سنتهاي حج
1- طواف قدوم(هنگام ورود به مكه معظمه حجاج اولين طوافي مسجد سجاد مشهد را كه مي كنند آن را طواف قدوم و طواف تحيه مي گويند) بر كسي كه بیرون مواقيت به نيت حج مفرد و يا حج قران به مكة مكرمه آمده میباشد.
2- رفتن از مكه مكرمه به مني در روز هشتم ذي الحجه.
3- گذراندن در مني در شب عرفه(مبيت).
4- حركت از مني به سوي عرفات پس از طلوع آفتاب رزرو مسجد سجاد مشهد در روز نهم ذي الحجه.
5- غسل كردن ـ در صورتي كه ميسر باشد ـ جهت وقوف به عرفه.
6- شب گذراندن در مزدلفه.
7- حركت از مزدلفه به سوي مني پیش از طلوع آفتاب در شماره تلفن مسجد سجاد مشهد روز دهم ذي الحجه.
8- مبيت به مني در شب يازدهم و دوازدهم ذي الحجه و هم چنين شب سيزدهم بر كسي كه تا غروب آفتاب روز دوازدهم از مني بیرون نشده باشد.
9- استراحت كردن ـ براي چندین لحظه ـ به هنگام ترك مني و وارد شدن به سوي مكه مكرمه بعداز ايام مني.
مستحبات حج
1- بلند بیان کردن تلبيه براي مردها و آرام بیان کردن آن براي زنها.
2- غسل كردن جهت دخول به مكه مكرمه.
3- وقوف به عرفه به نزديك جبل الرحمه.
4- بسيار تلبيه بیان کردن.
5- دعا و استغفار زياد به هنگام وقوف به عرفه.
6- توده بين نماز ظهر و بعدازظهر در عرفات.
7- وقوف به عرفه به نزديك امام مسلمين و يا پشت رمز آن، ولی در شکل مو جود بودن امام در عرفات .
8- وقوف در خویش بلندي مشعرالحرام(اسم مسجد مزدلفه آدرس مسجد سجاد مشهد میباشد و جبل قزح نيز می گويند) بعداز صبح روز دهم و بايد دانست كه اصل وقوف در جايي از مزدلفه واجب و اين كه اين وقوف در خویش مشعرالحرام باشد مستحب میباشد.
9- اداي نماز صبح در مزدلفه در تاريكي به طوري كه بين طلوع صبح و اداي نماز مسافت چنداني نباشد.
10- ایفا دادن طواف زيارت در روز دهم ذي الحجه.
مكروهات حج
1- تأخير در وقوف به عرفه بعداز اداي نماز ظهر و بعد از ظهر فارغ از عذر و بهانه.
2- جمره زدن با ريگي كه يك توشه با آن جمره زده گردیده باشد و بعضي از علما بر آنند كه جمره زدن با چنين ريگي به هیچ وجهً تایید صلاحیت ندارد.
3- جمره زدن با سنگ پارچه و يا ريگي بزرگتر از اندازه معمولي.
4- نتراشيدن و يا كوتاه نكردن همگی موي راز هنگام بیرون گرديدن از احرام.
5- مبيت در سوا مني در شب نهم، يازدهم و دوازدهم ذي الحجه.
6- ترك سنتي از سنت ها.
مفسدات حج
حج با ترك كردن وقوف به عرفه فاسد مي خواهد شد و همچنين با ترك كردن ركني از اركان و جماع كردن(پیش از وقوف) فاسد مي گردد به واقعه مذهب ها.
گونه های حج
حج بر سه عهدوپیمان میباشد:
مفرد
مفرد به معني صرفا میباشد و اين كه صرفا به نيت حج احرام بندد..
قران
به معني اتصال و پيوست میباشد؛ اين كه به نيت حج و عمره احرام بندد و به مكه
رفته و اجرا حج و عمره را تا انتها جاری ساختن دهد و (مانند متمتع) خویش را حلال نسازد.
