مجله خبری مساجد

آدم حقیقتی ذو وجوه و دارنده قلمروهای وجودی متعدد میباشد. سه قلمرو تفکر، رفتار و کار سه بستر برای ظهور تعالیم گوناگون گردیده است. تعالیم اسلامی متناظر با این سه محدوده، به اعتقادات، اخلاق و رفتار و احکام تقسیم شد‌ه‌است. کلان‏ترین حیطه وجودی آدم درنگ میباشد که با سیستم‏های متفاوت تغذیه می‏گردد. در تمدن اسلامی سه سیستم اعتقادی فلسفه، عرفان و حرف وجود دارااست که متکفّل صورت‏دهی آن گاه نظری و فکری مسجد سجاد مشهد بشر و جواب‏گویی به سوءالات مهم وی در تبیین هستی، بشر و آفریننده آن میباشد.
نگاهی به آدم:
بشر بغرنج‏ترین جان دار در فقید طبیعت و شاید زیباترین و بی نقص‏ترین در دانا هستی میباشد؛ چرا‌که پروردگار در خلقت آدم خویش را احسن‏الخالقین می‏خواند و احسن الخالقین دلالت بر احسن‏المخلوقین دارااست. در اثرها عرفا و حکما، متناظر با هستی و حاوی‏ی کلیه کمالات آن قلمداد گردیده‌است.از قدیم تحت عنوان فقیه صغیر در قبال رزرو مسجد سجاد مشهد فقیه عظیم و در برخی ایده ها تحت عنوان جهانی تعالی مطرح بوده میباشد: ابن‏عربی عارف نامی قرن ششم در فتوحات اینگونه آورده میباشد:
«الانسان و ان صغر جرمه عن جرم العالم، فانه یجمع جمیع حقایق العالم الکبیر ولهذا تسمّی العقلاء العالم «بشر وسیع» ولم یبق فی الامکان مضی الا و قد ظهر فی العالم، فقد ظهر فی مختصره (الذی هو الانسان)».(1)
در‌این عبارت، فقید و بشر دو جانور متناظر در حیث گرفته گردیده است، از فقیه به آدم وسیع آدرس مسجد سجاد مشهد حافظه گردیده و آدم خلاصه و عصاره‏ی هستی تعریف و تمجید شد‌ه‌است. در فرازی دیگر از فتوحات آدم را «فقید عظیم» نامیده میباشد؛ چرا‌که فطرت آدم به عبارتی تجلّی جمیع اسمای الهی میباشد.(2)
آدم دارنده چنان گنجایش وجودی میباشد که به تفسیر قرآن می‏تواند موطن جمیع اسمای الهی قرار گیرد و متقابلاً در جهت مخالف می‏تواند به حضیض دانا سقوط نماید. زوایای متفاوت وجود وی هریک عالمی را تشکیل می‏دهد. جانور غامض‏ای میباشد که برای خویش بشر نیز شناخته گردیده وجود ندارد و بر همین مبناست که تعاریف گوناگونی از وی گردیده و ورژن‏های روشن بختی متغایری هم برای وی غامض گردیده است.
قرآن مهربان آدم را مرکّب از چهار لایه وجودی می‏داند که عبارتند از:
1 سپس دنیوی و لایه‏ی ناسوتی،که در آن با کلیه‏ی موجوداتِ دنیوی مشترک میباشد. آنجا که اورا مخلوقی از طین، تراب، صلصال و مسنون می‏داند، این قلمرو او‌را می‏شناساند.(3)
2 جان حیوانی که منشأ غریزه ها و فعّالیّت‏های حیوانی میباشد و حدوداً با شدّت و ضعف با بقیه حیوان ها اشتراک دارااست. وقتی که از تناول کردن و کارها شهوانی وی حافظه می‏نماید در ستون بقیه حیوان ها از وی اسم می‏پیروزی.(4)
_______________________________
1. فتوحات مکیه (زمان 13 جلدی) الهیئة المصریة العامة لکتاب، مصر، 1405، جلد 13، ص127.
2. فتوحات، جلد12، ص267.
3. «ولقد خلقنا الانسان اینجانب سلالة اینجانب طین» (موءمنون / 12) «فانا خلقناکم اینجانب تراب» (الحج / 5) «ولقد خلقنا الانسان اینجانب صلصال اینجانب حمأمسنون» (الحجر / 26).
4. «فاختلط به نبات الأرض ممّا یأکل الناس والأنعام» (یونس/24) «کلوا وارعوا انعامکم» (طه / 54) و نیز (محمد / 12) (سجده / 27).
