموده اند تا این مضمون‌, یعنی تقدس را به شیوه های گوناگون به استفاده کننده خویش که همانا نمازگزاران می‌باشند القا نمایند. در اینجا برای بیان برخی بعد ها معماری که علامت دهنده ابعاد مختلف معنوی و مقدس می باشند, تا آنجا که ممکن میباشد وجوه مختلف قدسی در طراحی وساخت مسجد بیان گشته میباشد. معماران مساجد چه در قبلی وچه در حین موقتی همواره مسجد سجاد مشهد کوشش داشته اند که در کنار ساختار وکالبد ظاهری مسجد بعنوان یک مکان , به آن روح و تقدس بدهند. از آن‌جا که دست آن‌ها در بیان مضامین مفهومی به علت رزرو مسجد سجاد مشهد محدویت های دینی, بسته بوده میباشد, براین اساس معماران مسلمان با سعی و عملکرد فراوان با استفاده از هندسه, نقوش معمولی شده گیاهی و نیز خوشنویسی و رنگ به بهترین صورت ممکن, مفاهیم مدنظر را به مخاطب منتقل نموده و در عین هم اکنون به فضای فیزیکی فعلا و هوای معنوی و ملکوتی بخشیده اند. در این نوشته‌ی‌علمی سعی شده تا با تحلیلی اجمالی از معماری و با بیان مثال هایی از مساجد دارای اسم و رسم به عنوان عامل به تفحص و انتقاد معماری قدسی آدرس مسجد سجاد مشهد پرداخته شود.اخباری منقول از فرستاده اکرم(ص) وجود دارد که در جایگاه نهی از بنای مسجد بر قبور, به ریشه شناسی این عمل پرداخته و آن را به اقوام و رهروان ادیان قبلی بازمی گرداند. این خبر ها تحریرهای زیادی داراست؛ براساس مشابهت شماره تلفن مسجد سجاد مشهد های متنی و سندی, می اقتدار آنها‌را به شش دسته تقسیم کرد: 1-اخبار عایشه, 2-خبر‌ها عایشه و ابنعباس, 3-اخبار ابن عباس, 4-خبر‌ها ابوهریره, 5-خبر ها ابن مسعود, و 6-خبرها ابوعبیده بن جراح. این نوشته‌ی‌علمی با به کارگیری از طریق محاسبه اوراق-متن به تاریخ گذاری این خبر‌ها پرداخته و به‌این سود رسیده میباشد که شکل مهم خبر که در جایگاه نهی از اتخاذ مسجد از قبور تحت عنوان یک خصوصیت قومی و مذمت این فعل است, در نصفه اولیه قرن اولیه رواج داشته است. گرچه می اقتدار اذعان کرد برخی از تحریرهایی که‌این فعل را یک خصوصیت دینی جلوه داده و به لعن یهود و نصاری میپردازند در نصفه اول قرن اول ایجاد کرد گردیده اند و همزمانی آن با اخراج یهودیان از جزیره العرب و یکسان سازی آئین این حوزه‌ نیز آن را پذیرش می نماید, اما قطعی میباشد که پروسه توسعه تحریرهای اخیر نسبت به طور اصلی خبر در گذر فرصت سیر صعودی داشته و حتی‌در تحریرهای متاخرتر شاهد استفاده سیاسی از آن هستیم. بنای جامعه اسلامی بر محوریت مسجد گذارده گردیده‌است.

چون اسلام دینی است که بر فردیت و جامعه پذیری تأکید دارد، از ابتدای ورود پیامبر (ص) به بیترب (مدینه النبی) تا کنون، مسجد را مرکز اجتماع مؤمنان قرار داده است. انقلاب اسلامی ایران با الهام از سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) پیشنهاد کرد که مسجد پایگاه فرهنگی نسل انقلاب و پایه اصلی حرکت کشورمان علیه حکومت شاه باشد. علما و روشنفکران بنام، پیوند مردم با نظام سلطنتی و حکومتی از بین رفته است. نگارنده در این مقاله توصیفی-تحلیلی سعی دارد به این سوال پاسخ دهد که نقش مسجد در انقلاب آدرس مسجد سجاد مشهد اسلامی و نقش مستمر آن چیست؟ در چه راهکاری می توان نظام ارزشی شماره تلفن مسجد سجاد مشهد جامعه را در نسل جدید نهادینه کرد تا با توجه به مقتضیات و شرایط دنیای امروز، اندیشه دینی و تلاش عملی را در جایگاهی به نام مسجد در جامعه اسلامی احیا کند. در زندگی نسل جوان، ارزش های جاودانه اسلام همچنان می سوزد
اماکن مذهبی همواره در بین مؤمنان از اهمیت ویژه ای برخوردار است که این امر از اعتقادات مردم و همچنین ساختار فضایی، معانی، نشانه ها و نمادهای خاص موجود در این مکان ها ناشی می شود. تحلیل فضایی این مکان ها از منظر غیرمذهبی، جنبه های تعامل پیروان این دین را با مسجد سجاد مشهد این مکان ها نشان می دهد. نحوه ارائه شاخص های کلی اماکن مذهبی. به عنوان مثال: شکوه ساختمان ها، سقف های بلند، استفاده از هنر والای انسانی در همه عرصه ها، وجود آیین های خاص در این مکان ها. اهمیت این اماکن مقدس به حدی است که ادیان رزرو مسجد سجاد مشهد بدون آنها در طول تاریخ نمی توانستند ادامه داشته باشند. بنابراین تحلیل فضایی این مکان های ویزا به شناخت هر دو طرف مکان (فضا) و شخص کمک می کند. مسجد الحرام به عنوان قبله واحد مسلمانان و مهم ترین بنای جهان اسلام، شباهت ها و تفاوت هایی با بناهای مهم دیگر ادیان دارد. از جمله تفاوت هایی که می توان به آن توجه کرد سادگی فوق العاده در مقایسه با شکوه بیرونی سازه های مشابه، پرهیز از هرگونه بیان هنری و عدم استفاده از ذوق و خلاقیت انسان در موقعیت های مشابه است. تحلیل فضایی این مسجد نشان دهنده نوعی فشرده شدن جهان بینی اسلامی در مورد خدا، انسان، هستی، زندگی، مرگ و روابط پیچیده این مفاهیم و واژه های اصلی زندگی بشر است.

