اسماعیلیه از فرقههای شیعه که پس از امام راست گو(ع) به امامت فرزندش اسماعیل یا این که نوادهاش محمد بن اسماعیل اعتقادوباور پیدا کردند. اسماعیلیه به اسمهای مختلفی زیرا باطنیه و تعلیمیه نیز خوانده شدهاست. این مذهب به جهت باور به طلاق بین ظواهر و درونِ آحادِ آیه ها قرآن و کلیه تعالیم شرعی زیرمجموعه مذهبها باطنی اسلامی قرار گرفته مسجد سجاد مشهد میباشد.
اسماعیلیان در عصرهایی توانستند به حکومت دست پیدا نمایند؛ حکومت فاطمیان در مصر و حکومت اسماعیلیان نزاری در کشور ایران مثلا این حکومتها میباشند. امروزه، اسماعیلیانی که عمدتاً به شاخه نزاری این فرقه وابستگی داراهستند، در بیش از ۲۵ مرز و بوم در مجموعه کشورهاهای گوناگون رزرو مسجد سجاد مشهد متفرقاند.
اورده شده که ابوالخطاب محمد بن ابیزینب یا این که مقلاص بن ابیالخطاب در منابع اسماعیلیه بهتیتر فردی حافظه گردیده که در ثبت امامت اسماعیل نقش داشته میباشد. گستردن عقاید ابوالخطاب در امالکتاب نام برده، که بهتیتر کتاب سِرّی آدرس مسجد سجاد مشهد اسماعیلیان میباشد.
مقام و التفات
اسماعیلیه، از فرقههای اساسی مذهب شیعه که اورده شده بعداز شیعه امامیه، بیشترین تعداد رهروان را دارااست و خویش در زمان تاریخ به شاخههای متعدد تقسیم گردیده و در بیش تر از ۲۵ سرزمین، در آسیا، افریقا، اروپا و امریکای شمالی پهناور گردیدهاند.[۱] بیان شده که بیشتر اسماعیلیان در هند، پاکستان و شرق افریقا شماره تلفن مسجد سجاد مشهد بومیاند.[۲]
اسماعیلیان در عصرهایی به اقتدار سیاسی دست یافتند: به عنوان مثال در عصر حکومت فاطمیان در افریقا (۲۹۷-۵۶۷ق) که بعد از ظهر طلایی فکری و ادبی اسماعیلیان خوانده شدهاست.[۳] از دید دانشمندان، دراین زمان مبلغان (در ادبیات اسماعیلیان: داعیان) و متکلمان اسماعیلی به تألیف کتابهای فراوانی در علم ها متعدد اسلامی پرداختند.[۴] به لحاظ برخی دانشمندان، اسماعیلیان دراین عصر زیر رئیس فاطمیان زد خورد پردامنه سیاسی و عقیدیی با عباسیان و حکومتهای سُنّی پایین سیطره معنوی عباسیان در کشور ایران و بعضی دیگر از نواحی دنیا اسلام به رویکرد انداختند و حتی توانستند به بازه زمانی 1 سال بغداد را تصرف نمایند.[۵]
با بروز اختلاف در بین فاطمیان بر رمز توان سیاسی و معنوی بعداز مرگ هشتمین امام فاطمی المستنصر بالله، در سال ۴۸۷ق، اسماعیلیان فعال در کشورایران به رهبری حسن صباح از دولت فاطمیان ذیل خلافت مستعلی غیروابسته شدند و حکومتی محصور در کشور ایران به رویه انداختند که تا مجال براندازی آن ها به وسیله هلاکو ایلخان مغول، در سال ۶۵۴ق، منشأ تأثیرات سیاسی و عقیدتی مختلفی در کشورایران شدند.[۶]
اسماعیلیه در بخش ها و منابع گوناگون به اسمهای متفاوت شناخته می گردند: به عنوان مثال باطنیه، به اعتبار اعتقاد و باور آنها بر معانی باطنی متنها شرعی؛[۷] تعلیمیه،[۸] بهخیال و خاطر باور اسماعیلیان بر اینکه معارف فقهی بایستی به دست امام معصوم و داعیان او یاد دادن خواهد شد؛[۹] سَبْعیّه، به اعتبار اینکه یک کدام از عمدهترین دستههای هفتامامی شیعهها بودند؛[۱۰] حشیشیه، به جهت ادعای معاندان اسماعیلیه که آنها حشیش استفاده میکردند.[۱۱] مَلاحِده[۱۲] به معنى از راه و روش حق برگشته، بىدين و كافر که از سوی دشمنانشان بدین اسم خوانده میشدند؛[۱۳] و قَرامِطه بهاعتبار تاسی برخی از آنها از حمدان قرمط[۱۴]
منشأ پیدایش
دسته چیره شیعه ها معتقد بودند که بعداز امام راست گو(ع)، فرزند بزرگتر او یعنی اسماعیل امام گردد، ولی اسماعیل در طی حیات پدرش از جهان رفت و مرگ اسماعیل پیش از به امامت وصال، سبب ساز به وجود داخل شدن تشتت و اختلاف در انتخاب امام آینده شد. برخی از این رو که اعتقادوباور داشتند این سنت نباید تغییر تحول نماید گفتند اسماعیل هنوز زنده میباشد و روزی تحت عنوان قائم(عج) ظهور خواهد کرد. بعضی هم از این بابت که معتقد بودند امامت به استثنای حسن و حسین(ع) از روش برادری منتقل نمیشود، به جابجایی امامت از اسماعیل به فرزندش محمد روی آوردند. بعضا هم قائل به بداء گردیده، به امامت موسی بن جعفر(ع) معتقد شدند. سلسله امامان شیعه اثنی عشری از روش مجموعه اخیر ادامه می یابد.[۱۵]
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای مذهبی و مناسبتهای دینی