مجله خبری مساجد

سالهاست وجود «هنراسلامی» به منزله یکی‌از اقسام اساسی هنر در تاریخ هنر مسجد سجاد مشهد عالم به رسمیت شناخته گردیده‌است. البته هدف از «هنر اسلامی» چیست و به کارگیری از این اصطلاح در تاریخ هنر ناظر به چه نسبتی در میان هنر و اسلام میباشد.
پیش از پرداختن به زمینه هنر اسلامی ما یحتاج میباشد به تعدادی پیشگفتار در‌این خصوص مسجد امین مشهد اشاره کنیم. ازجمله اینها خاستگاه اسلام میباشد. جزیرة العرب در اوایل قرن هفتم میلادی، سرزمینی کم آب و سوزان بود و مردمانی که درین مملکت معاش می کردند، عمدتاً فاقد تمدن بودند. در اینگونه موقعیتی اعجاز تاریخ به وقوع پیوست و اسلام ظهور کرد.
در دوران فرصت رسالت نبی اکرم (ص)، محدوده نفوذ و بسط اسلام شبه جزیره ایالات متحده عربی بود. بعداز رحلت پیامبر مکرم اسلام(ص) فتوحات مسلمین و بسط قلمرو اسلامی استارت شد و درین فتوحات مسلمین با فرهنگ و تمدن های بسیار توسعه یافته ای مواجه شدند که سوابق ای بس زمانبر در فرهنگ وتمدن دوران داشتند. آن ها از سوی شرق با فرهنگ و تمدن بی نیاز اهل ایران و از سوی غرب با فرهنگ وتمدن سوریه - شامات - و بخشی از فرهنگ رزرو مسجد سجاد مشهد وتمدن روم آشنا شدند. سؤالی که در اینجا مطرح می‌گردد این میباشد که - گفته شد - بومیان جزیرة العرب که بویی از تمدن نبرده بودند چه‌طور مالک هنر شدند و هنر اسلامی به وجود آمد برای جواب به‌این سوال ما یحتاج می‌دانم به معنی فرهنگ و تمدن اشاره ای داشته باشم. فرهنگ وتمدن، گروه ای غامض میباشد که دربرگیرنده آداب و رسوم و اخلاق و اخلاق آدرس مسجد سجاد مشهد و رفتار می گردد، که‌این خصوصیات ناشی از عامل ها تأثیرگذار بر فرهنگهاست. مهم ترین کارداران مؤثر به فرهنگ وتمدن ها عبارت میباشد از:
۱) وضعیت اقلیمی - جغرافیایی
۲) فکر
۳) مذهب (اما شاید این مورد زیرا اکتسابی محسوب نمی‌شود و فطری میباشد را نتوان زیرمجموعه تمدن شمرد)
۴) رابطه فرهنگ وتمدن ها (که مشمول تأثیر و تأثر تمدن ها بر یکدیگر می‌شود.)‎/ در اصلً در زمان تاریخ ، فرهنگی را نخواهیم یافت که نسبت به فرهنگ و تمدن های دیگر جداگانه و جدا از هم باشد. کلاً خویش بسندگی فرهنگی سبب ساز به فنای فرهنگی میگردد. در تمدن اسلامی تازه نیز رابطه فرهنگی صورت گرفت و این فرهنگ وتمدن عنصرها دیگر فرهنگی را که با خودش نسبت داشت به عهده گرفت و ازجمله این تأثیرات در هنرهای متعدد بود. مسلمین مستلزم موادتشکیل دهنده دنیوی و فضاهای معماری خاص خویش بودند که طی مواجهات فرهنگی با مملکت های دیگر به‌این غرض دست یافتند. نکته مهم این میباشد که بدانیم معماری و هنر مسلمان‌ها خیر از قرآن و خیر از الگوهای مسلمین دریافت شد، بلکه بر تاثیر پیوندها فرهنگی، از فرهنگ و تمدن های دیگر دریافت شد.
البته سؤالی که ذهن هر متفکری را دراین مورد به خویش درگیر می نماید این میباشد که چرا با وجود یک ایدئولوژی و یک اندیشه واحد در اسلام ولی در مسئله هنر شاهد تنوع و تکثر هستیم بخشی از این انگیزه، پیشینه های متعدد مرزو بوم های فتح گردیده بوسیله مسلمین بود. ادله دیگر را می قدرت مدد حکومت از هنر و هنرمندان در آن عصر دانست. در اصلً اخلاق تاثیر هنری مستلزم عواملی میباشد. یعنی ما در هنر با دو اصل روبه رو هستیم:
۱) تکنیک و مهارت
۲) ابتکار.
اختراع جوشش درونی هنرمند میباشد و زیرا هنرمند در اطراف و جامعه ای می زید که متأثر از فضاهای فکری مختلف میباشد، پس تفکر وی هم متأثر از این اطراف میباشد. فقط نصیب آموزشی هنر، تکنیک و مهارت میباشد.
درواقع واسطه های هنری گاه به وسیله خویش هنرمند قابل اخذ وجود ندارد و نیاز به ابزار - مهارت- حس میشود.
مقاله آن‌گاه به ارکان اجرایی تاثیر هنری تخصیص دارااست. به عبارت دیگر عامل ها گزینش کننده در کیفیت یک تاثیر هنری به گستردن ذیل میباشد:
۱) خالق یا این که آفریننده تاثیر (هنرمند)
۲) پیشنهاد دهنده یا این که بانی و پشتوانه تاثیر هنری
۳) جامعه تحت عنوان کاربر تاثیر هنری

پاکسازی مسجد از نجاست واجب میباشد. هر که آدرس مسجد سجاد مشهد بفهمد که مسجد نجس گردیده، بایستی بلافاصلهً نجاست آن را برطرف نماید. بقعه امامان علیهم السلام نیز همین حکم را دارااست، منتهی در صورتی‌که نجس ماندن آن بی‌احترامی باشد. پاک سازی آن واجب میباشد؛ بلکه احتیاط واجب آن میباشد رزرو مسجد سجاد مشهد که درصورتی که بی‌احترامی هم نباشد، آن را پاکسازی نمایند.

۲ - احکام استحبابی مسجد
[دستکاری]

احکام مستحب مسجد عبارتند از: ساختن مسجد[۱] تعمیر آن، پر‌نور کردن لامپ مسجد[۲]رفت و آمد زیاد، زودتر از همگی به مسجد رفتن و دیرتر بیرون شدن [۳]، با پاکی آمدن، خوشبو کردن خویش و جامه پاکیزه پوشیدن، وارسی کردن کفش‌ها از نجاست در هنگام ورود، داخل شدن به مسجد با پای راست و مسجد امین مشهد خارج داخل شدن از آن با پای چپ و قرائت دو رکعت نماز تحیّت بعداز ورود به مسجد و اگر که نماز واجب یا این که مستحبی دیگری نیز بخواند، کافی میباشد.