_______________________________
و ولی گهگاهی نیز از حیوان ها زیر‏خیس محسوب می‏دارااست و آن مواردی میباشد که آدمی به استعدادهای بهتر خویش بی‏اعتنایی می‏نماید و بعد ها غریزی را حکم دهنده بر کارها بهتر خویش می‏نماید.(1)
3 رده «علّم بشر الاسماء»(2) که ناظر به گنجایش ادراکی و سعه‏ی وجودی اوست. بشر قابلیت و امکان اخذ و تعلّم جمیع اسما را دارااست و درین منزلت میباشد که از سایر‏ی مخلوقات مسافت می‏گیرد. دیگرافراد در وی مشارک نیستند. شاید بتوان فصل ممیز ناطقیت که از فلاسفه و منطقین در کتاب‏ها مذکور میباشد را با قدری تسامح به‌این درجه از آدم تطبیق اعطا کرد، خدا آنجا که از جایگاه علمی بشر حافظه می‏نماید اورا در ستون خویش و فرشتگان اسم می‏پیروزی.(3)
4 منزلت و لایه‏ی «روح الهی» که آدم درین رده پرتوی از نفخات الهی و جذوه‏ای از روح الهی تعبیروتفسیر می‏خواهد شد. آدم در مقطعی از وجودش مفتخر به «نفخت فیه اینجانب روحی» می‏شود.(4)
نگاهی به بعد ها فوق نشانه می‏دهد که دو آیتم اخیر میباشد که آدمی را از دیگر موجودات متمایز می‏سازد. منزلت «علّم بشر الاسماء» و «نفحت فیه اینجانب روحی» در واقعیت انسانیت بشر و فصل ممیز آدمی میباشد. کلمه‏ی قرآنی که می‏تواند بیان‌کننده خلقت اختصاصی بشر باشد، به عبارتی «فطرت»(5) میباشد که هم دلالت بر خلقت دارااست و هم شیوه‏ی خاص آفرینش اورا ذکر می‏نماید که خمیرمایه‏ی آدمی بر آن سرشته شد‌ه‌است و در کریمه‏ی قرآنی از آن خاطر گردیده است: «فطرة الله التی فطر الناس

آدم حقیقتی ذو وجوه و دارنده قلمروهای وجودی متعدد میباشد. سه قلمرو تفکر، رفتار و کار سه بستر برای ظهور تعالیم گوناگون گردیده است. تعالیم اسلامی متناظر با این سه محدوده، به اعتقادات، اخلاق و رفتار و احکام تقسیم شد‌ه‌است. کلان‏ترین حیطه وجودی آدم درنگ میباشد که با سیستم‏های متفاوت تغذیه می‏گردد. در تمدن اسلامی سه سیستم اعتقادی فلسفه، عرفان و حرف وجود دارااست که متکفّل صورت‏دهی آن گاه نظری و فکری مسجد سجاد مشهد بشر و جواب‏گویی به سوءالات مهم وی در تبیین هستی، بشر و آفریننده آن میباشد.
نگاهی به آدم:
بشر بغرنج‏ترین جان دار در فقید طبیعت و شاید زیباترین و بی نقص‏ترین در دانا هستی میباشد؛ چرا‌که پروردگار در خلقت آدم خویش را احسن‏الخالقین می‏خواند و احسن الخالقین دلالت بر احسن‏المخلوقین دارااست. در اثرها عرفا و حکما، متناظر با هستی و حاوی‏ی کلیه کمالات آن قلمداد گردیده‌است.از قدیم تحت عنوان فقیه صغیر در قبال رزرو مسجد سجاد مشهد فقیه عظیم و در برخی ایده ها تحت عنوان جهانی تعالی مطرح بوده میباشد: ابن‏عربی عارف نامی قرن ششم در فتوحات اینگونه آورده میباشد:
«الانسان و ان صغر جرمه عن جرم العالم، فانه یجمع جمیع حقایق العالم الکبیر ولهذا تسمّی العقلاء العالم «بشر وسیع» ولم یبق فی الامکان مضی الا و قد ظهر فی العالم، فقد ظهر فی مختصره (الذی هو الانسان)».(1)
در‌این عبارت، فقید و بشر دو جانور متناظر در حیث گرفته گردیده است، از فقیه به آدم وسیع آدرس مسجد سجاد مشهد حافظه گردیده و آدم خلاصه و عصاره‏ی هستی تعریف و تمجید شد‌ه‌است. در فرازی دیگر از فتوحات آدم را «فقید عظیم» نامیده میباشد؛ چرا‌که فطرت آدم به عبارتی تجلّی جمیع اسمای الهی میباشد.(2)
آدم دارنده چنان گنجایش وجودی میباشد که به تفسیر قرآن می‏تواند موطن جمیع اسمای الهی قرار گیرد و متقابلاً در جهت مخالف می‏تواند به حضیض دانا سقوط نماید. زوایای متفاوت وجود وی هریک عالمی را تشکیل می‏دهد. جانور غامض‏ای میباشد که برای خویش بشر نیز شناخته گردیده وجود ندارد و بر همین مبناست که تعاریف گوناگونی از وی گردیده و ورژن‏های روشن بختی متغایری هم برای وی غامض گردیده است.