از مهمترین دستاوردهای میدانی در شهر باستانی سیمره می توان به کلیسا و تزئینات این بنا اشاره کرد. با توجه به تاریخ های نشان داده شده، این مسجد متعلق به اواخر دوره امویان و اوایل دوره عباسی است و تزئینات آن شباهت زیادی به نمونه های مساجد نه گنبدی بلخ و سامرا دارد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی و شناخت بهتر تزئینات بتنی مسجد سیمره، اطلاعاتی در مورد پیشینه برخی از تزئینات بتنی مسجد نو گنبدباله و تأثیر آثار هنر ایرانی در بتن در سامرا است. در مورد تزیینات بتنی مسجد سیمره، سؤالات اصلی تحقیق عبارتند از: 1: تزیینات مسجد سیمره و مسجد گنبد بلخ چقدر شبیه هم هستند؟ 2: وجود تزیینات گچی سیمره را در تزیینات گچی سمر (سبک الف، ب) چگونه توضیح می دهیم؟ نتایج تحقیقات نشان می دهد که مسجد سیمره مسجد سجاد مشهد و 9 گنبد بلخ در برخی از جنبه های تزئینی و ساختاری شباهت زیادی به یکدیگر دارند و مضامین تزئینی مسجد نه گنبد بلخ در مسجد سیمره دیده می شود. . مسجد سیمره از یک سو نمونه بارز تأثیر هنر گچ بری ایران بر هنر آهک سامرا در دوره عباسیان است که مؤید جزئیات متون پیشین هنرمندان ایرانی در ساخت سامرا است. روش توصیفی- مقایسه ای و روش تطبیقی مبتنی بر مطالعات میدانی و کتابخانه ای است.
محور عاملی اساسی در سازماندهی فیزیکی معبد است که با توجه به تفکر هر مکتبی در فضای فرقه نقشی نمادین دارد. محور یک عامل هدایت کننده در مکان های عبادت است که می تواند بر معنا و کیفیت فضا در مکان های عبادت تأثیر بگذارد. هدف این مقاله بررسی عوامل و معانی مؤثر بر همگرایی معابد اسلامی و مسیحی است. لزوم بررسی رزرو مسجد سجاد مشهد و بررسی گهگاه اهمیت نقش پنهان و مؤثر آن در جهت گیری معنوی و جسمانی عبادتگاه. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و استدلال منطقی با رویکرد تطبیقی است. ابتدا تفاوت های بنیادی و فکری مربوط به تمرکزگرایی در مساجد و کلیساها ارائه شده و در نهایت با بررسی تطبیقی مساجد و کلیساها به تحلیل معنایی نقش سانترالیسم پرداخته شده است. بررسی اصول اولیه محور، دلایل و ابزار شکل گیری عبادتگاه ها را آشکار می کند و به نگاهی آگاهانه به طراحی مساجد و کلیساها می انجامد. بنابراین یک روحانی در جایگاه پرستش مسیحی جایگاهی قوی دارد و نقش تاریخی، نمادین، کارکردی و... را آدرس مسجد سجاد مشهد ایفا می کند. محور در کلیسا باعث مادی گرایی و رابطه کلیسا با کارگزاران و نمادهای این جهان می شود. محور در کلیسا باعث مادی گرایی و رابطه کلیسا با کارگزاران و نمادهای این جهان می شود. تبر در مسجد با توجه به الزامات عملکردی شکل می گیرد. آنچه در مسجد به چشم می خورد فضایی خالی و به دور از جاذبه غالب در جهت خاصی است. تمرکز بر مسجد باعث سکوت ذهن و تعریف وحدت فضایی می شود; مسجد تجلی تا چه اندازه با توجه به شخصیت فردی و رابطه با خدای یگانه محل عبادت گاهی یکنواخت و جهانی است. در نهایت، یک جنبه مشترک در جهت گیری کلیساها و مساجد، محور عمودی است. آنچه معنای واقعی فرجام را در مساجد و کلیساها مشخص می کند، محور شماره تلفن مسجد سجاد مشهد صعود است که مسیر رستگاری را مشخص می کند.
برای درک قرآن و معنای دقیق آن، مانند هر متن پرمعنی دیگری، اولین قدم این است که کلماتی را که مانند زنجیر به هم متصل شده اند تا آن کلمه وجود داشته باشد، درک کنیم. برداشت نادرست از کلمات متن منجر به سوء تعبیر می شود. در این مقاله به بررسی معنای تاریخی کلمه مسجد و ریشه شناسی آن در زبان های باستانی می پردازیم. این مقاله با تکیه بر کاربرد قرآنی کلمه مسجد، زمینه ورود به بحث گزینش دیدگاه مفسران و مترجمان را فراهم می کند. در ادامه، معانی این واژه با استفاده از فرهنگ های لغت عربی و منابع لغوی زبان های سامی استخراج شده و سیر تحول معنایی این واژه بسته به منابع دیگر (تاریخ، حدیث و ...) نشان داده شده است. بررسی دیگر ریشه شناسی کلمه «مسجد» در زبان های سامی بود و در نهایت با بررسی های انجام شده مدخل های این واژه به 4 دسته تقسیم شد: عبادتگاه، عبادتگاه یا مکان، مسجد، نام خاص. مسجد )) حرم و مسجد الاقصی).

 مسجد تحت عنوان یک جای مقدس که به طور روزمره در آنجا به عبادت پرداخته میشود. نمودی از فضایی مقدس و معنوی میباشد. همواره معماران در حین تاریخ از صدر اسلام تا به امروز به اشکال طریق ها کوشش نموده اند تا این مضمون‌, یعنی تقدس را به نحوه های متفاوت به استفاده کننده خود که همانا نمازگزاران می‌باشند القا کنند. در اینجا برای ذکر بعضا بعدها معماری که نماد دهنده بعد ها مختلف معنوی و مقدس هستند, تا آنجا که ممکن میباشد وجوه متعدد قدسی در پیاده سازی وساخت مسجد مسجد سجاد مشهد ذکر گشته میباشد. معماران مساجد چه در قبل وچه در طی درحال حاضر همواره تلاش داشته اند که در کنار ساختار وکالبد ظاهری مسجد بعنوان یک جای , به آن روح و تقدس بدهند. از‌آنجا‌که دست آن ها در ذکر مضمون ها مفهومی به انگیزه محدویت های شرعی, بسته بوده میباشد, بدین ترتیب معماران مسلمان با همت و عملکرد فراوان با به کار گیری از هندسه, نقوش معمولی گردیده گیاهی و نیز خوشنویسی و رنگ به شایسته ترین شکل ممکن, مفاهیم مدنظر را به کاربر رزرو مسجد سجاد مشهد منتقل نموده و در عین هم اکنون به فضای فیزیکی درحال حاضر و هوای معنوی و ملکوتی بخشیده اند. درین نوشته ی علمی همت گردیده تا با تحلیلی اجمالی از معماری و بابیان نمونه هایی از مساجد پر اسم و رسم تحت عنوان برهان به نظارت و عیب گیری معماری قدسی پرداخته گردد.
 طلاق معماری از عرفان محال می کند. این همبستگی میان ادیان الهی وهنر ساکن آن کشورها به خصوص شریعت مقدس اسلام آشکارتر میباشد؛ پس می قدرت اعلام‌کرد عرفان وابسته به ذات و ماهیت کل ادیان میباشد, آیین ابزاری موثرتر و سخنگوتر وشارحی بلندتر از هنر بالاخص معماری معابد و آدرس مسجد سجاد مشهد مساجد برای معرفی و حضور خویش نداشته میباشد؛ همچنان که معماری نیز هیچ پشتوانه ایی خوب از آیین اسلام نیافته میباشد. آیا ممکن است با نگاهی به قبل معماری مساجد جمهوری اسلامی ایران تجلی مفاهیم عرفانی را بر روی در ودیوار ویا نقوش و گونه های آن روءیت کرد؟ به عنوان مثال درمعماری مساجد کشور‌ایران چرا گنبد را به طور کروی ساخته اند؟ و چرا همگی سطح ها بناها را نقش گل و بوته های انتزاعی وغیر حقیقی وواقعی پوشانده میباشد؟ درین نوشته‌ی علمی عملکرد گردیده به نحوه اسنادی شماره تلفن مسجد سجاد مشهد و مشاهده بدون واسطه عنایت هنر معنوی و تجلی عرفان در معماری مساجد کشور‌ایران آیتم پژوهش قرارگیرد و زیبایی های فراموش گردیده, تذکر خواهد شد ودر غایت نقش مهم عرفان در جهت بخشیدن وهدایت هنر وهنرمندان به سوی مقصد الهی شان ذکر گردد.
 مسجد ا به جهت برخورداری از بخش های متفاوت تاریخی از آل بویه تا زمان معاصر, و همینطور داشتن آرایه های متفاوت معماری از آجرکاری, کاشی کاری, گچ بری و غیره, منبع بسیار قابل قبولی برای مطالعات تاریخی, فرهنگی و هنری میباشد و نقوش به شغل رفته در آن, می‌توانند در پیاده سازی گرافیکی امروزی گزینه به کار گیری قرار گیرند. طرز اعمال تفحص بر مبنای ماهیت توصیفی-تحلیلی بوده میباشد و توده داده ها به طور ترکیبی (کتابخانه ای و می‌دانی) انجام یافته میباشد. نگارندگان با خط مش رسیدگی کاربردی, این فرضیه را مبنای بازرسی خویش قرار داده اند که: «نقوش گره چینی و دکوری مو جود در اجزای متعدد معماری مسجد از غنا و امکان آپ تو دیت کردن برخوردارند». بعداز پژوهش های مایحتاج, معین شد که نقوش تیم یادشده, در انواع انتزاعی, کناره پردازی, گره چینی, اسلیمی و مقرنس قابل تقسیم بندی میباشد که ولی هرمورد از آنان نیز به دو زیرگونه دیگر تقسیم میگردند. حاصل رسیدگی بیان‌کننده آن میباشد که نقش مایه های جان دار در سازه, میتوانند با اندک تغییراتی در طرح و بعد ها, بر روی مصنوعات و کالبد معماری امروزی نیز استعمال شوند. این دستور میتواند یک منبع بی نیاز فرهنگی را برای هنرمندان و صنعتگران معرفی و طرز منفعت گیری از آنان‌را به دیگر بناهای تاریخی, سرایت کردن دهد.