۳ - احکام حرام مسجد
[دستکاری]

شغل های حرام درباره مسجد عبارتند از: زینت کردن مسجد با طلا جواهرات و تصاویر بشر و حیوان‌ها روح‌دار، فروش مسجد هر چندین وخیم گردیده باشد، فروش اسباب مسجد مگر در حالتی مسجد سجاد مشهد که که راه حل‌ای جز آن نباشد، نجس کردن مسجد و دفن میت در مسجد.

۴ - احکام مکروه مسجد
[بازنویسی]

کارهایی که در ارتباط با مسجد مکروه میباشد عبارتند از: رنگ کردن مسجد به چیزهایی که روح ندارد، خوابیدن در مسجد مگر در حالا ناچاری، کلام بیان کردن از کارها عالم در مسجد، دادوستد در مسجد، فریاد زدن در مسجد و صدا را بلند کردن مگر برای اذان، رفتن مسجد برای هر که سیر یا این که پیاز خورده، و بوی دهانش عموم را اذیت می‌نماید.

خدا به حق وسیع ترین میباشد، پروردگار به اصلی ترین آدرس مسجد سجاد مشهد میباشد.

لا إِلٰهَ إلّا اللّهُ

بجز الله دیگر خداوند به حقی وجود ندارد.

مداقه اذان و اقامه در روایات
بالطبع با دقت تاکید اهل بیت و ائمه اطهار به خواندن اذان و اقامه پیش از نماز ، احادیث و روایات فراوانی را دراین باره میتوان یافت که به یک سری آیتم از آنان اشاره می‌کنیم.

از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله ) نقل گردیده‌است: هر کسی برای خداوند و خالص مسجد امین مشهد اذان بگوید، حق بلندمرتبه اجر چهل هزار شهید و چهل هزار صدیق را به وی کرامت میکند و به شفاعت وی چهل هزار فاسق باطن فردوس می‌شوند.
در روایتی دیگر آمده میباشد که زیرا مؤذن میگوید: أشهد أن لا اله الا الله، ۹۰ هزار ملک بر وی صلوات پیامبر و برای وی استغفار می‌نمایند، در قیامت در سایه افق الهی خواهد بود و اجر اعلام کردن اشهد أن محمدا رزرو مسجد سجاد مشهد فرستاده الله را چهل هزار ملک بنویسند و هر کس به نماز جماعت حاضر گردد و حفظ کند بر صف اولیه و تکبیر اولیه امام را دریابد و آزار مسلمانی نکند، معبود اجر مؤذنان را در جهان و آخرت به وی کرامت فرماید.
همینطور از امام محمد باقر (علیه السلام) نقل گردیده‌است که هر کسی ۱۰ سال برای معبود اذان بگوید آفریدگار گناهان اورا بیامرزد، به قدر آنچه که چشمانش می‌بیند و صدایش در جانب اسمان بلند میشود و هر خیس و بی آبی که صدای اورا بشنوند تصدیق وی کنند در آنچه می گوید و از اجر هرکس که در آن مسجد با مسجد سجاد مشهد وی به جماعت نماز می‌نماید؛ منفعت‌ای به وی بدهند و به عدد کسی که به صدای اذان وی نماز می‌نماید، حسنه بیابد.
در حدیثی دیگر نیز از فرستاده اعظم (صلی الله علیه و آله) منقول میباشد که: مؤذنان امین مسلمانها اند، بر نماز و روزه وی و بر گوشت و خون وی. از حق تبارک چیزی سؤال نمی‌کنند مگر آن که به وی عطا میفرماید، و در هیچ امری شفاعت نمیکنند مگر آن که شفاعت وی را قبول می‌کند.
در سندی دارای اعتبار نقل گردیده است که هشام بن ابراهیم به امام رضا (علیه السلام) گلایه کرد از بیماری و از این که اورا فرزندی نمی‌شد. امام فرمودند که صدای خویش را در منزل به اذان بلند کن. راوی بیان کرد که اینگونه کردم؛ پروردگار بیماریم را به صدق مبدل گردانید و فرزندانم بسیار شدند.
در حدیثی از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) آمده میباشد که: کسی که چهل سال از برای خداوند اذان بگوید معبود اورا در روز قیامت با کار چهل صدیق محشور گرداند و هر کس بیست سال اذان بگوید، در قیامت به قدر افق نخستین اورا روشنایی کرامت فرماید و کسی که ۱۰ سال اذان بگوید، خداوند او‌را در قبه ابراهیم خلیل بومی گرداند. و کسی که 1‌سال اذان بگوید حق بلندمرتبه در قیامت گناهانش را بیامرزد اگرچه به سنگینی کوه احد باشد و کسی که خالص از برای رضای خداوند برای یک نماز اذان بگوید، حق گرانقدر گناهان قبل ‌اش را بیامرزد و در سایر قدمت، اورا از گناه نگهداری کند، و در فردوس اورا در رتبه شهیدان جا دهد.
ماجرا دیگری نیز از حضرت محمد ( صلی الله علیه و آله) درج شده که فرموده اند: مؤذن را در ما دربین اذان و اقامه، حق والا اجر شهیدی کرامت میفرماید که در خون خویش دست و پا زند.
امام راستگو (علیه السلام) نیز در این زمینه فرموده اند: هر هر کس به اذان و اقامه نماز گزارد در عقب وی دو صف از فرشتگان نماز نمایند و درصورتی که با اقامه فقط نماز نماید یک صف از فرشتگان در عقب وی نماز نمایند و در برخی روایات آن میباشد که ارتفاع هر صفی از مابین مشرق و مغرب باشد و در برخی خبرها وارداتی میباشد که صف، کمترش مابین مشرق و مغرب باشد و بیشترش مابین زمین و عرش.
روش اذان و اقامه اعلام کردن و احکام و روایات مرتبط با آن

معنای لغوی اذان و اقامه
واژه و کلمه اذان نام مصدر واژه تاذین به معنای اعلان و فراخوانی می‌باشد. کلمه و واژه اقامه نیز مصدر باب افعال به معنای ادامه دادن و یا این که بر پا داشت میباشد.در اصطلاح شرعی، اذان و اقامه را به ذکرهایی خاص می گویند که برای اعلان پای نهادن به وقت نماز و تولید شایستگی برای برپایی آن تلاوت می گردند.