قرآن مهربان آدم را مرکّب از چهار لایه وجودی می‏داند که عبارتند از:
1 سپس دنیوی و لایه‏ی ناسوتی،که در آن با کلیه‏ی موجوداتِ دنیوی مشترک میباشد. آنجا که اورا مخلوقی از طین، تراب، صلصال و مسنون می‏داند، این قلمرو او‌را می‏شناساند.(3)
2 جان حیوانی که منشأ غریزه ها و فعّالیّت‏های حیوانی میباشد و حدوداً با شدّت و ضعف با بقیه حیوان ها اشتراک دارااست. وقتی که از تناول کردن و کارها شهوانی وی حافظه می‏نماید در ستون بقیه حیوان ها از وی اسم می‏پیروزی.(4)
_______________________________
1. فتوحات مکیه (زمان 13 جلدی) الهیئة المصریة العامة لکتاب، مصر، 1405، جلد 13، ص127.
2. فتوحات، جلد12، ص267.
3. «ولقد خلقنا الانسان اینجانب سلالة اینجانب طین» (موءمنون / 12) «فانا خلقناکم اینجانب تراب» (الحج / 5) «ولقد خلقنا الانسان اینجانب صلصال اینجانب حمأمسنون» (الحجر / 26).
4. «فاختلط به نبات الأرض ممّا یأکل الناس والأنعام» (یونس/24) «کلوا وارعوا انعامکم» (طه / 54) و نیز (محمد / 12) (سجده / 27).
_______________________________
و ولی گهگاهی نیز از حیوان ها زیر‏خیس محسوب می‏دارااست و آن مواردی میباشد که آدمی به استعدادهای بهتر خویش بی‏اعتنایی می‏نماید و بعد ها غریزی را حکم دهنده بر کارها بهتر خویش می‏نماید.(1)
3 رده «علّم بشر الاسماء»(2) که ناظر به گنجایش ادراکی و سعه‏ی وجودی اوست. بشر قابلیت و امکان اخذ و تعلّم جمیع اسما را دارااست و درین منزلت میباشد که از سایر‏ی مخلوقات مسافت می‏گیرد. دیگرافراد در وی مشارک نیستند. شاید بتوان فصل ممیز ناطقیت که از فلاسفه و منطقین در کتاب‏ها مذکور میباشد را با قدری تسامح به‌این درجه از آدم تطبیق اعطا کرد، خدا آنجا که از جایگاه علمی بشر حافظه می‏نماید اورا در ستون خویش و فرشتگان اسم می‏پیروزی.(3)
4 منزلت و لایه‏ی «روح الهی» که آدم درین رده پرتوی از نفخات الهی و جذوه‏ای از روح الهی تعبیروتفسیر می‏خواهد شد. آدم در مقطعی از وجودش مفتخر به «نفخت فیه اینجانب روحی» می‏شود.(4)
نگاهی به بعد ها فوق نشانه می‏دهد که دو آیتم اخیر میباشد که آدمی را از دیگر موجودات متمایز می‏سازد. منزلت «علّم بشر الاسماء» و «نفحت فیه اینجانب روحی» در واقعیت انسانیت بشر و فصل ممیز آدمی میباشد. کلمه‏ی قرآنی که می‏تواند بیان‌کننده خلقت اختصاصی بشر باشد، به عبارتی «فطرت»(5) میباشد که هم دلالت بر خلقت دارااست و هم شیوه‏ی خاص آفرینش اورا ذکر می‏نماید که خمیرمایه‏ی آدمی بر آن سرشته شد‌ه‌است و در کریمه‏ی قرآنی از آن خاطر گردیده است: «فطرة الله التی فطر الناس