مسجد، اسم مکان و در لغت به معنای جای سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته می‌شود که منزلت عبادت و خضوع هست. هر یکسری کلمه مسجد در ارتباط چهار دیواری خاصی به عمل می‌رود که برای عبادت تاسیس شده است، اما در اسلام کلیه زمین، منزه و پاکیزه است و می‌تواند سجده‌گاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
فرستاده اکرم(ص) در حدیثی بعداز بیان فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، همان جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد می باشد».
کلمه و واژه مسجد، با صیغه‌های مختلف 29 بار در قرآن به عمل رفته و در بیشتر مفاد، مراد مسجد الحرام است که به عنوان اولیه مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت مردم ساخته شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُبارَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«اولیه خانه‌ای که برای مردم قرار داده گردیده‌است، خانه‌ای میباشد در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان میباشد».
مهم‌ترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمان ها می باشد. مسجد محیطی، است که بشر چرک آلود نباید وارد آن خواهد شد و دور و بر و زمین آن باید از هر گونه پلیدی محفوظ باشد.
مسجد خلال مرکزیت برای عبادت، محلی برای نشانه دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» برای رسیدن به اهداف الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و آن‌گاه، مکانی برای یاددادن و تعلّم بود.
در‌این نوشته، سعی در این میباشد که خلال آشنایی بیشتر با رده و آداب مسجد، وظایف فرد در عوض مسجد و نقش مفید آن را در زندگی تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. ان‌شاء الله
الف) منزلت مسجد
مسجد در فرهنگ اهل بیت(ع) مهمان‌خانه خداوند در زمین، جایگاه نزول خیرات و مسجد سجاد مشهد برکات آسمانی، خانه دوراندیشی و عبادت، علاقه و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و عفو وبخشش، تجلی‌گاه پردیس در زمین و تفریح‌گاه موحّدان است.[4]
نبی اکرم(ص)، در اولی قدم برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی را در مدینه مبنا‌گذاری کرد که اول پایگاه علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و به عنوان راس آموزش معارف اسلامی و انسان ‌سازی و راس حکومت و سیاست‌گذاری شناخته شد.
1. خانه پروردگار
معبود متعال می‌فرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز او نخوانید»؛ یعنی همگی چیز در مساجد برای خداست و مسجد باید جای تبلیغ بها‌های الهی باشد.
نبی معبود(ص) فرمود: «در تورات درج گردیده است که: خانه‌های من روی زمین، مساجد می‌باشند. آفرین به هر که خود را در خانه‌اش پاکیزه کند و آن‌گاه برای دیدارم به خانه‌ام بیاید. با خبر باشید بر میزبان میباشد که میهمان را گرامی داراست؛ آن ها که در تاریکی‌های شب به مساجد میروند، بشارت باد بر آنان به نور و روشنایی درخشان در روز قیامت».[6]
امام درستگو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ زیرا مساجد، خانه‌های معبود در روی زمین می‌باشند. هر که پاکیزه وارد آنان شود، خداوند او را از گناهانش تمیز می‌کند و او‌را در زمره زائران خودش می‌نویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده است: «مساجد خانه‌های من در زمین می‌باشند. مساجد برای اهل عرش نورافشانی می‌کنند؛ همان طور که ستارگان برای اهل زمین می‌درخشند».[8]
2. خانه پرهیزکاران
نبی پروردگار(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، خانه هر پرهیزکار میباشد».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، خانه پرهیزکاران هست و هر که مسجد خانه‌اش باشد، خدا آسایش، وقار و عبور از صراط را برای او تضمین می‌کند».[10]
3. خانه مؤمن
از نبی اکرم(ص) نقل شد‌ه‌است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، خانه هر مؤمن میباشد».
4. منزلت پیامبران
رسول گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، رده پیامبران میباشد».
5. برترین مکان
پیامبر معبود(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] بهترین مکان ‌ها مسجد است و بدترین آنان بازار می‌باشد».
6. دوستداشتنی‌ترین مکان
امام علی(ع) فرمود: «هر که بخواهد به مسجد وارد شود، موءدب و متانت وارد خواهد شد؛ چون مساجد، خانه‌های خداوند و محبوب‌ترین زمین‌ها نزد خداست و دوست داستنی‌ترین فرد پیش خدا، کسی میباشد که اولیه از تمامی وارد مسجد و بعد از همه، از آن خارج شود».[14]
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد برای من بهتر از نشستن در فردوس میباشد؛ زیرا در فردوس خشنودی خودم مهیا می گردد و در مسجد خشنودی معبود به دست می‌آید».[15]
و در بیان دیگری فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] دوستداشتنی‌ترین جا پیش خدا مساجد، و مبغوض‌ترین زمین پیش پروردگار بازارها میباشند».
7. ساختن مسجد
از‌آنجا‌که مساجد در اسلام منزلت بسیار مهمی دارند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید زیادی شده است. رسول اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] هر که مسجد بسازد، در صورتی‌که چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگ‌خواره‌ای باشد، خداوند برای او در بهشت رزرو مسجد سجاد مشهد خانه‌ای می‌سازد».
ولی زمانی ساختن مسجد ارزشمند میباشد و این کلیه ثواب دارد که مقصود از ساخت آن، اعلای واژه توحید و تبلیغ فرهنگ وتمدن اسلام ناب و مکتب پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ ولی در صورتی غرض غیر الهی و شیطانی باشد، نه تنها ارزش و ثوابی ندارد، بلکه تولیدکننده آن مؤاخذه گردد. از این رو، خدا از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را تشکیل داد، این چنین خیال می‌کند:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى‏ مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز استارت مبتنی بر زهد و تقوا بنا شده، سزاوارتر است که در آن به نماز قیام کنی؛ چون درین مسجد کسانی می‌باشند که دوست دارا‌هستند منزه و تمیز شوند و آفریدگار پاکیزگان را دوست دارااست».
البته خداوند به کسانی که با مقاصد دیگر مسجد ساختند، نه فقط ثوابی نمی‌دهد، بلکه با آن ها به شدّت عکس العمل می‌کند و آنها را منافق به شمار می آورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى‏ وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان عده ای‌اند که مسجدی ساختند به مراد ضرر و زیان رساندن به فرستاده و مؤمنان و تقویت بی دینی و ایجاد کرد تفرقه فی مابین مؤمنان و کمین‌گاه برای کسانی که با خدا و پیامبرش جنگ کرده بودند، و آنها عهد خیال و خاطر می‌کنند که نظری جز نه نداشته‌ایم امّا خداوند گواهی میدهد که دروغ می‌گویند».
آن‌گاه خدا اضافه می‌کند:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هرگز در آن مسجد نماز اقامه نکن یا هرگز در آن مسجد نایست».
از این آیات بر می‌آید که «مسجدسازی» باید بر اساس تقوای الهی بنیان‌گذاری شود و هدف این باشد که معبود در آنجا عبادت و بلندمرتبه داشته گردد و محل اجتماع اشخاصی باشد که علاقه دارا هستند به سوی معبود حرکت کنند و خود را تمیز و پاکیزه سازند و خودسازی کنند و اهداف الهی را آدرس مسجد سجاد مشهد در آنجا به اعمال درآورند. و مسجد باید مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانها باشد و نفع اسلام و مسلمین در آن گزینه دقت قرار گیرد، نه اینکه محلّ باند‌بازی و تفرقه و ضرروزیان رساندن به مسلمان ها و موجب بدبینی به خدا باشد و در آن شرک و الحاد و بی دینی تقویت گردد.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً میفرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ سلطانِآئینَ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد معبود را آباد کنند، با آنکه خود شاهد کفر خویشتن‌اند؛ چه اینکه انجام آن‌ها بی‌اجز و باطل است و خود در دوزخ جاودان‌اند».
آنگاه میفرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى‏ أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَآیینَ[21](؛
«مسجدهای خدا را صرفا کسی آباد می‌کند که به پروردگار و روز جزا ایمان دارد، نماز به پا کند، زکات دهد و جز از خداوند نترسد. باشد که آن ها از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که مراد، عمران ظاهری نیست بلکه این واژه بر عمران معنوی نیز دلالت داراست که همان آباد نگاه‌داشتن مساجد و حضور در آنها برای ادای نماز و کارهای سودمند میباشد؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته می باشد: «عمارت مسجد، داخل شدن و نشستن در آن است و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و نیکو کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز تلاوت و طواف در آن میباشد».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز می فرماید: «آیه مضمون‌ وسیعی داراست و کلیه امور را شامل میشود».[23] زمخشری نیز بعداز نقل هر دو نظر از فرستاده اکرم(ص) نقل می‌کند که خدا فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، خانه‌های من در زمین می‌باشند و در بین آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان من قرار دارا‌هستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی فرستاده خداوند(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد بکوش که ثواب آن از حوزه‌ معبود، بهشت میباشد».