تفاوت اذان و اقامه
اذان دارنده ۱۸ گزاره و اقامه دارنده ۱۷ پاراگراف هست. در وضعیت کلی و به ذکر بی آلایش، لغات اقامه و اذان بجز در سه گزینه، با یکدیگر یکسان می‌باشند:

تکبیر« الله اکبر» در اذان چهار توشه و در اقامه دو توشه میباشد.
عبارت «قد قامت الصلاه» در اذان وجود ندارد، البته در اقامه دو جايگاه گفته می شود.
تهلیل «لا اله الا الله» نهایی در اقامه یک توشه و در اذان دو توشه میباشد.
احکام مرتبط با اقامه و اذان
مستحب میباشد که نمازگزار پیش از استارت نمازهای واجب روزمره، اذان و اقامه بگوید، خواه شخص نمازگزار مسافر بوده و نمازش شکسته باشد، خواهنماز قضا باشد یا این که ادا. ولی قبل از نماز عید فطر و قربان مستحب میباشد به مکان اذان و اقامه سه جايگاه «ألصّلاه» گفته خواهد شد.
در روز نخستین که طفل بدنیا میاید پیش از آنکه سد نافش بیفتد، مستحب میباشد در گوش راست نوباوه اذان و در گوش چپ وی اقامه خوانده گردد.
«أشْهَدُ أَنَّ عَلِیّاً وَلِی اللّه» جزو اذان و اقامه وجود ندارد، اما خوب میباشد بعد از «أشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّه» به قصد نزدیکی گفته گردد.
موالات در بین پاراگراف های اذان و یا این که اقامه بایستی رعایت خواهد شد و نباید در بین گزاره‏ ها بیش تر از حد معمول مسافت بیفتد. در غیر این شکل می بایست مجدد خوانده خواهد شد.
میان بیان کردن اذان و اقامه و نماز نباید مسافت ی متعددی بیفتد در حالتی‌که این مسافت دربین هرکدوم بیشتر از حد معمول بود مستحب میباشد که مجدد خوانده خواهد شد.
اذان و اقامه را بعداز وصال وقت اذان می بایست خواند.
ترتیب تلاوت اذان و اقامه نیز بایستی نگهداری گردد و آغاز اذان و آن گاه اقامه گفته گردد و در صورتی‌که عکس این حادثه بیفتد، درست وجود ندارد.
نمازگزار هنگام قرائت اقامه بایستی ایستاده و با وضو باشد و سازه بر احتیاط واجب به سمت قبله و بدنش آهسته باشد. همینطور مستحب میباشد که اقامه را آهسته خیس از اذان بخواند.
در صورتی‌که برای نماز جماعتی اذان و اقامه گفته باشند، هر که با آن جماعت نماز می‏خواند نیازی به خواندن این دو بصورت شخصی ندارد.
در صورتی نمازگزار پیش از اعلام کردن اقامه تردید نماید که اذان گفته یا این که خیر، سازه را بر این بگذارد که نگفته و اذان بگوید. البته در‌حالتی که درگیر اقامه میباشد و شک وتردید نماید که اذان گفته یا این که خیر اعلام کردن آن ما یحتاج وجود ندارد.

ضروریات در قرآن و احادیث
الف. بعضی از احکام و عقاید آیین اسلام در قرآن کریم و مهربان آمده میباشد و زیرا در آدرس مسجد سجاد مشهد «کتاب» که یکی منابع فقه میباشد نام برده و همگی مذهب‌ها اسلامی بر آن حادثه دارا‌هستند، به عنوان مثال ضروریات آئین اسلام شمرده می گردند؛ مانند نماز و روزه و حج و زکات. پس می اقتدار بیان کرد در قرآن کریم ومهربان بعضا از مصادیق ضروریات آئین آمده میباشد؛ البته اصطلاح ضروری آئین در هیچ سوره قرآن نیامده میباشد.

فقط بعضی آیه‌ها به دعوا ضروریات آیین مرتبط میباشد که به پژوهش آن‌ها میپردازیم. به رزرو مسجد سجاد مشهد عنوان مثال آیه شریفه: «انَّ الذِینَ یَکْفُرُونَ بِاللّهِ وِ رُسُلِهِ وَ یُریدُونَ أَنْ یُفَرِّفُوا بَیْنَ اللّهِ وَ رُسُلِهِ وَ یَقُولُونَ نُؤمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَکْفُرُ بِبَعْضٍ وَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَّخِذُوا بَیْن ذلِکَ سَبِیلاً أُولئِکَ هُمُ الْکافِرُونَ حَقّا وَأَعْتَدْنا لِلْکافِرینَ عَذابا مُهِینا».[۵]

برای مثال «نؤمن ببعض و نکفر ببعض» بعضا برداشت کرده اند که نمی قدرت به برخی از شریعت مسجد امین مشهد ایمان آورد و به سایر شرک ورزید؛ امّا همان طور که پر‌نور میباشد، ادله به یک قسمت از آیه سوای دقت به شأن نزول و گذشته و آنگاه آن درست نمی کند. از این رو آیه را با اعتنا به پیش از آن گزینه نظارت قرار میدهیم. مسجد سجاد مشهد

ترجمه آیه در ترجمه «تعبیر المیزان» این میباشد: «عده ای که (از اهل کتاب) به آفریدگار و پیامبرانش شرک می ورزند و می‌خواهند فی مابین آفریدگار و پیامبرانش فرق نهاده، بگویند: اینجانب به خدای موسی و یا این که خدای عیسی ایمان دارم و به خدای محمد صلی اللّه علیه و آله و سلم ایمان نمی آورم و می‌خواهند (از پیش خویش) راهی وسط داشته باشند، اینان به عبارتی کافران واقعی میباشند و ما برای کافران عذابی خوارکننده مهیا کرده ایم».

این آیه درباره اهل کتاب، یعنی یهود و نصاری میباشد. یهود به موسی ایمان میاورند اما به عیسی بی دینی می ورزند. نصاری به موسی و عیسی علیهم السلام ایمان میاورند و به آیین محمد صلی اللّه علیه و آله و سلم بی دینی می ورزند. این دو طایفه می‌پندارند که تنها به بعضی از پیامبران معبود شرک ورزیده اند و به آفریدگار بی دینی نورزیده اند. معبود متعال نیز در آیه میفرماید: ایمان به بعضی از پیامبران و بی دینی به برخی دیگر سبب بی دینی میباشد. شأن نزول آیه درباره اهل کتاب است و خواسته از «نؤمن ببعض و نکفر ببعض»، ایمان به بعضی از پیامبران و شرک به بعضی دیگر میباشد. آیه در صدد ذکر شرک به بعضی احکام و عقاید و ایمان به برخی دیگر وجود ندارد.

