از نقاط بسیار حساس در خوی اسلامی شمّ تعاون و تعاضد و سرویس به عموم بخصوص سرویس به مؤمنان و صالحان میباشد. از تیم تعالیم اسلامی و سیره اولیاء (علیهم‌صلوات‌الله) به کارگیری می‌گردد که بعداز ادای فرایض، بالاترین وسیله برای تقرّب به آفریدگار متعال این خصلت پسندیده میباشد. اولیای پروردگار همواره در سرویس عموم بودند مسجد سجاد مشهد و شخصاً در رفع حوایج آن‌ها مبادرت می‌کردند.
از قرآن مجید استعمال می گردد که آنچه به فایده عموم باشد استوار و جاوید خواهد بود و آنچه سودمند نباشد، مانند کف بر روی آب، بزودی از بین می‌رود و اثری از آن باقی نمی‌ماند. معبود متعال می فرماید: «... فَاَمَّا الزَّبَدُ فَیَذْهَبُ جُفاءً وَ اَمَّا ما یَنْفَعُ النَّاسَ فَیَمْکُثُ فِی الْاَرْضِ کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْاَمْثالَ؛ [۱] ... ولی کف به کناری میفتد و نابود رزرو مسجد سجاد مشهد می شود البته آنچه به عموم فایده میرساند (مثل آب یا این که فلز خالص) در زمین میماند. معبود متعال این‌اینگونه نمونه می زند.»
امام درستگو (علیه‌السّلام) در تعبیر آیه شریفه «وَ جَعَلَنِی مُتوشهَکاً اَیْنَ ما کُنْتُ...» [۲] که درباره حضرت عیسی (علیه‌السّلام) نازل گشته می فرماید: هدف از «جَعَلَنی مُبارکاً»، «جعلنی نفّاعاً» [۳][۴] هست، یعنی آفریدگار عیسی را برای عموم بسیار سودمند تفاهم نامه. در حدیث دیگری آمده میباشد: آن گاه که از پیامبر معبود (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) آدرس مسجد سجاد مشهد پرسیدند: دوستداشتنی‌ترین عموم که می باشد؟ فرمود: آن کس که وجودش برای عموم سودمندتر باشد.[۵]در حدیثی دیگر آمده میباشد که رسول اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «الْخلق و خویُ عِیالُ الله فَاحبُّ الْاخلاق الی الله اینجانب نَفَع عیالَ الله و ادْخل علی اهلِ بیْتٍ سُرُوراً.؛ [۶] عموم عائله و جیره‌خواران خداوندند. دوست داستنی‌ترین آن‌ها نزد پروردگار کسی میباشد که سودش به عائله معبود رسد و خانواده‌ای را خرسند نماید.»
۱.۱ - سبب ساز ورود پردیس
پیامبر خداوند (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «دخل عبْدٌ الْجنَّةَ بِغُصْنٍ اینجانب شوکٍ کان علی روشِ الْمسلمین فَاَماطَهُ عنهُ؛ [۷] مخلوق‌ای از بندگان معبود در تاثیر اینکه شاخه خاری را از رمز رویکرد مسلمین برداشت اهل فردوس شد.»
۱.۲ - نوعی عبادت
برخی از عموم گمان می‌نمایند که عبادت صرفا به نماز تلاوت و روزه تصاحب کردن میباشد و پاره‌ای از اینان بحدّی در غفلت و نا‌آگاهی و خودخواهی فرو رفته‌اند که در شرایطی که در قبال دیدگانشان عموم از گرسنگی جان دهند هیچ متاثّر نمیشوند.