ابوذر پرسید: مساجد را چه گونه آباد کنیم؟
رسول(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند سخن نگویید، حرف باطل و سخن اشتباه نزنید و خریدوفروش و خریدوفروش نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، بکوش یاوه و بیهوده نگویی و چنانچه این یک سری دستور را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را شماتت و سرزنش مکن».[25]
امام راستگو(ع) از نبی اکرم(ص) نقل می‌کند که فرمود: «چون پروردگار بزرگ و گرانقدر ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا روستا) در نافرمانی او زیاده‌روی کرده‌اند، اما میان آن ها سه تن مسلمان (حقیقی) میباشد، خطاب فرماید: «ای گناه‌کاران و کسانی که از فرمان‌های من سر برتافته‌اید! درصورتی که در میان شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر مهربان‌اند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد من را آباد می‌گردانند، و در سحرگاهان استغفار می‌کنند، عذابم را بر شما فرود می‌آوردم».
مرحوم نوری در تحت حدیث مزبور می‌نویسد: «حدیث در‌این مضمون‌ درست است که مراد از عمران مساجد، دایر نگاه‌داشتن آنها توسط نماز، دعا، خیال معبود، خواندن قرآن و جز اینهاست، نه تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی انسان نمی‌تواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی بایستی فریضه نماز را در خانه بجا آورد. از این رو، در اسلام پیشنهاد گردیده‌است که اتاقی را برای نماز و راز و نیاز اختصاص دهد؛ همان طور که امروزه نمازخانه‌هایی را در ادارات، هواپیماها و .... اختصاص داده‌اند. امام درست گو(ع) در نامه‌ای به شخصی به نام مسمع نوشت: «دوست دارم که یکی‌از اتاق‌های جایگاه را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در منزل خود اتاقی را که نه کوچک بود و نه گرانقدر، مخصوص نمازش قرار داده بود».[28]
ولی روشن میباشد که این امر نباید موجب گردد که آدم حضور کمتری در مساجد پیدا کند. از این‌رو، بر حضور در مساجد عمومی، به خصوص مساجدی که ویژگی خاص دارا هستند، بسیار تأکید و ثواب‌های زیادی برای نماز تلاوت در در آنان گفته شده میباشد.
9. اثرها رفتن به مسجد
امام راستگو(ع) فرمود: «من مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت شماره تلفن مسجد سجاد مشهد لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] کسی که به طرف مسجد قدم بردارد، پایش را بر تر و بی آبی نمی‌گذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای او تسبیح می گوید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر اشخاصی که در ظلمات شب به طرف مساجد میروند به نوری که در روز قیامت برای آن ها پیدا میشود».[30]
در بیان دیگری فرمود: «کسی که برای شرکت در نماز جماعت به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر می دارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته شود و به همان اندازه درجاتش بالا رود و در حالتی‌که در آن فعلا بمیرد، خدا هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار او فرآیند و انیس تنهایی او باشند و تا‌زمانیکه برانگیخته شود، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
پیامبر اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که تو در مسجد هستی، خداوند در مقابل هر نفسی که میکشی، یک مرتبه در فردوس به تو عطا می‌کند و فرشتگان بر تو درود می‌فرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه می‌نویسند و ده گناه از تو پاک می‌کنند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت میباشد، مگر آنکه حدثی از او سر زند ». عرض شد: ای پیامبر خداوند! حدث چیست؟ فرمود: «غیبت کردن».[33]
11. ثواب نماز در مسجد
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد من (مسجد النبی(ص)) پیش خداوند، هم اندازه ده هزار نماز در مساجد دیگر می‌باشد، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، متساوی صد هزار رکعت می باشد».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «ثواب نماز در بیت‌المقدس، معادل هزار رکعت نماز هست و نماز در مسجد اعظم (جامع)، برابر صد نماز هست و نماز در مسجد محله و قوم ،ثواب 25 رکعت نماز را داراست و در مسجد بازار، دوازده برابر نماز می‌باشد و نماز در خانه، به اندازه یک نماز ثواب دارااست».[35]
حضرت امام خمینی(ره) می‌فرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار پیشنهاد شد‌ه‌است که نماز را در مسجد بخوانند و بهتر از کلیه مسجدها، مسجد الحرام میباشد و سپس مسجد پیامبر اسلام(ص)، آنگاه مسجد کوفه، بعد مسجد بیت المقدس، آن گاه مسجد جامع هر شهر و آن‌گاه مسجد محله و بعد از مسجد محله، مسجد بازار می‌باشد».
و آن گاه می فرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب است و اهل یک محل مسجد در صورتیکه عذری نداشته باشد، مکروه می باشد در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بی‌توجهی به مسجد
در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) آمده است که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای اهالی مسجد نیست، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «هر کس در مسجد ندای نماز را بشنود و سوای علت از آن خارج گردد، منافق میباشد، مگر اینکه قصد رجوع داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده میباشد: «مستحب می‌باشد انسان با کسی که در مسجد حاضر نمیشود، غذا نخورد و در کارها با او مشاوره نکند و هم محلی او نشود و از او زن نگیرد و به او زن ندهد».[39]
و از امام درستگو(ع) گفته شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد آفریدگار شکایت کردند. پروردگار به آنان وحی کرد: به عزت و جلالم قول که نمازشان را نپذیرم و عدالت آنها‌را دربین مردم آشکار نسازم و بخشش من به آنان نرسد و در بهشتم در جوار خویش قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «کسی که بخواهد وارد مسجد گردد، باادب و وقار وارد خواهد شد؛ زیرا مساجد، خانه‌های آفریدگار و دوستداشتنی‌ترین محل‌ها پیش خداوند می باشند».[41]
از اهل بیت(ع) اورده شده که فرموده‌اند: «خوب آن میباشد که هنگام ورود به مسجد، آغاز با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ خارج شوی».[42]
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با طهارت، و هر کس سوای آن وارد خواهد شد، مسجد دشمن او خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«پیامبر هنگامی که باطن مسجد می شد، چنین می‌فرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به نام آفریدگار، خدایا! بر محمد و آلش درود بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای عفووبخشش خود را برایم باز کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام راست گو(ع) فرمود: «هر گاه باطن مسجد شدی، ستایش و قدردانی خداوند بگو و بر فرستاده صلوات بفرست».[45] نبی اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این هست که وقتی در مسجد می‌نشینی، رو به قبله باشی».[47] نبی خدا(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده میباشد، مگر نماز تلاوت یا ذکر اعلام کردن، پی‌علم بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در بیان دیگری از آن حضرت آمده می باشد: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن بنا گذارده شده‌اند».
طبق این بیان، مساجد مکانی برای شناخت، شناساندن و فراگیری قرآن و حقایق آن و اجرای اپلیکیشن‌ها و دستورهای آن می بایست باشد؛ چنان که در بعدازظهر پیامبر اکرم(ص) و امامان(ع) چنین بود.
بدین ترتیب می بایست مساجد را عملاً تکریم و احترام آن ها را مراقبت کنیم و درتوان قدرت از آنان سود برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و خانه‌های خداوند نیست، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام درست گو(ع) آمده هست: «إنّما اُمِرْنا بِتَبلندمرتبهِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد شده‌ایم؛ زیرا مساجد، خانه‌های پروردگار در روی زمین‌ به شمار می آیند».
در جای دیگر فرمود: کسی که مسجد را گرامی و از افکندن آب دهان و بینی در آن دوری کند، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل شود که خوشحال هست و نامه اعمالش به دست راستش داده می‌گردد».[51]
3. کارهای ناروا در مسجد
امام راست گو(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خود را از خرید و فروش بدور نگهدارید».
نبی اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای افراد جُنب و حایض، جایز نیست».[53]
در بیان دیگری فرمود: «کلام ناروا در مسجد، حسنات را می‌خورد؛ آن گونه که ستوران علف‌ها را می خورند».[54]
و فرمود: «مَن نامَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] هر که فارغ از عذروبهانه در مسجد بخوابد، آفریدگار اورا به بلایی گرفتار می‌کند که از فی مابین رفتنی نیست».
آرزو‌میباشد‌ با بهره‌گیری هر چه بیشتر از دستورهای گران بها مکتب اهل بیت(ع)، روز آپدیت شاهد پررونق‌تر شدن مساجد باشیم. ان‌شاء الله