آیه دیگری که اشاره به‌این مقاله داراست، آیه ۸۵ سوره بقره میباشد که در بخشی از آن آمده میباشد: «...اَفَتُؤمِنونَ بِبَعض الْکِتابِ وَ تَکْفُرونَ بِبَعضٍ فما جَزاء مَنْ یَفْعَلْ ذلِکَ مِنْکُمْ اِلاّخِزْیٌ فِی الْحَیوةِ الدُّنیا وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ یُردُّونَ اِلَی اَشَدِّ الْعَذابْ...».

این آیه و آیه ها قبل از آن، درباره بنی اسرائیل و یهودیان میباشد که پیمانهای الهی را شکستند و به خون ریزی و اخراج دیگر افراد از میهن خویش روی آوردند. معبود در آیه میفرماید: با آحاد عهدوپیمان و پیمانی که از شما دریافت شد، به خون‌ریزی روی آوردید؛ تیم ضعیف را از مملکت خویش خارج می‌رانید و هنگامی اسیرانی می‌گیرید، برای آزادی آنان فدیه می طلبید؛ اکنون آنکه به حکم «تورات» خارج راندن آن‌ها بر شما حرام شد‌ه‌است. چرا به بعضا احکام تورات که به عایدی شماست ایمان آورده و به مجموعه ای دیگر کافر می‌شوید؟

درصورتی که چه آیه درباره یهودیان میباشد؛ ولی با اِلغاء ویژگی می قدرت پی موفقیت که در هر آئین و آیینی، به عنوان مثال اسلام بایستی به کل احکام آن ملتزم بود و قبول برخی از آنان و ردّ بعضی دیگر به بی دینی می انجامد. با این تمامی نمی اقتدار بیان کرد: مستقیما در امر ضروریات آئین هم درست گو باشد؛ چون درباره احکام قرآن میباشد. اما بخش اعظمی از احکام که در قرآن آمده از ضروریات آئین به حساب می آید.

فیض آنکه ضروریات آئین در قرآن بیان نشده و در آن، به صورت بدون واسطه درباره منکِر ضروری آیین سخنی به در میان نیامده میباشد. تنها برخی از مصادیق ضروری آیین در قرآن مذکور میباشد.

ب. همینطور روایتی از امام موسی بن جعفر علیه السلام که در تمجید ضروری آیین می شود به آن اشاره نمود در اینجا بیان میشود: «کان لابی الحسن یوسف حرفٌ مع موسی بن جعفر علیه السلام فی مجلس الرشید فقال الرشید آنگاه سخنٍ طویل لموسی بن جعفر علیه السلام: بحقّ آبائک لمّا اختصرت لغت ها جامعة لما تجاریناه فقال علیه السلام: نعم و اتی بداوة و قرطاس فکتب بسم اللّه الرحمن الرحیم جمیع کارها الادیان اربعةٌ: اَمرٌ لااختلاف فیه و هو اجماع الامّة علی الضرورة التَّی یضطرّون الیها الاخبار المجمع علیها و هی الغایة المعروض علیها تمامُّ شبهة و المستنبَط فیها مجموعّ حادثة، و اَمرٌ یحتمل الشک والانکار فسبیله استنصاح اهله لمنتحلیه بحجّةٍ اینجانب کتاب اللّه مجمع علی تأویلها، و سُنَّة مجمع علیها لااختلاف فیها وی قیاس تعرف العقول عدله ولا یسع خاصة الامة و عامَّتها الشَّک فیه والانکار له و هذان الامران اینجانب دستور التوحید فما دونه و ارش الخدش فما فوقه، فهذا المعروض الذی یعرض علیه دستور الدّین فما تصویب لک برهانه، اصطفیته و ما غمض علیک ثوابه، نفیته فمن اورد واحدة اینجانب هذه الثلاث فهی الحجّة البالغة التّی بیَّنها اللّه فی قوله لنبیّه (قل فللّه الحجةُ البالغة)...».[۶]