مکرر چشم گردیده که‌این سیرتکامل اشخاص حتی‌در مهاجرت‌های عبادی مانند زیارت و حج مجموع زمان ها خویش را به زیارت و دعا و جاری ساختن مستحبّه شخصی میگذرانند و هیچ کمکی به ملازمان و هم‌سفران خویش نمی کنند با اینکه میدانند فی مابین آنان اشخاص ضعیف و ناتوان فراوان وجود دارا هستند که طاقت فرسا به یاری و استعانت نیازمندند. در هر اکنون، یکی لوازم سلوک، حسن سلوک با عموم و احساس خیرخواهی نسبت به بندگان پروردگار میباشد و این حس، آدم را از خودخواهی و خودبینی گشوده می دارد و به خلق الهی و ملکوتی متخلّق می‌سازد. پروردگار تبارک میفرماید: هم چنانکه پروردگار با فضل و ادب و عفو و بخشش با شما خلق و خوی می‌نماید شما نیز نسبت به یکدیگر دارنده ادب و خیر و خوبی باشید (وَلا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَکُمْ) [۸]، مبادا این ارتباط فطری و الهی را فراموش نمائید.
نبی اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «انْسکُ النّاس نُسکاً انْصَحُهُمْ جَیْباً وَ‌اسْلَمُهُم قلباً لِجَمیعِ الْمسلمینَ.؛ [۹] عابدترین عموم آن کسی میباشد که نسبت به عموم خیرخواه‌خیس از دیگرافراد و نسبت به تک تک مسلمین سلیم القلب خیس و باصفاتر باشد.»
براین اساس، در شرایطی که مرجع حاجات عموم شدید، شادمان باشید که پروردگار شمارا دوست می دارد، و در صورتی‌که در منزل یا این که دفتر کار کارتان به روی عموم بسته شد و عموم به شما مراجعه نکردند یا این که نتوانستند مراجعه نمایند، بدانید که از عفو خداوند محروم گردیده‌اید و بایستی به مکان خوشحالی، اندوهگین واندوهگین گردید.
۱.۳ - ایمان به رسول و قربت به آن حضرت
پیامبر آفریدگار (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) می فرماید: مجاورت‌ترین شما به اینجانب در روز قیامت اشخاصی میباشند که در گفتار راست‌گوتر و در ودیعت‌داری استوارتر و در قسم و عهدوپیمان باوفاتر و در خوی نیکوتر و نسبت به عموم مجاورت‌خیس و سرویس‌گزارتر باشند. [۱۰]
حضرت امام جعفر راستگو (علیه‌السّلام) فرمود: ای رفاعه! به خداوند و محمد (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) و علی (علیه‌السّلام) ایمان نیاورده میباشد هر کس هرگاه اخوی مؤمن وی برای رفع حاجتی نزد او بیاید، با صورت گشوده با وی واکنش نکند. در حالتی که بتواند خویش حاجت اورا برآورد بایستی دراین باره به‌سرعت مبادرت نماید و در‌حالتی که نمی‌تواند، نزد دیگرافراد برود تا حاجت اورا برآورده سازد، و چنانچه کسی غیر از این باشد که برایت وصف کردم هیچ سیرتکامل ولایت و ارتباط‌ای فی مابین ما و وی وجود ندارد. [۱۱]
۱.۴ - لازمه پیکر واحد بودن
نبی اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «انَّما الْمؤمنون فی تَراحُاصلی و تَعاطُفِهم بِمنزلةِ الْجَبند الْواحِدِ اذا اشَتَکی مِنْهُ عُضوٌ واحدٌ تداعی لهُ سائِرُ الْجسد بِالْحُمّی والسَّهَرِ.؛ [۱۲][۱۳][۱۴] مؤمنان از حیث نازونوازش و عطوفت نسبت به یکدیگر مانند یک پیکرند که هرگاه عضوی از آن مبتلا دردی خواهد شد بقیه اعضاء (از خط مش تب و بیداری و اندوه) همدردی خویش را با آن عضو ابراز می‌دارا‌هستند و به کمکش می‌شتابند.»