مَسْجد جای عبادت معبود و خواندن نماز که ممکن است ساختمانی محدود یا این که زمین بدون سقف و دیوار باشد. مسجد قبا نخستین مسجدی میباشد که در اسلام ساخته شد.

در شریعت اسلامی، مسجد آداب و احکامی ویژه دارااست. از مسجد غالباً برای عبادت جمعی و شغل‌های شرعی گروهی استعمال می گردد و مهمترین عبادتی که در آن به جا می آورند، نماز جماعت می‌باشد.

مسجد خلال کاربرد عبادی، کارکردهای اجتماعی، سیاسی، آموزشی و قضایی برای مسلمانها داشته که بعضا از این کارکردها تا به امروز باقی‌مانده میباشد. مساجد در ایران، نقش مهمی در موفقیت انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ش اجرا کردند.

فهرست
۱ مضمون‌‌شناسی
۲ مسجد در قرآن
۳ پیشینه مسجد در اسلام
۴ احکام و آداب مسجد
۵ التفات و فضیلت مسجد
۶ معماری
۶.۱ منبر
۶.۲ محراب
۶.۳ مناره
۶.۴ مقصوره
۷ کارکردها
۷.۱ کارکرد آموزشی
۷.۲ کارکرد اجتماعی
۸ نقش مسجد در انقلاب اسلامی کشور‌ایران و حمایت مقدس
۹ جستارهای متعلق
۱۰ پانویس
۱۱ منابع
مضمون‌‌شناسی
«مسجَد» در گویش عربی به معنای نهادن پیشانی بر زمین و به خاک افتادن به علامت کمال فروتنی هست و مسجِد به معنای جایی می‌باشد که در آنجا سجده می‌نمایند.[۱] برخی معتقدند کلمه و واژه مسجد از واژه و کلمه‌ای غیر عربی «msgď» به معنای محل عبادت دریافت شد‌ه‌می باشد که در متن ها گویش آرامی مرتبط با قرن پنجم قبل از به دنیاآمدن مسیح وجود دارد.[۲] در عصر قبل از اسلام این واژه و کلمه برای اشاره به هرجا و معبدی بوده که در آن خدا را عبادت می‌کرده‌اند.[۳] برخی معتقدند واژه «مساجد» در آیه چهلم سوره حج در همین مضمون‌ به عمل رفته می باشد.[۴]

دهخدا با استناد به منابع کهن و بیان مثال‌های بسیار از آنان نوشته هست که واژه عربی مسجد، اصولا، به طور کلمه و واژه «مَزگِت» از گویش آرامی وارد عربی و فارسی گردیده است.[۵] وی به گزارش این منابع آورده است که حروف «ز»، «گ» و «ت» در عربی به «س»، «ج» و «د» عوض شده و مسجد ر در عربی یعنی مکان سجده کردن. به نقل این منابع، مزگت به معنای نمازخانه، خانۀ پروردگار، «منزل‌ای که برای پرستش خداوند بسازند و هرکس خواست در آن عبادت نماید» و نظائر آن می‌آمده است.[۶]

مسجد در اصطلاح رایج فعلی به معنای عبادتگاه خاص مسلمانها و محل نماز قرائت آنهاست. گفته‌اند از آن رو که مسلمانها در نماز، سجده می‌نمایند و سجده غایت فروتنی در عبادت میباشد، این جای را مسجد به معنای مکان سجده نامیده‌اند. مسجد، به لحاظ دینی احکامی ویژه داراست و به نظر دنیوی ممکن میباشد عبارت از یک ساختمان محدود فی مابین دیوارها یا این که یک زمین سوای سقف و دیوار باشد.[مستلزم منبع]

«مسجد جامع» نیز به معنای مسجد به شغل می‌رود اما غالبا منظور از این کلمه و واژه مسجدهای گران قدر یا این که مساجدی در شهرها می باشد که نماز آدینه در آن اقامه می‌گردد.[۷]

مسجد در مسجد سجاد مشهد واژه مسجد بیست و هشت توشه به صورت عده و مفرد در قرآن به کار رفته می‌باشد که در بعضی از آن ها از مداقه مسجد و مراقبت آن سخن رفته هست؛ مثلا: «إِنَّما یعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الْآخِرِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَی الزَّكاةَ وَ لَمْ یخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسی أُولئِكَ أَنْ یكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِین (ترجمه: مساجد را فقط كسی آباد میكند كه به خدا و روز قیامت ایمان آورد و نماز را برپا داراست و زكات بدهد و از كسی جز خداوند نترسد- آرزو‌می‌باشد‌ آن‌ها هدایت یابند.)[ توبه–۱۸]

مالکیت مسجد در قرآن به خدا منسوب شده است.(جن/۱۸) از امام درستگو(ع) از انگیزه احترام مساجد پرسیدند، آن حضرت در جواب گفتند: «چون مساجد منزل‌های معبود در زمین‌اند».[۸]