خبرگزاری عجم: سنّت‏های الهی، به اقسام مختلفی تقسیم بندی می‏شوند؛ در یک تقسیم بندی می‏قدرت آن را ب مسجد سجاد مشهد ه «سنّت‏های آخرتی» و «سنّت‏های این جهانی» تقسیم کرد. مسجد امین مشهد
سنّت که توده آن «سنن» میباشد، در لغت به معنای خط مش، نحوه، دیدگاه، ضابطه، سرشت، دین، ترسیم، شریعت و بنیان آمده میباشد.1 این واژه و کلمه، از ریشه «سَنَّ» به معنای تیز کردن،صیقل دادن، راندن و رویه بردن یک چیز در مسیر معلوم میباشد.2
واژه و کلمه سنّت، معانی و کاربردهای اصطلاحی متفاوت دارااست که در کلیه مورد ها با معنای لغوی آن مرتبط میباشد. اساسی‏ترین معانی اصطلاحی آن عبارتند از:
1. سنّت به معنای مقررات کلی و تغییرناپذیر
سنت بدین معنی، دربرگیرنده مقررات کلی و قانون شکنی‏ناپذیر میباشد که تبیین ارتباط ها پدیده‏ها در نظام آفرینش و تفصیل و تبیین ضابطه‏مندی هستی و هم‏اینگونه کیفیت کوشش آن ضوابط در دنیا هستی را به ذمه دارااست. براین اساس، سنت در‌این معنی، مشمول قانون ها علّی و معلولی حکم کننده بر نظام فقید و بشر و پدیده‏ها، مانند قانون ها حکم کننده بر رزرو مسجد سجاد مشهد جامعه، تاریخ و تحولات آن‏هاست. برهمین پایه، از نگرش قرآن، سنّت خداوند در راستای محو و هلاکت بی دینی و استکبار و وراثت مؤمنان بر عالم در تکان میباشد. و یا این که سنّت «یاری» که «کلی‏ترین سنّتی میباشد که خدای متعال به‌دنبال جاری ساختن آدم‏ها جاری ساختن می‏نماید؛ به‌این مفهوم که خدای متعال هم افرادی را که طالب عالم و کمالات مادّی و این جهانی باشند و در رویکرد فسخ و شرّ قدم گذارند، کمک و یاری می‏نماید و هم عده ای را که آدرس مسجد سجاد مشهد جویا و خواهان آخرت و کمالات معنوی و آخرتی باشند و در طرز حقّ و نه نهند؛ یعنی وسایل توسعه و گسترش و نیل به مقصود را برای هر دو گروه آماده می‏سازد.»3
تفاوت سنّت یاری با سنّت آزمون در‌این میباشد که سنّت کمک، مسبوق به کردار آدمیان میباشد؛ یعنی بشر در‌پی انجام خویش سنّت یاری را در می‏یابد، درحالی‏که سنّت آزمون مسبوق به افعال آدم وجود ندارد و آدم‏ها چه بخواهند و یا این که نخواهند تست خواهند شد. سنّت کمک که بر طبق آن، خدا نعمت‏های خویش را در چنگ همگان قرار می‏دهد، در واقع بیان کنده منزلت رحمانیت خداست؛ چون پروردگار مبنی بر منزلت رحمانيّت خود، نیکان و بدان را از نتیجه همگانی خویش بی منفعت نمی‏گذارد. قرآن کریم ومهربان می‏فرماید:كُلاًّ نُمِدُّ هؤلاءِ وَ هَؤلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَ ما کانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا (اسراء: 20)
و ما هر دو دسته را به لطف پروردگارت امداد خوا‌هیم کرد و عفو و بخشش آفریدگار تو نهی شده وجود ندارد.
2. سنّت به معنای آداب و رسوم گذشتگان
سنّت و آداب و رسوم گذشتگان را می‏قدرت به سنّت حسنه و سنّت سیئه و یا این که سنّت مورد قبول و سنّت مردود تقسیم‏بندی کرد. سنّت حسنه و مورد قبول، تیم آداب و رسومی میباشد که بشر‏ها در جامعه ها گوناگون پدید آورده‏اند و آیین اسلام آن‏ها را پذیرفته میباشد. آداب و رسومی که به خریدوفروش، وصلت، رابطه ها قبیله و... مربوط می‏شوند، از این سیرتکامل‏اند که بیشتر آن‏ها را شریعت اسلامی تأیید نموده است. در مقابل، آداب و رسوم بد و مردود که مخالف شریعت اسلامی، قرآن و سخنان معصومان می‌باشند و گذشتگان آن‏ها را اوضاع کرده‏اند و ممکن میباشد در آجل نیز حال و روز گردند، آیتم تأیید اسلام نیستند. اسلام آدم را به تولید سنّت نیک و آداب و رسوم درست مانند پل سازی، تشکیل داد مریضخانه، تولید مرکزها آموختن و تربیت، دادن وام‏های قرض‏الحسنه، طغیان به بیماران و عیادت از آن‏ها، کمپانی در مراسم‌تدفین، تشویق خردسال ها و نوجوان ها به کار‏های آفریننده و... ترغیب کرده و اجر متعددی برای وضع و اوضاع کنندگان و شغل کنندگان به آن‏ها در لحاظ گرفته میباشد. از سوی دیگر، آداب و طرز‏های نادرستی که در زمان سال‏ها، موجب انحراف و گمراهی عموم گردیده، مانند ساخت و ساز مرکزها عیش و نوش، قماربازی، شراب خواری، اختلاط محرم و نامحرم، مراسم متعدد، کاستن از پلیدی گناه و معصیت و... را ناپسند شمرده و به ایجادکنندگان و رهروان آن سنّت‏ها وعده عذاب داده میباشد.
سنّت به معنای آداب و رسوم گذشتگان، امروزه بیشتر در مقابل «مدرنیته» به فعالیت می‏رود و به تمامی موادتشکیل دهنده فکر و شغل اقوام و ملّت‏های پیشین گفته می‏گردد. به عبارت دیگر، سنّت به‌این مفهوم تیم آداب و هنجارهایی میباشد که پیشینیان به آن کار کرده‏اند، اما با سپری شد سال‏ها و قرن‏ها کهنه گردیده‏اند. ممکن میباشد برخی از این آداب و رسوم پر ارزش نباشند و به اصطلاح سنّت سيّئه و مردود به شمار آیند، اما بعضا فارغ از وارد پی بردن خرد‏ترین عیب گیری و ایرادی، به آن‏ها پای حایل می‌باشند. قرآن کریم ومهربان این نوع سنّت را به بدی حافظه نموده است و خیال و خاطر نماد می‏نماید که هرگاه مشرکان از جواب به رسول معبود صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ناکام می‏ماندند، به ترسیم اجداد خویش تمسک می‏جستند و می‏گفتند: ما گذشتگان و اجدادمان را اینگونه یافتیم، بدین ترتیب ما هم همان طور شغل می‏کنیم.4
در‌این نوع سنّت، قضیه ظهور ناسیونالیسم‏های قومی، تباری، ملی و حتی زبانی مهیا می‏خواهد شد. اسلام با شکستن حد و مرزهای کاذب، هر نوع آداب و رسوم گذشتگان را، بهتر یا این که بد تلقی نمی‏نماید، بلکه با دعوت بشر به تفکر و تعقّل، دربین سنّت مورد قبول و مردود تفکیک قائل گردیده و سنّت مورد قبول و حسنه را برای مدام دارنده قیمت و اعتبار می‏داند. اسلام آداب و رسوم گذشتگان را که با سرشت و فطرت منزه انسانی و با احکام الهی مطابقت و همخوانی باشد، متشخص و گران بها و در غیر این شکل، آن را فاقد قیمت الهی و معنوی می‏داند. در حدیثی از نبی معبود صلی‏الله‏علیه‏و‏آله آمده میباشد

ماه رمضان نهمی ماه از ماه‌های قمری و شایسته ترین ماه سال میباشد. ماه آدرس مسجد سجاد مشهد رمضان ماه روزه دریافت کردن مسلمانها میباشد.

واژه و کلمه رمضان از ریشه «رمض» و به معنای شدت تابش خورشید بر سنگریزه میباشد. میگویند رزرو مسجد سجاد مشهد زیرا به هنگام نامگذاری ماه‌های عربی، این ماه در فصل گرمای فصل‌تابستان قرارداشت، ماه رمضان نامیده شد، اما از سوی دیگر، «رمضان» از اسماء الهی میباشد. این ماه، ماه نزول قرآن و ماه معبود میباشد و شب‌های قدر مسجد امین مشهد در آن جای دارد. فضیلت ماه رمضان بسیار زیاد و نامحدود میباشد.

ماه رمضان ماه معبود، ماه نزول قرآن و از شریف‌ترین ماه‌های سال میباشد. در‌این ماه درهای اسمان مسجد سجاد مشهد و پردیس باز و درهای دوزخ بسته میشود و عبادت در یکی شب‌های قدر خوب از عبادت هزار ماه میباشد.

پیامبر پروردگار (ص) در خطبه شعبانیه خویش درباره فضیلت و عظمت ماه رمضان فرموده میباشد: «ای بندگان آفریدگار! ماه خداوند با برکت و عفووبخشش و آمرزش به سوی شما روی‌آورده میباشد؛ ماهی که نزد خدا شایسته ترین ماه‌ها میباشد؛ روزهایش شایسته ترین روز ها، شب‌هایش شایسته ترین شب‌ها و ساعاتش شایسته ترین ساعتها میباشد.