بعید وجود ندارد که حدیث شریف، الهام‌قسمت سعدی شیرازی در شعر معروفش باشد که می گوید:
بنی‌انسان اعضای یکدیگرند که در آفرینش ز یک گوهرند ••••• چو عضوی به درد آورد دوران دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت سایرافراد بی‌غمی ••••• نشاید که نامت نهند آدمی [۱۵]
(اما نبی خداوند (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) جامعه مسلمین را به منزله پیکر واحد دانسته خیر جامعه بشریت را، و حق هم همین میباشد چون جامعه بی دینی و نفاق نمی‌تواند پیکر واحد باشد، که در بی دینی و نفاق جز پیکار و جنگ و خودخواهی و فریب چیزی نیست و نیز شرک و ایمان در یک جا نمی‌گنجد)
۱.۵ - لازمه تعاون
از امام راستگو (علیه‌السّلام) نقل شد‌ه‌است که فرستاده پروردگار (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) در منی خطبه‌ای خلل کرد که درضمن آن فرمود: مسلمانها با هم برادرند، بها خون آنان با یکدیگر موازی میباشد و تعهد و امانی که خرد‌ترین شخص آن‌ها بدهد برای تمامی‌شان با شخصیت میباشد و آن‌ها در قبال بیگانگان، یکدل و یک دست به هم پیوسته و متشکّل‌اند. [۱۶][۱۷] به این ترتیب، شخص مسلمان هیچ‌گاه نباید نسبت به حزن و دغدغه‌های بقیه مسلمانها بی تفاوت و از وضع و اوضاع آن ها بی‌خبر باشد، زیرا هر که دراین سیرتکامل مسائل بی‌تفاوت باشد به طرز او‌لین درباره ی مسائل اساسی‌تری که در اجتماع چهره می دهد نیز عکس‌العملی از خویش نماد نخواهد بخشید. این سیرتکامل اشخاص، خودآگاه یا این که ناخودآگاه، مبتلا خودخواهی خاصی میباشند که جز به خویش به هیچ کس نمی‌اندیشند و از روح تعاون و نیکوکاری منتفع نیستند با اینکه قرآن مجید مسلمین را به همیاری و تعاون در شغل های نه دعوت می‌نماید و میفرماید: «تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْاو...؛ [۱۸] در رویکرد خیر و خوبی و پرهیزکاری به یکدیگر یاری فرمایید....»
از نقاط بسیار حساس در خوی اسلامی شمّ تعاون و تعاضد و سرویس به عموم بخصوص سرویس به مؤمنان و صالحان میباشد. از تیم تعالیم اسلامی و سیره اولیاء (علیهم‌صلوات‌الله) به کارگیری می‌گردد که بعداز ادای فرایض، بالاترین وسیله برای تقرّب به آفریدگار متعال این خصلت پسندیده میباشد. اولیای پروردگار همواره در سرویس عموم بودند مسجد سجاد مشهد و شخصاً در رفع حوایج آن‌ها مبادرت می‌کردند.
از قرآن مجید استعمال می گردد که آنچه به فایده عموم باشد استوار و جاوید خواهد بود و آنچه سودمند نباشد، مانند کف بر روی آب، بزودی از بین می‌رود و اثری از آن باقی نمی‌ماند. معبود متعال می فرماید: «... فَاَمَّا الزَّبَدُ فَیَذْهَبُ جُفاءً وَ اَمَّا ما یَنْفَعُ النَّاسَ فَیَمْکُثُ فِی الْاَرْضِ کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْاَمْثالَ؛ [۱] ... ولی کف به کناری میفتد و نابود رزرو مسجد سجاد مشهد می شود البته آنچه به عموم فایده میرساند (مثل آب یا این که فلز خالص) در زمین میماند. معبود متعال این‌اینگونه نمونه می زند.»