در آیه ۱۲۵ سوره بقره، به مسجد مکه که به عبارتی مسجدالحرام میباشد، تحت عنوان مکانی برای شغل‌های آیینی و نیز محل گرد هم وارد شدن اشاره گردیده‌است [۹] و در آیه ۹۶ سوره آل عمران این مسجد تحت عنوان اول منزل‌ای که برای عبادت عموم برپا گردیده، مذکور میباشد.[۱۰]

پیشینه مسجد در اسلام
عبدالحسین زرین‌کوب:

«که خاطرنشان کرد در اسلام، آیین را با هنر سازش وجود ندارد؟ برعکس، این هردو یکدیگر را در آغوش می‌کشند و آن هم در مسجد.»[۱۱]

بنابر تعالیم پیامبر رزرو مسجد سجاد مشهد اکرم(ص)، عبادت پروردگار و نماز، به مکانی خاص نیاز ندارد و در هر جایی از زمین می‌اقتدار خدا را عبادت کرد و نماز گزارد؛ چنان که در حدیثی از آن حضرت نقل گردیده است: «جُعِلَت لِی كُلَّ أرضٍ طَیبَةٍ مَسجِداً وَ طَهوراً (کلیه زمین برای اینجانب تمیز و مسجد قرار داده گردیده است.»[۱۲]) بدین رو، مسلمان‌ها قبل از مهاجرت، جایی خاص برای نماز گزاردن نداشتند و هر جا که قابلیت آن فراهم بود نماز می‌خواندند و پیامبر(ص) یار اشخاصی انگشت‌شمار مانند امام علی (ع) نماز را به طور مخفیانه ادا می کرد.[۱۳] بنابر گزارش‌هایی در منابع تاریخ اسلام، آن حضرت پس از علنی شدن دعوت، گاهی کنار کعبه نماز می‌گزارد.[۱۴]

مسجد قبا اولیه مسجدی میباشد که در اسلام ساخته شد. وقتی پیامبر از مکه به مدینه می‌آمد، قبل از ورود به مدینه یک هفته در قبا ماند و در این زمان به درخواست عموم مسجدی در‌این حوزه‌ تشکیل داد. بعضا گفته‌اند این مسجد به سفارش عمار یاسر تاسیس شده است.[۱۵]

با هجرت مسلمان‌ها به مدینه، رسول مکانی را برای نماز جماعت و نیز گرد هم آیی مسلمان ها برگزید و با ملازمت و همراهی مؤمنان آن جای را به صورتی معمولی برای این کار مهیا کرد. این مسجد که مسجدالنبی یا این که مسجد رسول اسم گرفت، به زودی جایگاه ویژه‌ای نزد مسلمانان یافت و به مکانی برای عبادت، یادگرفتن مذهبی، فعالیت‌های جمعی و تصمیم‌گیری‌های اساسی سیاسی تبدیل شد. تا قبل از این، فرستاده در برخی مکانهای مکه به یاور مؤمنان نماز جماعت خوانده بود اما جایی را تحت عنوان مسجد انتخاب نکرده بود.[مستلزم منبع]

مسجدْ پس از هجرت، افزون بر عبادت، مرکزی برای اداره حکومت بود و آن گاه تحت عنوان مکانی آموزشی و تبلیغی نیز به فعالیت رفت. ابعاد وقتی دار‌الحکومه و مکتب ساختند، مسجد به عبادت تخصیص داده شد؛ گرچه گهگاه از آن تحت عنوان مکتب نیز استفاده می‌شد.[۱۶]

نمایی از مسجد کوفه
در جریان فتوحات عراق و شمال آفریقا در قرن اول هجری، مسلمانها با الگوبرداری از پیامبر اکرم(ص) در مدینه، معمولا فضایی را که در مرکز اردوگاه‌هایشان قرار داشت به مسجد اساسی تخصیص می‌دادند. با تبدیل شدن پادگانها به شهرهایی زیرا بصره، کوفه، فسطاط و آدرس مسجد سجاد مشهد قیروان این محل‌های عبادت نیز به بناهایی همیشگی تبدیل شدند. از همین سر مشق در بنیانگذاری بغداد در قرن دوم هجری و قاهره در قرن چهارم هجری استعمال شد. مسلمان ها در شهرهایی که فتح می‌کردند مانند دمشق، بیت المقدس و مدائن مساجد خویش را در محل معابد کلیساها و قصرها سازه می‌نهادند.[۱۷]

تاسیس مساجد بعداز مسجد قبا و مسجد النبی در دیگر مناطقی که اسلام بدانها شیوه می‌یافت، جاری ساختن می‌گرفت. در قرن اولیه قمری مسجد کوفه(۱۷ق.)، مسجد فسطاط(۲۱ق.) و جامع بصره(۲۴ق.) به اهتمام مسلمان‌ها ساخته شد.[۱۸]

به گفته ابن خلدون(م. ۸۰۸ق) دو نوع مسجد شهری وجود داشته میباشد: مساجد والا زیر اختیار دولت برای نمازهای آدینه و اجتماعات اصلی مسلمان‌ها و مساجد خرد که بوسیله نصیب‌های مختلف جمعیت شهری ساخته و اداره می‌شدند. در طی نخستین معمول این بود که به تقلید از آداب و رسوم قبل از اسلام و نیز نحوه و سیره پیامبر در مدینه، خلفا یا این که فرمانداران منصوب آن ها اقامتگاه خویش را در کنار مسجد جامع برپا نمایند در حالی که عموم معمولی مساجد خویش را در محله ها بستگان‌ای خویش می‌ساختند. با ارتقاء شدید توان و گنج امپراتوری‌های اسلامی و غیروابسته شدن اقامتگاه حاکمان، بر تعداد مساجد دولتی و غیردولتی به شدت افزوده شد. هر دو نوع معمولا به کمک عموم و درآمدهای اوقاف تأسیس و نگهداری می‌شدند.[۱۹]

کارآیی مسجد غالبا برای برپایی عبادات روزمره و نماز آدینه بوده که مردان بیشتر در آن کمپانی می‌کردند. زنان در عقب صف مردان در حالی که پرده‌ای فی مابین آنان و مردان بود یا این که در اتاقی مستقل و یا این که در طبقه بالا در مراسم حضور داشتند.[۲۰]

به سبب وجود احکام خاص مسجد، غالبا مکانی سوا محل پرستش شماره تلفن مسجد سجاد مشهد برای وضو تخصیص داده میشد.[۲۱] در تاریخ شیعه همچون اهل تسنن، عنایت مساجد و قدرت آن‌ها فراز و نشیب فراوان داشته میباشد. مسجد مرقدهای شیعه ها در کربلا و نجف از پناه آل بویه(قرن‌های چهارم و تا پنجم قمری) و صفویه(قرن‌های دهم تا یازدهم قمری) منتفع بوده می‌باشد. سلسله فاطمی اسماعیلیه(قرن‌های چهارم تا ششم قمری) مساجد بخش اعظمی را در شمال آفریقا تا مصر و حجاز سازه کرد و در زیر امان قرار بخشید. صفویه همین فعالیت را در کشور ایران و کشورهای ساحل خلیج عجم اعمال اعطا کرد. با این موقتی، هنگامی که جمعیت شیعه مقهور نیروهای سنی شدند، خیر تنها فرایند مسجدسازی به واحد سنجش اکثری کاهش یافت؛ بلکه برگزاری مراسمی مانند نماز آدینه نیز رو به کاستی بنیان.[۲۲]