تمتّع
به معناي استعمال كردن و فايده تصاحب کردن میباشد و اين كه نخستین در ماه هاي حج، عمره ادا كند، آن گاه خویش را حلال سازد و پیش از اين كه به وطن برگردد در به عبارتی سال براي حج احرام بسته و حج را ادا كند. در حالتیکه كسي در جايي سكونت داراست و بعداز اداي عمره از مكه و ميقات بیرون گرديده و هنوز به وطن نرسيده برگشته و در به عبارتی سال حج كرد سازه به قسم ارجح در مذهب حنفي متمتع میباشد. از اين سه نوع به هر نحوي كه حج كند فرض از ذمّه وی ساقط مي خواهد شد البته قران افضل میباشد؛ بعد از آن تمتع و سپس مفرد.
بيان حج قران
قران: احرام حج و عمره را با هم بستن اولیه عمره و آنگاه حج را ادا كردن.
طريقه حج قران اين میباشد كه در ماه هاي حج (شوال، ذيقعده و دهه ي اولیه ذي الحجه) احرام ببندد و دو ركعت نماز احرام بخواند و اين چنين نيت كند:
«اَللَّهُمَّ اِنِّيْ اُرِيْدُ الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ فَيَسِّرْهُمَا لِيْ وَ تَقَبَّلْهُمَا مِنِّيْ»
«پروردگارا اینجانب عزم ي حج و عمره را كردم پس آن دو را براي اینجانب آسوده فرما و از اینجانب قبول كن».
بعد از آن تلبيه حج و عمره بگويد درصورتی که پیش از ماه هاي حج احرام ببندد قران از وی قبول مي خواهد شد با كراهت تحريمي. قارن (كسي كه حج قران بجا مي آورد) نخستین طواف عمره را با سعي بجا بياورد و در موقعیت طواف رمل (پهلواني) و اضطباع (يعني جامه احرام را طوري بپوشد كه کتف ي راست عریان و شانة چپ پوشيده باشد) هم بكند بعداز اتمام عمره راز خویش را نتراشد درحالتی که اشتباهاً تراشيد، حلال(يعنی: از احرام بيرون نمیشود و محروم محسوب میشود. البته زیرا مرتکب تقصير و جنايات گردیده دو دم بر وی واجب میشود که هر دم ذبح يک حيوان میباشد) نمي خواهد شد بلكه بر وی دو دم واجب مي گردد، قارن همين كه از سعي عمره خارج از شد، مجدد براي حج با رمل و اضطباع طواف كند و سعي بين صفا و مروه را اعمال دهد كه اين طواف را طواف قدوم مي نامند.
براي قارن افضل اين میباشد كه در همين طواف سعي نيز بكند ولي براي مفرد افضل نيست. قارن بايد اولیه طواف عمره كند اين براي وی واجب میباشد. در صورتیکه نخستین نيت طواف قدوم كرده بود، گشوده هم طواف عمره اکانت مي گردد خیر طواف قدوم. نزد احناف حج قران از حج تمتع و مفرد افضل میباشد و براي اهل مكه و كساني كه باطن ميقات ساكن میباشند و براي كساني كه پیش از ماههاي حج مقيم مكه گردیده اند، قران جايز نيست.
دم قران
در دهم ذي الحجه وقتي كه حاجي قارن از جمره هاي سه گانه سوا شد، بر وي ذبح واجب میباشد و اين دم را دم قران و دم شكر مي نامند. براي اين دم يك گوسفند يا يك هفتم گاو يا شتر با شرايطي كه در قرباني وجود دارااست، جايز میباشد. چنانچه گاو يا شتر ذبح گردد مایحتاج میباشد كه همگی ي شُركا نيت نزدیکی داشته باشند. درحالتی که يكي از شركا نيت تقرّب نداشته باشد، از بقيه هم قرباني قبول نمي گردد در موقع دادن اين دم بايد نيت دم قران بكنند تا از دم جنايت و نفل و قرباني فرق گردد. ذبح سوای نيت نكند و تناول کردن گوشت اين مذبوحه براي صاحب و مالک آن جايز میباشد ولی خوب میباشد به طريقه ي قرباني سه نصیب كند يك نصیب را صدقه كند و يك نصیب را به دوستان خویش بدهد و بخش پایان را خودش مصرف نمايد كه اين طرز مستحب میباشد.
