عَدِیّ بن حاتِم طائی (درگذشت ۶۷ق.) از صحابه فرستاده(ص) و اصحاب امام علی(ع). وی در نزاعهای جَمل، صفین و نَهروان به پناه از امام علی(ع) کمپانی کرد. همینطور در خلافت امام حسن(ع) عموم را به پیوستن به سپاه وی و پیکار با معاویة بن ابیسفیان تشویق میکرد. عدی در قبال معاویه آشکارا بر محبت خویش به امام علی(ع) تأکید و از وی تامین مسجد سجاد مشهد میکرد.
عدی فرزند حاتِم طائی و گرانقدر خاندان طَیِّء بود. وی در قیام مختار کمپانی نکرد و با وی مخالفت هم نکرد. با این هم اکنون بعضا از اشخاص قوماش که مخالف مختار بودند را نزد وی شفاعت رزرو مسجد سجاد مشهد می کرد.
تبار و منزلت
عدی از صحابه نبی بود. پدرش حاتم طایی در نا آگاهی به سخاوت زبانزد بود.[۱] عدی را شخصی سخنور، حاضرجواب و گران قدر قوم و قبیله خویش دانستهاند.[۲] عدی در سال ۶۷ در حکومت مختار در کوفه از عالم رفت.[۳] مرگ اورا در سال ۶۸ق و ۶۹ نیز گفتهاند.[۴] و فوتش را در ۸۲ یا این که ۱۲۰ سالگی آدرس مسجد سجاد مشهد دانستهاند.[۵]
از عدی بن حاتم نقل گردیدهاست که هر گاه بر نبی(ص) وارد میشدم برای نشستن اینجانب، جا گشوده می کرد.[۶] نبی اورا مأمور تودهآوری صدقات (زکات) خاندان طیّء و بنیاسد کرد.[۷]
ماجرای اسلام آوردن
عدی بن حاتم قبل از تایید اسلام، بر آئین نصرانیت و مدیرِ خاندان طیّء بود.[۸] در ربیعالثانی سال ۹ هجری نبی(ص)، امام علی(ع) را با سپاهی به سوی میهن طیّء ارسال کرد[۹] زمانی عدی از این روایت مطلع شد، خانواده و بودجه خویش را به شام ارسال کرد ولی خواهرش به اسارت سپاهیان اسلام درآمد و به مدینه منتقل شد. خواهر او از فرستاده(ص) درخواست کرد که بر وی منت گذارد و آزادش نماید. نبی درخواست اورا به عهده گرفت و اورا به همپا قافلهای از طایفه طیء به سوی شام روانه کرد.[۱۰] هنگامی وی نزد عدی رسید. عدی نظرش را درباره نبی جویا شد وی اذعان کرد هر چه زودتر نزد وی برو به این دلیلکه در شرایطیکه واقعاً نبی باشد هر که زودتر به وی ایمان بیاورد برتری دارااست و در شرایطی که فرمانروا باشد از عزت تو کاسته نمیشود. عدی لحاظ اورا عهده دار شد و به مدینه رفت و بعد از واکنش نبی و رای زنی با وی اخذ که وی واقعا نبی میباشد و اسلام شماره تلفن مسجد سجاد مشهد آورد.[۱۱]
اسلام آوردن عدی را در سال نهم یا این که دهم هجری بیان کردهاند.[۱۲]
کمپانی در نزاعهای عصر خلفا
عدی در ماجری ارتداد که بعداز رحلت رسول(ص) صورت اعطا کرد، بر اسلام باقی ماند و از ارتداد قوم و قبیله خویش نیز پرهیز کرد.[۱۳] وی صدقات بستگان طی را نزد ابوبکر آورد.[۱۴] و در مبارزههای مقام که در عصر خلیفه اولیه چهره بخشید کمپانی کرد[۱۵] و در نبرد با طلیحه که مدعا نبوت بود،[۱۶] فرماندهی جبهه راست را بر ذمه داشت.[۱۷] همینطور در عصر خلیفه دوم در فتوحات اسلامی (عراق و کشور ایران) کمپانی کرد[۱۸] وی در خلافت عثمان به معارضان وی پیوست و ابناعثم اورا جزو قاتلان عثمان برشمرده میباشد.[۱۹]
ملازمت و همراهی با امام علی(ع) و امام حسن(ع)
عدی در زمان خلافت امام علی(ع) در کنار وی بود.[۲۰]
مبارزه جمل
بنابر نقل ابنقتیبه (درگذشته ۲۷۶ق)، عدی بن حاتم در نبرد جمل سیزده هزار سواره از قوم و قبیله طیء برای امداد امام علی(ع) مهیا کرد.[۲۱] در اثنای مبارزه نیز امام علی(ع) وی و چندین بدن دیگر را مأمور کرد شتری که عایشه بر آن سوار بود را پی نمایند.[۲۲] وی در پیکار جمل[۲۳] (و به قولی در پیکار صفین)[۲۴] از حوزه دیده، زخمی شد و فرزندش طریف نیز دراین نزاع کشته شد.[۲۵]
مبارزه صفین
در مبارزه صفین بین عدی بن حاتم و شخصی از بنیحزمر در پرچمداری سپاه رقابت بود ولی امام علی(ع) درفش را به عدی بن حاتم سپرد.[۲۶] همینطور دراین پیکار امام علی(ع) وی و یک سری نفر دیگر را نزد معاویه ارسال کرد تا اورا به سوی معبود و کتاب وی دعوت نمایند.[۲۷] دراین پیکار فرزندش زید در سپاه امام علی(ع) بود ولی زمانی که لاشه خالو خویش حابس بن سعد طائی را که از سپاهیان معاویه بود، رویت کرد، از سپاه امام غیروابسته شد و به سپاه معاویه پیوست.[۲۸]
مبارزه نهروان
عدی در نزاع نهروان نیز در سپاه امام علی(ع) بود[۲۹] پسرش طرفه نیز درین پیکار کشته شد.[۳۰]
بعداز شهید شدن امام علی
عدی در خلافت امام حسن مجتبی(ع) نیز عموم را به پیوستن به سپاه وی برای جهاد با معاویه تشویق میکرد.[۳۱] سازه بر نقل ابوالفرج اصفهانی در مقاتل الطالبیین، زمانی عدی سستی عموم در پیوستن به سپاه امام حسن را روئت کرد، خطاب به آنها خاطرنشان کرد: سبحان الله! چقدر این اخلاق و رفتار شما زشت میباشد! چرا دعوت امامتان و پسر پیامبرتان را نمیپذیرید؟!... آیا از خشم پروردگار نمیترسید؟![۳۲]
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای مذهبی و مناسبتهای دینی