احکام و آداب مسجد
از به عبارتی زمان که مسجد در اسلام نهاد نهاده شد، احکام و آدابی برای حضور در آن و رفت و آمد به آن در قرآن و حدیث بیان گشت. به ظواهر، نخستین احکام و آدابی که برای مسجد برشمرده شد، مرتبط با اموری مانند عصمت و طهارت و نظافت بود. مثلا، توصیه‌هایی اکید از نبی اکرم(ص) درباره اجر پاکیزه کردن مسجد و شماتت آلوده و کثیف کردن آن، در چنگ می باشد که در باب «آداب» می‌گنجند.[۲۳] درباره فرد نمازگزار و اشیاء و حالات مرتبط با وی نیز احکام شرعی خاصی وضع شده است؛ مثلا ورود به مسجد در شرایط جنابت حرام شمرده گردیده یا این که پوشیدن لباس سپید و پاکیزه برای حضور در مسجد مستحب و خرقه سیاه و پلشت مکروه میباشد.[۲۴]

عنایت و فضیلت مسجد
عبدالحسین زرین‌کوب:

«در طی نسلها و قرنها در مسافت آفاق مختلف، هنر اسلامی ملجائی منزه‌خیس و نمایشگاهی امن‌خیس از مسجد نداشته می باشد.»[۲۵]

در تمدن اسلامی، متاثر از قرآن کریم و احادیث بزرگان فقهی، مسجد حرمت و جایگاه ویژه‌ای داراست. قرآن کریم و مهربان برپا داشتن و نگهداری مسجد را کار اشخاصی خوانده که به معبود و روز قیامت ایمان دارا‌هستند.[۲۶] قداست و فضیلت مسجد نزد مسلمانها از دست اندرکاران نگهداری بنای آن بوده می باشد. مسلمان ها بنابر آموزه‌های اسلامی، خویش را مکلف به مراقبت و تعمیر مساجد می‌دانستند و به این رو، می‌کوشیدند در عمارت، نگهداری و بازسازی مسجد نقشی بر عهده گیرند.[۲۷]

مسجد مهم‌ترین بنای حوزه فرهنگ اسلامی میباشد چون در طی چهارده قرن همگی نبوغ و آمادگی معنوی و هنری و مهارتهای صنعتی در ساختن و بنای مسجد تمرکز یافته می باشد.[۲۸]

معماری
مساجد در مناطق مختلف فقید به حیث معماری مشابهت‌هایی بسیار به یکدیگر دارند؛ با این فعلا، در هر حوزه‌‌ای پذیرای مختصات معماری و هنری آن حوزه‌ نیز گردیده و تفاوتهایی با دیگر مساجد یافته‌اند. براین اساس، معماری مساجد هر سرزمین گویای خصوصیت‌های معماری ساکن آن سرزمین شده است.[۲۹]

مساجد در کشورها و بخشها گوناگون علی رغم اختلافهای معماری، بناها، بخشها و اشیای تحت را کلیه دارایند:

منبر
قبل از ظهور اسلام منبر در حجاز وجود نداشت و سخنرانان برای سخنرانی بر نیزه توکل می‌دادند و کلام می‌راندند. نبی اکرم(ص) نیز آغاز رسالت به طور ایستاده و با توکل بر درختی (استوانه حنانه) خطبه می خواند تا این که برای وی منبری با سه یا این که چهار پله ساختند. در برخی منابع روایی از کلمه و واژه «منبر» برای سخنرانی رسول(ص) خاطر گردیده که شاید بتوان از آن برداشت کرد که در آن مجال منبر به کار می‌رفته میباشد؛ از جمله کلینی آورده می‌باشد: «صعد رسول الله(ص) المنبر ذات یوم فحمد الله و اثنی علیه و...؛ روزی نبی(ص) از منبر بالا رفت و آنگاه خدای را سپاس و حمد اظهار کرد و....»[۳۰] البته در این که چه کسی برای وی منبر ایجاد کرد اختلاف هست. منابع از غلام زنی از انصار،[۳۱] غلام زنی از مهاجران،[۳۲] یکی صحابه[۳۳] یا این که مردی رومی ذکر شده‌اند.[۳۴]

منبر شروع محل پند پیامبر اکرم(ص) برای مؤمنان و منزلت تجلی حرف خداوند بر زبان وی بود. بعد حضرت، در مساجد جامع شهرهای گوناگون منبر ساختند و به‌تدریج در قرنها آتی تاکنون این سنت به کلیه مساجد شهرها و روستاهای بسط یافت. منبر در طول تاریخ از کارآمدترین اجزای مسجد بوده میباشد. منبر تریبون حکومت اسلامی بود، از آن برای نقص‌ خطبه و ارشادوراهنمایی و اعلام موضع ها سیاسی، اجتماعی و فرهنگی استفاده میشد. با سپری شد فرصت، مبلغان و واعظان از آن برای تبلیغ آیین، فقها برای ذکر احکام آیین و درس دادن معارف اسلامی، مفسران برای تبیین نکات قرآنی و محدثان برای ذکر و املای روایات به کارگیری کرده‌اند.[۳۵]

محراب
نوشتار مهم: محراب
محراب یک تورفتگی قوسدار میباشد که در دیوار قبله درنظرگرفته شده می باشد و جهت مسجد الحرام را علامت میدهد. محراب این چنین، در آخرها سده اول هجری خلاقیت شد. قبل از آن، جهت قبله را در مساجد گشوده سوای دیوار از روش فرو کردن عمودی در ماسه یا این که چنان که در منزل رسول در مدینه کار شد، به یاری یک قطعه سنگ نشانه می‌دادند.[۳۶]

مناره
مناره، بنا‌ای ساختمان بلند‌مانند می باشد که کارکرد اول‌اش اذان گفتن بر فراز آن هنگام نمازهای پنجگانه بوده می‌باشد. مأذنه، مئذنه، منار، صومعه و گل‌تیم، نامهای دیگری می باشند که برای این بنا به فعالیت می‌روند. در حین رسول(ص)مساجد مناره نداشتند. با توسعه دولت اسلامی و گرانقدر‌خیس شدن شهرها، مایحتاج شد تا در کنار هر مسجدی مناره‌ای برای اذان اعلام کردن و مخابره کردن عموم از وقت نماز بسازند. امروزه که مسلمان ها از وسایل دیگری برای تدبیر از وقت نماز و شنیدن اذان سود می برند، کارکرد مناره‌ها صرفا تزئینی و تشخیص مساجد از سایر بناهای شهر می باشد.[۳۷] تعداد مناره‌های مساجد در بخشها متفاوت یکسان وجود ندارد. در ایران، پیروز

«مناره» در لغت، به معنای مقام فروغ میباشد. اسم دیگرش «مأذنه» یعنی محل اذان اعلام کردن میباشد. آن‌چه از احادیث به کار گیری می­ خواهد شد این میباشد که مساجد مجال نبی(ص) فاقد مناره بودند. از احادیث به کار گیری می‌گردد که اصل مناره ساختن گزینه سرزنش قرار نگرفته و فقط از بلند ساختن آن نهی گردیده است. در روایتی آمده میباشد که امام علی(ع) فرمودند: «مناره را می بایست هم­سطح با پشت­بام تشکیل داد.»[24]

5. کنگره

هدف از «کنگره» انواع مربعی صورت یا این که مثلثی میباشد که با مسافت ­های معلوم در انتهای دیوار مسجد سجاد مشهد و یا این که پشت‌ بام مسجد ساخته می­ گردد. در احادیث رسیده؛ از ساختن اینگونه اشکالی در مساجد نهی گردیده‌است.