امام درستگو (علیه‌السّلام) در تعبیر آیه شریفه «وَ جَعَلَنِی مُتوشهَکاً اَیْنَ ما کُنْتُ...» [۲] که درباره حضرت عیسی (علیه‌السّلام) نازل گشته می فرماید: هدف از «جَعَلَنی مُبارکاً»، «جعلنی نفّاعاً» [۳][۴] هست، یعنی آفریدگار عیسی را برای عموم بسیار سودمند تفاهم نامه. در حدیث دیگری آمده میباشد: آن گاه که از پیامبر معبود (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) آدرس مسجد سجاد مشهد پرسیدند: دوستداشتنی‌ترین عموم که می باشد؟ فرمود: آن کس که وجودش برای عموم سودمندتر باشد.[۵]در حدیثی دیگر آمده میباشد که رسول اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «الْخلق و خویُ عِیالُ الله فَاحبُّ الْاخلاق الی الله اینجانب نَفَع عیالَ الله و ادْخل علی اهلِ بیْتٍ سُرُوراً.؛ [۶] عموم عائله و جیره‌خواران خداوندند. دوست داستنی‌ترین آن‌ها نزد پروردگار کسی میباشد که سودش به عائله معبود رسد و خانواده‌ای را خرسند نماید.»
۱.۱ - سبب ساز ورود پردیس
پیامبر خداوند (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «دخل عبْدٌ الْجنَّةَ بِغُصْنٍ اینجانب شوکٍ کان علی روشِ الْمسلمین فَاَماطَهُ عنهُ؛ [۷] مخلوق‌ای از بندگان معبود در تاثیر اینکه شاخه خاری را از رمز رویکرد مسلمین برداشت اهل فردوس شد.»
۱.۲ - نوعی عبادت
برخی از عموم گمان می‌نمایند که عبادت صرفا به نماز تلاوت و روزه تصاحب کردن میباشد و پاره‌ای از اینان بحدّی در غفلت و نا‌آگاهی و خودخواهی فرو رفته‌اند که در شرایطی که در قبال دیدگانشان عموم از گرسنگی جان دهند هیچ متاثّر نمیشوند.
مکرر چشم گردیده که‌این سیرتکامل اشخاص حتی‌در مهاجرت‌های عبادی مانند زیارت و حج مجموع زمان ها خویش را به زیارت و دعا و جاری ساختن مستحبّه شخصی میگذرانند و هیچ کمکی به ملازمان و هم‌سفران خویش نمی کنند با اینکه میدانند فی مابین آنان اشخاص ضعیف و ناتوان فراوان وجود دارا هستند که طاقت فرسا به یاری و استعانت نیازمندند. در هر اکنون، یکی لوازم سلوک، حسن سلوک با عموم و احساس خیرخواهی نسبت به بندگان پروردگار میباشد و این حس، آدم را از خودخواهی و خودبینی گشوده می دارد و به خلق الهی و ملکوتی متخلّق می‌سازد. پروردگار تبارک میفرماید: هم چنانکه پروردگار با فضل و ادب و عفو و بخشش با شما خلق و خوی می‌نماید شما نیز نسبت به یکدیگر دارنده ادب و خیر و خوبی باشید (وَلا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَکُمْ) [۸]، مبادا این ارتباط فطری و الهی را فراموش نمائید.
نبی اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «انْسکُ النّاس نُسکاً انْصَحُهُمْ جَیْباً وَ‌اسْلَمُهُم قلباً لِجَمیعِ الْمسلمینَ.؛ [۹] عابدترین عموم آن کسی میباشد که نسبت به عموم خیرخواه‌خیس از دیگرافراد و نسبت به تک تک مسلمین سلیم القلب خیس و باصفاتر باشد.»
براین اساس، در شرایطی که مرجع حاجات عموم شدید، شادمان باشید که پروردگار شمارا دوست می دارد، و در صورتی‌که در منزل یا این که دفتر کار کارتان به روی عموم بسته شد و عموم به شما مراجعه نکردند یا این که نتوانستند مراجعه نمایند، بدانید که از عفو خداوند محروم گردیده‌اید و بایستی به مکان خوشحالی، اندوهگین واندوهگین گردید.
۱.۳ - ایمان به رسول و قربت به آن حضرت
پیامبر آفریدگار (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) می فرماید: مجاورت‌ترین شما به اینجانب در روز قیامت اشخاصی میباشند که در گفتار راست‌گوتر و در ودیعت‌داری استوارتر و در قسم و عهدوپیمان باوفاتر و در خوی نیکوتر و نسبت به عموم مجاورت‌خیس و سرویس‌گزارتر باشند. [۱۰]
حضرت امام جعفر راستگو (علیه‌السّلام) فرمود: ای رفاعه! به خداوند و محمد (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) و علی (علیه‌السّلام) ایمان نیاورده میباشد هر کس هرگاه اخوی مؤمن وی برای رفع حاجتی نزد او بیاید، با صورت گشوده با وی واکنش نکند. در حالتی که بتواند خویش حاجت اورا برآورد بایستی دراین باره به‌سرعت مبادرت نماید و در‌حالتی که نمی‌تواند، نزد دیگرافراد برود تا حاجت اورا برآورده سازد، و چنانچه کسی غیر از این باشد که برایت وصف کردم هیچ سیرتکامل ولایت و ارتباط‌ای فی مابین ما و وی وجود ندارد. [۱۱]
۱.۴ - لازمه پیکر واحد بودن
نبی اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «انَّما الْمؤمنون فی تَراحُاصلی و تَعاطُفِهم بِمنزلةِ الْجَبند الْواحِدِ اذا اشَتَکی مِنْهُ عُضوٌ واحدٌ تداعی لهُ سائِرُ الْجسد بِالْحُمّی والسَّهَرِ.؛ [۱۲][۱۳][۱۴] مؤمنان از حیث نازونوازش و عطوفت نسبت به یکدیگر مانند یک پیکرند که هرگاه عضوی از آن مبتلا دردی خواهد شد بقیه اعضاء (از خط مش تب و بیداری و اندوه) همدردی خویش را با آن عضو ابراز می‌دارا‌هستند و به کمکش می‌شتابند.»
بعید وجود ندارد که حدیث شریف، الهام‌قسمت سعدی شیرازی در شعر معروفش باشد که می گوید:
بنی‌انسان اعضای یکدیگرند که در آفرینش ز یک گوهرند ••••• چو عضوی به درد آورد دوران دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت سایرافراد بی‌غمی ••••• نشاید که نامت نهند آدمی [۱۵]
(اما نبی خداوند (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) جامعه مسلمین را به منزله پیکر واحد دانسته خیر جامعه بشریت را، و حق هم همین میباشد چون جامعه بی دینی و نفاق نمی‌تواند پیکر واحد باشد، که در بی دینی و نفاق جز پیکار و جنگ و خودخواهی و فریب چیزی نیست و نیز شرک و ایمان در یک جا نمی‌گنجد)
۱.۵ - لازمه تعاون
از امام راستگو (علیه‌السّلام) نقل شد‌ه‌است که فرستاده پروردگار (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) در منی خطبه‌ای خلل کرد که درضمن آن فرمود: مسلمانها با هم برادرند، بها خون آنان با یکدیگر موازی میباشد و تعهد و امانی که خرد‌ترین شخص آن‌ها بدهد برای تمامی‌شان با شخصیت میباشد و آن‌ها در قبال بیگانگان، یکدل و یک دست به هم پیوسته و متشکّل‌اند. [۱۶][۱۷] به این ترتیب، شخص مسلمان هیچ‌گاه نباید نسبت به حزن و دغدغه‌های بقیه مسلمانها بی تفاوت و از وضع و اوضاع آن ها بی‌خبر باشد، زیرا هر که دراین سیرتکامل مسائل بی‌تفاوت باشد به طرز او‌لین درباره ی مسائل اساسی‌تری که در اجتماع چهره می دهد نیز عکس‌العملی از خویش نماد نخواهد بخشید. این سیرتکامل اشخاص، خودآگاه یا این که ناخودآگاه، مبتلا خودخواهی خاصی میباشند که جز به خویش به هیچ کس نمی‌اندیشند و از روح تعاون و نیکوکاری منتفع نیستند با اینکه قرآن مجید مسلمین را به همیاری و تعاون در شغل های نه دعوت می‌نماید و میفرماید: «تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْاو...؛ [۱۸] در رویکرد خیر و خوبی و پرهیزکاری به یکدیگر یاری فرمایید....»
چگونه هزینههای برگزاری مراسم در مسجد را مدیریت کنیم؟