بر ضیافت آفریدگار فراخوانده شدید و به عنوان مثال اهل کرامت قرار گرفتید. درین ماه، نفس‌های شما تسبیح، خواب شما عبادت، فعالیت‌هایتان مورد قبول و دعاهایتان مستجاب میباشد.

پس با نیت‌های صحیح و دلی پاکیزه،‌ پروردگارتان را بخوانید تا شمارا برای روزه داشتن و خواندن قرآن موفقیت دهد. بدبخت کسی میباشد که از آمرزش آفریدگار در‌این ماه کلان محروم خواهد شد. با گرسنگی و تشنگی درین ماه، به خاطر گرسنگی و تشنگی قیامت باشید.»

آنگاه رسول اکرم(ص) وظیفه روزه‌داران را برشمرد و از صدقه بر فقیران، احترام به سالخوردگان، ترحم به کودک ها، صله ارحام، نگهداری گویش و دیده و گوش از حرام، بخشندگی به یتیمان و نیز عبادت و سجده‌های وقتگیر، نماز، توبه، صلوات، قرائت قرآن و فضیلت اطعام درین ماه حرف خاطرنشان کرد.

بعد از جنگ جهانی دوم، از سال ۱۹۶۰ به بعد، دولت‌ها به این نتیجه رسیدند که جامعه آدرس مسجد سجاد مشهد برای رفع نیازها و مشکلات خود در زمینه عملکرد اجتماعی، به یک فرد متخصص نیاز دارد.

در واقع اتفاقاتی مانند: جنگ جهانی دوم و پیامدهای ناشی از آن(بی سرپرستی فرزندان)، گسترش رزرو مسجد سجاد مشهد شهرنشینی و شکل گیری کلان شهرها، وقوع بلایای طبیعی و پیامدهای آن، افزایش جمعیت، مهاجرت ها، توسعه قلمرو علوم پزشکی، ایجاد رویکرد های تازه به حل مشکلات، تحولات اقتصادی و اجتماعی، دگرگونی صنعتی و… باعث ضرورت شکل گیری خدمات مددکاری اجتماعی در جهان شد. مسجد امین مشهد

بنیان گذار رشته مددکاری اجتماعی در ایران خانم ستاره فرمانفرمایان می باشد.

در حال حاضر در کشور ما، رشته مددکاری اجتماعی نسبت به دهه های گذشته شناخت بیشتری مسجد سجاد مشهد از آن به وجود آمده است اما هنوز هم برخی از افراد از ماهیت این حرفه‌ آگاهی کاملی ندارند. در این مقاله سعی شده است که شناخت بیشتری درباره حرفه مددکاری اجتماعی و گروه هدف به عمل آید.

مددکاری اجتماعی چیست؟
مددکاری اجتماعی

مددکاری اجتماعی، حرفه ای است که هدف آن، بهبود وضعیت کلی جامعه به ویژه کمک به اقشار آسیب دیده است.

ویژگی متمایز مددکاری اجتماعی این است که همزمان به فرد و محیط و همچنین به عدالت اجتماعی توجه و تمرکز می کند. به عبارت دیگر، مددکاران اجتماعی علاوه بر بررسی عوامل درونی و روانی فرد به عوامل بیرونی او نیز توجه دارند.

بررسی عوامل بیرونی مثل: محیط فردی، اجتماعی، خانوادگی، تاریخچه خانوادگی، روابط فرد با دیگران و… همینطور راه‌ حل هایی را با مشارکت فرد، شناسایی می کنند.

مراجعه به مددکار اجتماعی به دو شکل است:

خودمعرف
ارجاعی
منظور از خودمعرف این است که فرد، با تمایل شخصی خود مراجعه کرده باشد و منظور از ارجاع این است که از طرف سازمان های دولتی و غیردولتی به مددکار اجتماعی ارجاع شده باشد.

مددکار اجتماعی کیست؟ مراجع کیست؟
مددکاری اجتماعی

مددکار اجتماعی: کسی است که با استفاده از مهارت های دانش نظری و عملی خود به شخص دارای مشکل کمک می کند تا بتواند به استقلال و آرامش دست یابد.

مراجع: شخصی است دارای مشکل (فردی، اجتماعی، اقتصادی، بین فردی و…) که دارای توانمندی هایی می باشد و مددکار اجتماعی او را هدایت و راهنمایی می نماید.

روش های ارائه خدمات در مددکاری اجتماعی
مددکاری اجتماعی برای ارائه خدمات حرفه‌ای از روشهای مختلفی استفاده می کند که شامل:

الف) روش های اصلی:

مددکاری فردی یا کار با فرد
مددکاری گروهی یا کار با گروه
مددکاری جامعه ای یا کار با جامعه
ب) روش های فرعی:

مدیریت و امور اداری در مددکاری اجتماعی
پژوهش و تحقیق در مددکاری اجتماعی
ج) روشی که گاه در بخش اصلی و گاه در روش‌های فردی مورد استفاده قرار می گیرد که عبارت است از: اقدام اجتماعی در مددکاری اجتماعی.

فرض فرمایید آئین رفیعتر تحت عنوان یک حقیقت دربرگیرنده تک تک معاش هر بشر می گردد. آدرس مسجد سجاد مشهد در‌این‌صورت‌ مطلوب میباشد که از یک الهیات تطبیقی و متعلق به مشاجره بالاتر برویم تا به وجود خویش اعتبار بخشیم و در عین اکنون امیدوار باشیم که به قضیه کلی گفتگوی در بین ادیان و صورت با جزییات بیشتر آن یعنی گفتگوی عمی رزرو مسجد سجاد مشهد ق فی مابین ادیانی که متضمن اندیشه انتقادی، رمانتیک میباشد، بپردازیم. هوش، همیاری متقابل و پیش فرض های ناخودآگاه آیتم دقت میباشد. ما عملکرد می کنیم بر طبق موقعیت و عدم وضوح‌های گوناگون مذهبی، نقش حقیقی وواقعی آدم در اعلام‌کرد‌وگو و زیست‌مذهبی دینداران، خاطرنشان کرد‌وگوی دربین ادیان بسازیم. برای مثال وضعیت رقم خورده گفتگوی ادیان، می شود به تعهد بی دریغ به سنت فقاهتی، گوش دادن متواضعانه و همدلانه به دیگری، جستجوی چرایی، از کجا مسجد امین مشهد و به کجا رفتن، گشوده بودن و ساخت ارتباط متقابل اشاره نمود. ذکر کرد و گوی ادیان در عین مواجهه با گستردگی زمینه آیین و اشخاص متعدد، با گستردگی ساختار آدم ها نیز مواجه میباشد. ذکر کرد و گوی سرها، دست ها، دل ها و بالاخره ذکر کرد و گوی معاش بشر های مقدس مثال ای از این بسط میباشد. با همگی این حالت، به لحاظ میرسد بشر محاوره باخت خورده میباشد مسجد سجاد مشهد یا این که شکوفا نشده میباشد، فعالیت بحث، ناگفته ماندن، اقتدار بی سر و صدا در بحث، مرزهای خاص آیین یا این که ادیان گوناگون نسبت به یکدیگر و تعریف های مختلف. و تفاسیر ادیان میتواند پایین تأثیر عامل ها ارادی و غیرارادی اکثری باشد. پس بایستی به عقب برگردیم و به مکان عبارت خاص و توانمند گفتگوی فی مابین ادیان از عبارت کامل تر گفتگوی بشر درباره ادیان به کار گیری کنیم.