براي قارن رعايت ترتيب در اين سه چيز واجب میباشد: اولیه رمي كند، بعد ذبح كند و بعداز اين دو، حلق نمايد. در طواف زيارت سنت اين میباشد كه بعداز رمي، حلق و ذبح باشد در شرایطیکه پیش از آن ها هم بود جايز میباشد. براي مفرد ترتيب در رمي و حلق واجب میباشد ولي دم شكر براي وی مستحب میباشد.
چه چيز جايگزين دم مي خواهد شد؟
در حالتیکه قارن، مالی را که بر بار مهاجرت و مصرف رجوع زیاده نداشته باشد و درین درحال حاضر اقتدار خريدن حیوان را ندارد و حيواني نیز از پیشین در اختيارش وجود ندارد، اين فرد به جاي دم بايد ده روز روزه بگيرد. سه روز را بايد پیش از دهم ذي الحجه روزه بگيرد و بقيه را پس از ايام نحر. خوب میباشد كه سه روز اولیه در روزهاي هفتم و هشتم و نهم باشد و در صورتیکه مي ترسيد به سبب ساز روزه، وقوف در عرفه را نتواند به خیر جاری ساختن دهد از روز ششم تا هشتم روزه بگيرد. اين روز ها را عالی میباشد پي در پي روزه بگيرد ولي درصورتیکه دور از هم گرفت، گشوده هم جايز میباشد. هفت روز ديگر را پس از ايام تشريق روزه بگيرد خواه در مكه خواه در جاي ديگر و هر جا براي وی سهل وآسان خیس میباشد روزه بگيرد. در اين هفت روز هم پي در پي به دست آوردن روزه افضل میباشد از پراکنده به چنگ آوردن. ولي دور از هم روزه دریافت کردن هم جايز میباشد. در صورتیکه سه دیروز از دهم را نتوانست روزه بگيرد بر وی دم واجب مي گردد. در چنين وضعي در حالتی که اقتدار مالي نداشت، پس از رمي حلق نموده، خویش را حلال سازد ولي بر وی دو دم واجب مي گردد:
يكي دم شكر و ديگري دم حلال شدن پيش از ذبح. در حالتی که كسي سه دیروز از دهم را روزه گرفت و در ايام نحر پيش از حلق قدرتمند بر اداي دم شد بر وی ذبح كردن واجب میباشد، روزه پذيرفته نمي خواهد شد. در حالتیکه پس از ايام نحر اقتدار مالي پيدا كرد، بر وي تصاحب کردن به عبارتی هفت روز روزه واجب میباشد.
تذكر
درصورتیکه شخصي صرفا نيت احرام عمره كرد و هنوز از طواف عمره چهار شوط (به دور زدن دور و اطراف کعبه را شوط گويند) ادا نكرده بود، احرام حج را هم بست در اين شکل قران صراحت دارد درصورتی که از طواف عمره چهار شوط ایفا داده بود احرام حج بست در اين شکل قران نمي گردد. درصورتیکه نخستین احرام حج بست و پيش از طواف قدوم احرام عمره هم بست، در اين شکل هم قران مي گردد در حالتی که چه اين سیرتکامل فعالیت كردن شايسته نيست.
بيان حج تمتع
براي اهل مكه و ساكنان ميقات و كساني كه پيش از ماه هاي حج وارد مكه گردیده اند و مقيم گردیده اند تمتع جايـز نيست و براي غيـر اين افراد مذكـوره تمتع
جايز میباشد در نزد احناف تمتع از مفرد افضل خیس میباشد.
گونه های حج تمتع
1- تمتعي كه بعداز اداي عمره حاجي حلال مي خواهد شد و مجدد براي حج احرام مي بندد.
2- تمتعي كه سوق الهدي دارااست اين فرد نمي تواند پس از اداي عمره حلال گردد و بقيه احكام آن خصوصاً در جنايات مثل قارن میباشد.