نبی گرامی فرمودند: مساجد را صاف و فارغ از کنگره بسازید.[25] در احادیث دیگری که از امام باقر(ع) گفته شده، آمده میباشد: زمانی که قائم آل محمد(عج) قیام نماید، کنگره­ های مسجد را ویران می­ نماید.[26]

فضیلت و محرک بنیاد مسجد

با تتبّع در احادیث، درمی ­یابیم که وعده­ها و مشوق­های الهی برای بانیان مسجد بسیار میباشد؛ برای اختصار به یکسری آیتم که پررنگ­ خیس از دیگر محرک‌ها میباشد، اشاره می­ کنیم:

1. جایگاه «اماّ الله» برای سازندگان مساجد

«هرکس در‌این جهان مسجدی بسازد، پروردگار متعال به هر وجبی یا این که ذراعی از آن، شهری در پردیس آدرس مسجد سجاد مشهد از طلا و جواهرات و نقره و درّ و یاقنت و زمرّد و زبرجد و مروارید برای وی سازه می­نماید که بزرگی آن به اندازه پیمودن فاصله چهل هزار سال رویه باشد و در هر شهری هزار هزار قصر، در هر قصری چهل هزار هزار منزل، و در هر منزل­ای چهل هزار هزار اتاق، و در هر اتاق چهل هزار هزار تخت و بر هر تختی همسری از حوریان و در هر اتاقی چهل هزار هزار خادم و چهل هزار هزار کنیز و در هر اتاقی چهل هزار هزار سفره کلان و بر هر سفره­ای چهل هزار هزار کاسه و در هر ظرفی چهل هزار هزار نوع از گونه های خوراک وجود داراست و پروردگار به «دوست خویش» ـ در حدیث آمده: یعطی (الله لولیه) ـ چنان نیرو و توانی مداقه می­ فرماید که بتواند از کلیه همسران و خودنر­ها و آشامیدنی­ها فایده غالب شود.»[27]

2. منزل­ بهشتی، جایزه مسجدسازان

رسول اکرم(ص): «اینجانب بنى لله مسجداً لا يريد به رياء و لا سمعة بنى الله له بيتاً فى الجنة»[28]؛ هر کسي براى پروردگار مسجدى را بسازد و آن را براى ريا و خودنمايى به فعالیت مبارزه خداى تعالى در پردیس منزل­اي براى وی سازه مي­نماید.

ابوعبیده حذّاء می­گوید: از امام راستگو(ع) شنیدم که می­ فرمود: «مَن بَنى مَسجِداً بَنَى اللّه‏ُ لَهُ بَيتاً فِي الجَنَّةِ، قالَ أبو عُبَيدَةَ: فَمَرَّ بي أبو عَبدِاللّه‏ِ عليه ‏السلام في شماره تلفن مسجد سجاد مشهد طَريقِ مَكَّةَ، و قَد سَوَّيتُ بِأَحجارٍ مَسجِداً، فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، نَرجو أن يَكونَ هذا مِن ذلِكَ، فَقالَ: نَعَم؛ هر كس مسجدى برپا كند، آفریدگار در پردیس برايش منزل‏اى بر پا خواهد كرد. امام درست گو(ع) در مسير مكّه بر اینجانب سپری شد، در حالى كه با سنگ‏هايى مسجدى را مهیا كرده بودم. گفتم: فدايت نحس! اميدوار باشيم كه اين، از آن گزاره میباشد؟ فرمود: «آرى.»[29]

3. بازدارنده نزول عذا الهی

آبادگران مساجد نزد پروردگار چنان محبوبند که پروردگار خیر فقط آنان‌را از آفات و امراضی می­خواهد رزرو مسجد سجاد مشهد بر قومی فرود آورد، به دور می ­نماید، بلکه به احترام آن‌ها، کیفر و مجازات بندگان گناه کار را به تأخیر می­اندازد. پیامبر آفریدگار(ص): «إنَّ الله تعالي، اذا انزل عاهةً اینجانب السّماء على اهل الارض صرفَت عن عَمّار المساجد»[30]؛ آفریدگار وقتى مرضى را از افق بر عموم فرود آورد آنرا از بانيان مساجد به دور می­ گرداند.

وقف از مباحث اساسی دینی شیعه‌ها میباشد که کاربردهای فراوانی داراست و به نوعی ابزاری برای نگهبانی از قشرها خاص و محروم و همینطور قضیه ای برای تقویت دولت اسلامی میباشد. وقف از مجال فرستاده اسلام(ص) بوده میباشد که فعلا هر اثرها آن در مدینه جانور میباشد. همینطور اهل بیت (س) نیز در این مورد کوشه بوده اند که احادیث و پیشنهاد های متعددی وجود داراست.

وقف در ضابطه در معنای حبس عین محصول و تسبیل منافع آن میباشد. حبس مسجد سجاد مشهد محصول در معنای پرهیز از نقل و جابجایی آن فرآورده میباشد که معلوم می‌شود منافع این کالا در چه مسیر و موضوعاتی صرف می‌گردد.

هر که متاع را وقف می نماید واقف نامیده می گردد. طبق ضابطه مدنی واقف می بایست صاحب آن کالا باشد و تا صاحب نباشد و مالکیت احراز نشود وقف شکل نمی گیرد. متاسفانه ما در همین مورد پرونده های متعددی را در سالهای قبل مشاهده کردیم که کسانی آمده اند بخشی از زمینی را وقف کرده اند و خودشان را واقف قلمداد کرده، موردها مصرف منافع را هم معلوم کرده و گاهی بخشی از سود را هم به خودش تخصیص داده اند. در حالیکه این در اصل فسخ میباشد زیرا مالکیت احراز نشده میباشد. گاهی بعد از نظارت هایی که گردیده مشخص و معلوم شده که فرآورده وابسته به یک شخصیت حقیقی و واقعی و یا این که حقوقی بوده میباشد و تبعا هر که مالک فرآورده وجود ندارد نمی تواند آن را وقف نماید زیرا در وقف مالکیت شرط میباشد.

شرط دوم وقف این میباشد که واقف خلال مالکیت، اهلیت هم داشته باشد. برای مثال بخشی از زمینی که وابسته به یک فرد حقیقی و واقعی یا این که شماره تلفن مسجد سجاد مشهد حقوقی میباشد، به مسجد تخصیص داده گردیده و سایر هم دکان ساخته میباشد و منفعتی بوجود آمده میباشد که ابعاد مشخص و معلوم شد‌ه‌است که واقف اصولا صاحب و مالک نبوده میباشد.

ائمه جماعات و کارگزاران مسجد بایستی اعتنا نمایند در شرایطی‌که کسی میخواهد مالی را وقف نماید آغاز می بایست مالکیت آن کالا احراز گردد که شاهد پرونده ها و پروسه رسمی نباشیم.

نکته دیگر اینکه واقف یا این که خودش میتواند متولی وقف باشد یا این که کسی را متولی بداند. قبض و اقباض آدرس مسجد سجاد مشهد شرط وقف میباشد. او‌لین نکته اینکه تا موقوفه قبض نشده میباشد قادر است طبق ضابطه از وقف عدول کرد یعنی می اقتدار کسی را به وقف وارد کرد، کسی را بیرون کرد و یا این که اصولا قیدش را زد. از جمله واقف فلان نفر را تحت عنوان متولی معرفی نموده است، در اینجا تا وقتی که موقوفه به قبض متولی نرسیده باشد قادر است شخص دیگری و یا این که خودش را تحت عنوان متولی قلمداد نماید.

البته در‌حالتی که قبض فیس دهد عدول ممکن وجود ندارد. موردی بود که واقف ملکی را تحت عنوان وقف رزرو مسجد سجاد مشهد در لحاظ گرفته بود و خودش را متولی قلمداد کرده و در پی منصرف گردیده بود، در اینجا ضابطه میگوید زیرا قبض و اقباض انجام شده میباشد نمی قدرت از موقوفه عدول کرد.

نکته ای که اهل یک محل مسجد می بایست در لحاظ داشته باشند این میباشد که در صورتی شخصی خواست ملکی را وقف مسجد نماید توصیه میشود که با هماهنگی دفتر کار حقوقی راءس بازرسی به کارها مساجد این فعالیت شکل گیرد.