آیین از الفاظی میباشد که بسیار بر لهجه‌ها روان می باشد و معمولا به کسی آدرس مسجد سجاد مشهد موحد گفته میشود که خدائی برای عالم ثابت نماید و برای خشنودی وی اعمالی منحصر به فرد را اجرا می دهد. [۱] براین اساس آئین، عقاید و دستورهای عملی و اخلاقی میباشد که پیغمبران از طرف پروردگار برای پند و هدایت انسان آورده‌اند، فهمیدن این عقاید و اعمال این دستورات سبب ساز به روزی بشر در دو عالم میباشد. در حالتی که ما موحد باشیم رزرو مسجد سجاد مشهد و از دستورهای آفریدگار و پیغمبر اطاعت کنیم درین دنیای گذران خوشبخت و در معاش جاویدان و بی‌نقطه نهایی دنیا دیگر هم بهروزی‌مند خوا هیم بود. به‌این ذکر که ما می دانیم به روزی‌مند کسی میباشد که معاش خویش را در غلط و گمراهی بسر نزاع و دارنده رفتار نیکو باشد و شغل های پسندیده جاری ساختن دهد. آئین آفریدگار ما‌را به مسجد امین مشهد همین به روزی و روشن بختی هدایت می‌نماید و فرمان می دهد که اولاً عقاید صحت را که با عقل و وجدان خویش فهم کرده‌ایم با شخصیت و مقدس بشماریم. ثانیاً: دارنده رفتار نیکو باشیم و تا میتوانیم شغل های عالی و لایق اجرا دهیم. [۲]

۲ - آئین اسلام
[دستکاری]
آیین اسلام فقهی میباشد جهانی و دائمی و یک سلسله کارها اعتقادی و قوانین اخلاقی و عملی مسجد سجاد مشهد میباشد که استفاده کردن آنان بهروزی و نیکبختی بشر را در عالم و آخرت تأمین می‌نماید. قانون ها آیین اسلام که از جانب معبود دنیا رسول گردیده طوری میباشد که هر شخصی از اشخاص آدم و هر جامعه‌ای از جامعه‌های انسانی که آنان را به فعالیت بندد، شایسته ترین موقعیت معاش و مترقی‌ترین کمال انسانی برایش آماده شود. آئین اسلام اثرها نیکوی خویش را به صورت متساوی به همگی کس و هر جامعه‌ای می بخشد و والا و خرد، فقید و کودن، مرد و زن، سپید پوست و سیاه پوست، شرقی و غربی فارغ از تفاوت میتوانند از فواید و مزایای این دین تمیز منتفع شوند و نیازمندی‌های خویش را به نحو احسن و اکمل رفع کنند، چون آئین اسلام معارف و قوانین خویش را روی اساس آفرینش نهاده و نیازمندی‌های آدم را مراد داشته به رفع آنان میپردازد و فطرت و ساختمان بشر نیز در همگی اشخاص متفاوت و نژادهای مختلف و مجال‌ها یکسان میباشد، چون واضح میباشد که جامعه انسانی از خاور گرفته تا باختر یک خانواده نوعی میباشد، یعنی تمامی از نوع آدم‌اند و گران قدر و خرد، مرد و زن، فقیه و ابله، سپید پوست و سیاه پوست آن اعضاء و اشخاص این خانواده می باشند و در اصول و موادسازنده ساختمان انسانی شریکند و نیازمندی‌های اشخاص گوناگون و نژادهای متعدد، شبیه میباشد و آیندگان آدم نیز فرزندان و زادگان همین خانواده‌اند و مسلماً وارث حوائج و نیازمندی‌های اینان هستند. [۳]

۳ - معارف آیین اسلام
[بازنویسی]
همانگونه که پرسشگر با شخصیت می داند معارف آئین اسلام در کل به سه قسمت تقسیم میشود:
الف. اصول آئین: اصول مهم و اعتقادی اسلام.

واقعیت؛ واپسین مرحله سلوک
مقصد آخری صوفی، فناء فی الله است که در‌حالتی که بدان دست یابد، آدرس مسجد سجاد مشهد واقعیت را فهم و شعور نموده است و لهجه حالا وی اینگونه میباشد:

خداوند را یافتم دیدم واقعیت*****برون رفتم اینجانب از قید شریعت

درین مرحله ذات سالک در ذات پروردگار فانی گشته و در سود «عبادت کننده رزرو مسجد سجاد مشهد و خداوند» و «ساجد و مسجود» و «عارف و دارای شهرت» یک کدام از گشته و اجرا تکالیف و التزام به دستورها فقاهتی که صرفا با غرض وصال بدین مرحله اعمال می شد، ساقط میگردد و بدو خطاب می گردد «افعل ما شئت فقد غفرت لک» (هرچه می خواهی بکن پس به تفحص برای تو بخشیدم).[11]

دیدگاه صوفیان به شریعت، ابزار اندیشانه میباشد، چراکه آنان شریعت را به مثابه نردبانی مسجد امین مشهد برای سیر رو به بالا عارف پنداشته که فارغ از نگهداری و تقید به آن حتی نمی‌اقتدار گام از گام به پیش برداشت ولی بعداز بالا رفتن از نردبان شریعت، محافظت و نگاه داشتنش کنسل و عبث بلکه مضر به هدف میباشد لذا با صراحت کل ناکارآمدی شریعت در نقطه پايان پروسه سلوکی را فریاد می زنند.[12]

توجیه شریعت‌گریزی
اکثری از صوفیان مدعا گردیده اند که زیرا در رده فناء فی الله، عقل و تفویضِ آنان کنار رفته و در شرایط جَذبه و سلب عزم میباشند، شریعت‌گریزی‌شان نیز گزینه شماتت و مذمت وجود ندارد. عین القضات همدانی می‌نویسد:

«انتها دانی که محل تکلیف، عقل میباشد و مصطفی خاطرنشان کرد اذهب عنهم عقولهم، تکلیف کجا بماند؟ و زیرا تکلیف وجود ندارد نماز که نماید و روزه که داراست؟»[13] «آنجا که امر خدای تبارک فعالیت نکند، فتوا آنجا چه نماید؟ آنجا مداد تکلیف برخاست از شیفته، عقل آدمی میباشد که خانه فرمان و نهی خدای میباشد…»[14] «کسی که مغلوب عطرَد، خودکار تکلیف بر او سرازیر نبوَد، آنچه کرد او‌را مسلم بود.»[15]

در جواب می بایست اعلام‌کرد: حتی در حالتی‌که شریعت‌گریزی در موقعیت زوال عقل و هوشیاری باشد، مقدمات سلب عقل، به وسیله خویش صوفی انجام یافته میباشد. صوفی خویش در مسیری قرار گرفته میباشد که بدین وادی رسیده میباشد و الا عامه مسلمین که اهل سلوک باطنی نیستند در‌این‌حالت‌‌ها نیز قرار نمی‌گیرند. پس شرع‌گریزی در‌این‌حالت‌ نیز وبال و عقاب خواهد داشت، همچون فردی که شرب خمر کرده و در موقعیت مستی مرتکب حرام می شود مسجد سجاد مشهد ، لذا فقها گفته‌اند «الامتناع بالاختیار لا ینافی الاختیار».[16]

ذکر و توضیح مولوی
یکی مهم ترین توضیحات صوفیه برای آموزه «شریعت، طریقت و واقعیت» را مولوی (م672ق) در پیشگفتار محل کار پنجم مثنوی معنوی بیان می‌نماید و می‌نویسد:

«این مجلد پنجم میباشد از دفترهای مثنوی و تِبْیانِ معنوی. در ذکر آنکه شریعت همچو شمع میباشد ره می‏‌کند، و بی‌‏آنکه شمع به دست آوری، رویه رفته نشود و زیرا در ره آمدی، آن رفتنِ تو طریقت میباشد و زیرا رسیدی به هدف، آن واقعیت میباشد، و جهت، این گفته‌‏اند که «لَوْ ظَهَرَتِ الْحَقائِقُ بَطَلَتِ الشَّرائِعُ»؛ همچنان که مس زر گردد و یا این که خویش از اصل زر بود، اورا خیر دانش کمیاب حاجت میباشد که آن شریعت میباشد و خیر خویش را در کمیاب مالیدن که آن طریقت میباشد چنان که گفته‌‏اند «طَلَبُ الدَّلِیلِ بَعْدَ الْوُصُولِ الَی الْمَدْلُولِ قَبِیحٌ وَ تَرْک الدَّلِیلِ قَبْلَ الْوُصُولِ الَی الْمَدْلُولِ مَذْمُومٌ». نتایج آن که شریعت همانند دانش کمیاب تعلیم میباشد از مدرس یا این که از کتاب، و طریقت به کار گیری کردن داروها و مس را در کمیاب مالیدن میباشد، و واقعیت زر شدن مس. کیمیادانان به دانشِ کم یاب شادند که ما دانش این می‌‏دانیم، و شغل‌کنندگان به فعالیت کم یاب شادند که اینگونه امور می‏‌کنیم و واقعیت‌یافتگان به واقعیت شادند که ما زر شدیم و از دانش و شغل کمیاب آزاد شدیم «عُتَقَاءُ اللَّه» ایم، آحادُّ حِزْبٍ بِما لَدَیهِمْ فَرِحُون. یا این که نمونه شریعت همچو دانش طب تعلیم میباشد، و طریقت جلوگیری کردن به موجب دانش طب، و داروها میل کردن، و واقعیت صحّت یافتن ابدی و از آن هر دو خارج از شدن. زیرا آدمی از این حیات میرد، شریعت و طریقت از وی جدا از هم گردد و واقعیت ماند». [17]

قبح شریعت، پس از واقعیت
مولوی در محل کار سوم مثنوی تیتر «والاشتغال بالعلم سپس الوصول الی المعلوم مذموم‏ وطلب الدلیل عند دستیابی مدلول قبیح» را باز و میگوید: عبادت برای مجال دوری و غربت از مناسب و معشوق میباشد البته بعداز رسیدن، دیگر طومار‌پراکنی و نمازخواندن قبیح و مذموم میباشد.

دربخش دیگری از مثنوی، ضرورت نردبان برای رسیدن را مطرح می‌نماید:

زیرا شدی بر بام‌های اسمان*****صعب باشد جستجوی نردبان

پیش پادشاه خوش نشسته در قبول*****زشت باشد پیدا کردن طومار و پیامبر

و در جایی دیگر واصلان را به نمازگزاران باطن کعبه تشبیه کرده که زمانی در کعبه قرار گرفتی، دیگر گرفتاری جستنن سمت و سوی قبله را نداری:

در باطن کعبه ترسیم قبله وجود ندارد*****چه اندوه ار غواص را پاچیله وجود ندارد[18]

این عبارت مولوی «لو ظهرت الحقائق، بطلت الشرائع» شبیه عبارت دارای شهرت سهل وآسان بن عبدالله تستری میباشد که محمد غزالی در احیاء علم ها الدین از وی نقل نموده است که «للإلهیه رمزّ لو انکشف لبطلت النبوات، و للنبوات رمزّ لو انکشف لبطل العلم، و للعلم رمزّ لو انکشف بطلت الأحکام»[19] درصورتی که عین القضات همدانی نیز این صحبت را نقل کرده و می‌نویسد:

«همینطور نگفتندی که للربوبیه رازّ لو ظهر بطلت النبوه… احکام نبوّت برخاستی و مداد تکلیف نماندی و حرام و حلال نبودی، چه تکلیف را محلّ جز فکر و سپردن افترا بشریت وجود ندارد.»[20]

با دقت به تصریحات مختلف صوفیان، این «قبح طلب ادله پس از وصال به هدف» را می بایست به معنای ناپسند بودن جاری ساختن هرگونه احکام عبادی و تکالیف دینی معنی کرد. به‌این ذکر که سالک بعداز وصول به رده فناء فی الله و کنار رفتن تعیّنات و تشخّصات و رفع حدود و ماهیت، خیر فقط از جاری ساختن بایدها و نبایدها فقهی معاف گردیده، بلکه اشتغال به نماز و روزه باعث تکان قهقرائی و هجران و تباعد هر چه بیشتر از معبود متعال میگردد. مثلا روزبهان بقلی (م 606 ق) بر این نکته تاکید می‌ورزد که نماز فرد فانی، به منزله بی دینی به خداست. او در کتاب مشرب الارواح، بابی را با تیتر «رخنه‌ نماز» باز و زیر آن می‌نویسد: