مجله خبری مساجد

کهن ترین مساجد کشور ایران کدامند؟
در تحت لیستی از دیرین ترین مساجد کشور‌ایران را تهیه و تنظیم کرده ایم. بد وجود ندارد بدانید در کشور ایران مساجد قشنگ با معماری خارق العاده و ساختار حرفه‌ای متعددی وجود داشته و دارااست که عمر برخی از آنها به سال های صدر اسلام میرسد. بعضی از کهن ترین مساجد در کشور‌ایران مسجد سجاد مشهد عبارتند از:
1. مسجد جامع فهرج یزد
2. مسجد تاریخانه دامغان
3. مسجد جامع دزک سراوان
4. مسجد جامع عتیق شیراز
5. مسجد پهناور قزوین
6. مسجد جامع عتیق اصفهان
7. مسجد جامع کاشان
8. مسجد جامع ارومیه
9. مسجد جامع تبریز
10. مسجد آدینه بوشهر
شما عزیزان می توانید داده ها بیشتر درباره ی 5 مسجد سابق که از تاریخی ترین مسجدهای جمهوری اسلامی ایران در شهرهای متعدد به شمار میروند، به‌دنبال همین قسمت کاوش رزرو مسجد سجاد مشهد نمائید.
1- مسجد جامع فهرج؛ دیرین ترین مسجد کشور‌ایران در یزد
مسجد جامع فهرج یزد با بنای تاریخی 1400 ساله، کهن ترین مسجد کشور ایران و صرفا مسجد ارثیه از قرن نخستین هجری است. تاریخچه مسجد فهرج یزد از روی نقشه آن، نوع تزیینات و نیز قرار به دست آوردن محراب در شالوده عرضی، به صدر اسلام و بعد از فتح یزد به دست سپاهیان اسلام بر میشود. این مسجد با قدمتی دراز، صرفا مسجد در دنیا میباشد که تا به امروز ساختمان آن فارغ از تغییر و تحول باقی‌مانده و در 30 کیلومتری جنوب شرقی یزد جای دارد و از جای های جذاب روستای فهرج نیز به حساب میآید. مال ساختمان مسجد از آجر و گل میباشد و در آن هیچ اثری از کاشی کاری، گنبد و کتیبه نیست. مسجد فهرج در تاریخ 30 آذر 1349 در فهرست اثرها ملی جمهوری اسلامی ایران با شماره تصویب 906 به درج رسید و امروزه تحت عنوان سابق ترین مسجد در کشور‌ایران از آن خاطر آدرس مسجد سجاد مشهد میشود.
2- مسجد تاریخانه دامغان؛ دو‌مین مسجد سابق کشور ایران
مسجد تاریخانه دامغان از مساجد سده های آغازین اسلام و نیز جزء مساجد سابق کشور‌ایران به حساب میآید. پیشینه بنای نخستین مسجد تاریخانه ، به میانه قرن دوم هجری؛ یعنی صحیح به مجال نقطه پايان حکومت بنی امیه و شروع حکومت عباسی گشوده میگردد که پیش از اشراف اعراب به جمهوری اسلامی ایران، این جای آتشکده بوده و بعد ها در سده دوم هجری به مسجد تبدیل گردیده است. این مسجد در خیابان شهید مطهری شهر دامغان قرار گرفته و امروزه جزء جای ها و ابنیه‌های تاریخی شهر دامغان به حساب می‌آید و به مسجد چهل ردیف به خیال داشتن ردیف های زیاد نیز دارای اسم و رسم میباشد. نحوه معماری این مسجد از طریق ایجاد کرد بناهای زمان ساسانیان سر مشق برداری گردیده و حاوی یک تراس مرکزی و یک صحن میباشد که دور و بر آن از رواق های سرپوشیده ساخته شده میباشد. دو‌مین مسجد سابق کشور ایران در تاریخ 15 دی 1310 با شماره تصویب 80 در لیست اثرها ملی جمهوری اسلامی ایران به شماره تلفن مسجد سجاد مشهد تصویب رسید.
3- مسجد جامع دزک سراوان؛ سابق ترین مسجد کشور‌ایران
مسجد جامع دزک؛ قدیمی ترین مسجد کشور‌ایران بعداز فهرج و تاریخانه محسوب می‌شود که در شهرستان سراوان واقع شد‌ه‌است. این مسجد تحت عنوان فقط مسجد سراوان تا پیش از سال 1307 به اکانت می آمد و تاریخچه آن مرتبط با اوایل اسلام میباشد و به وسیله شخصی به اسم شرویس سازه شد‌ه‌است. نقشه مسجد جامع دزک ، صحیح شبیه مسجد فهرج و تاریخانه بوده و ساختمان آن را رواق های سرپوشیده فرا گرفته میباشد. این مسجد امروزه از جاذبه های پر ارزش استان سیستان و بلوچستان به حساب می‌آید و در لیست سه مسجد دیرین کشور ایران جای دارد. این تاثیر در تاریخ 12 اردیبهشت ماه 1377 در ستون اثرها ملی کشور‌ایران با شماره تصویب 2012 به تصویب رسید.

به‌گزارش ارتباط ها‌همگانی راس بازرسی به کارها مساجد استان‌های خراسان، آیت‌الله مصطفی اشرفی شاهرودی، از علمای خراسان در کناره بازدید از نمایشگاه مسجد سزاوار که به‌مناسبت هفته جهانی مسجد مسجد سجاد مشهد در گذر گلستان مشهد برگزار گردیده بود، اعلام‌کرد: همان گونه که تاریخ مقابل دیده ما میباشد از به عبارتی نخستین که فرستاده مکرم اسلام مسجد را در مدینه تأسیس کردند مسجد تنها محلی برای نماز تلاوت عدم وجود، بلکه محلی برای تجمع مسلمانها بود و فراگیری آئین، یادگرفتن خلق و خوی، یادگرفتن کارها خانوادگی و فراگیری اصلی کارها اجتماعی در آن اجرا میشد.

این مدرس درس بیرون حوزه علمیه خراسان، به صورت صریح بیان کرد: بیشتر کارهایی که رسول رزرو مسجد سجاد مشهد در زمانه نبوت و حضورشان در مدینه داشتند، در مسجد اجرا میشد و به‌امر آفریدگار متعال و نبی خداوند این کارها در مسجد محور‌ریزی می شد و در جایگاه شغل هم در مسجد شکل می‌گرفت؛ به این ترتیب درین زمینه شکی وجود ندارد که مسجد شالوده‌ای برای تبلیغ اسلام و برای عملی شدن آموزه‌های شرعی و احکام مختلفی بوده که در آئین مقدس اسلام وجود دارااست.

آیت‌الله اشرفی شاهرودی افزود: متأسفانه در زمان آن گاه مسجد تبدیل شد به مکانی برای نماز تلاوت، در صورتیکه که احادیث متعددی درباره‌ی حضور در مسجد و دستوراتی در‌این ارتباط آمده و بیان‌کننده این میباشد که مسجد آدرس مسجد سجاد مشهد خیر‌تنها برای نماز قرائت بوده بلکه برای آموزه‌های شرعی و اعمال کار‌های تبارک اجتماعی بوده میباشد.

این فقیه بابیان اینکه به برکت موفقیت انقلاب در زمان ما عموم توانستند مساجد را به‌شکل مراکزی برای سرویس ها بلندمرتبه اجتماعی و شرعی درآورند، خاطرنشان کرد: امروز در نمایشگاه مسجد لایق، شاهد عمل‌های زیاد راس استیناف به کارها مساجد استان‌های خراسان هستیم که مکان مباهات دارااست و می بایست این سرویس ها، بیش تر از این در سطح جامعه منتشر خواهد شد و عموم بدانند که اینگونه مرکزی ساخته شده و مقصود از این راس رهنمون کردن عموم به سرویس ها مسجد میباشد.

آیت‌الله اشرفی شاهرودی علاوه بر سپاس از زحمات مسئولان راس تحقیق به کارها مساجد استان‌های خراسان، اعلام‌کرد: امید‌واریم به امداد این مرکز ها بتوانیم هدف ها مسجد را برای عوام مردم در سطح جامعه مخصوصا جوان‌ها تبیین کنیم تا بدانند در اصل مسجد چرا محور‌گذاری و تأسیس گردیده و عموم گمان نکنند که مسجد تنها محلی برای نماز قرائت میباشد.

از دهه ابتدا قرن اولیه هجری مساجد ذمه دار ساخت‌و‌ساز فرهنگ وتمدن آن دوران در مسئله های علمی و اجتماعی شدند و وظیفه((کارکرد های فرهنگی)) به وظایف آن‌ها افزوده شد. در جمهوری اسلامی ایران نیز از بعد از ورود اسلام در قرن ها نخستین هجری کارها فرهنگی، فعالیت متمرکز سازمان یافته ای بر روی شرکت کردن جامعه در اپ های فرهنگی شروع و قسمت عمده ای از عمل های جامعه به‌این اساسی تخصیص داده شد. با این وجود، ضعف جامعه اسلامی، در نگاه راهبردی و بلند بازه به حوزه تمدن و کار های فرهنگی و تبع آن، ضعف در بهره‌برداری درست از نیروی مسجد سجاد مشهد بالقوه مساجد به خواسته تحقق هدف ها فرهنگی، به نیکی محسوس میباشد. به‌این مراد، طریقه های صاحب و مالک نظران و پیشینه ی مطالعاتی و پژوهش ها انجام یافته، تفحص و پژوهش و ارزیابی گردیده اند. درین نوشته‌علمی، ابتدا به پژوهش اجمالی مضمون‌ تمدن و نقش آن در گسترش همگی جانبه جامعه و آن‌گاه به نظارت نقش مساجد در توسعه و گسترش فرهنگی و کارکردها و نقش کار های فرهنگی جامعه ها توسعه یافته، سود جنبش آن جامعه ها در مسیر فرهنگ و تمدن مستقر و به کارگیری رزرو مسجد سجاد مشهد با صرفه از گنجایش های جانور در جامعه میباشد.
به نقل از حوزه درنگ خبرگزاری تخمین،ماموستا دکتر معالج رحمن غریبی، پژوهشگر، محقق و نائب رئیس فرهنگی هنری مساجد کردستان در نوشته‌علمی‌ای با تیتر «نقش شغل های فرهنگی مساجد در بسط های فرهنگی جامعه اسلامی مبتنی برمنظومه فکری جایگاه معظم رهبری(مدظله العالی)» به رسیدگی نقش وجایگاه سازمان ها،نهادها،نهاد های آدرس مسجد سجاد مشهد نظامی و انتظامی و فرهیختگان در تحقق جامعه اسلامی مبتنی برمنظومه فکری منزلت معظم رهبری(مدظله العالی)، میپردازد.

درپی این نوشته‌علمی نثار حضورتان می شود.

پیشگفتار:
در هزاره سوم، مشاجره راجع‌به فرهنگ و تمدن و دقت به بعد ها متفاوت آن و نیز تأثیرگذاری هایش در بعد ها گوناگون معاش بشری، بیشتراز پیش آیتم اعتنا صاحب و مالک نظران قرار گرفته میباشد. اولی دقت عمیق و تخصصی به‌این قضیه، با هدایت یونسکو در دهه 60 قرن بیستم چهره اعطا کرد و از آن به آن‌گاه، جوامع در عرصه های گوناگون، فصل جدیدی را بدین اساسی تخصیص دادند(اشنایدر، 1379: 4). امروزه با اعتنا به مسافت ی تولید گردیده دربین کشورهای پیشرفته و در درحال حاضر پیشرفت و اطلاع فعالان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی این دولت ها از نقش تأثیرگذار تمدن و توسعه و گسترش فرهنگی(در بعدها یه خرده و کیفی) تحت عنوان زیربنای بسط و مدیران و سیاستمداران اکثری را وادار به پندار و تعمق نموده است.
در‌این بین، کشور کشور‌ایران با داشتن سابقه زمانبر در فرهنگ و تمدن و فرهنگ و تمدن و نقش موثری که در زمان تاریخ بر دیگر دولت ها و فرهنگ وتمدن ها داشته میباشد، مستلزم توجهی خاص بدین آن گاه میباشد. از این رو، دقت به شغل های فرهنگی و تنظیم استانداردها و الگوها برای عملکردی تندرست در‌این راستا، از مداقه متعددی شامل است. واضح میباشد اینگونه امری مستلزم بازخوانی، تحقیق و انتقاد داشته ها، رسیدگی معیار مطابقت و همخوانی آن با نیازهای دنیای امروز و طرح اپ های مطلوب برای تربیت شهروندانی میباشد که بتوانند هدایت و رهبری فکری جامعه را در عرصه های متعدد ذمه دار شوند. همواره قسمت عظیمی از این مسئولیت در همگی دولت ها، به مساجد محول گردیده است. مساجد به مثابه نظام تصمیم سازی مملکت از دیرباز، رسالت بزرگی در ساخت مسئله های مطلوب برای رویش دگرگونی آفرینان خواهد داشت البته حقیقت آن میباشد که مساجد به علل متفاوت، به عنوان مثال: انقطاع ارتباط با سازمان های فعال جامعه؛ تعارض کهن فی مابین سنت و تجدد و نگاه سطحی و مقطعی به اپ های فرهنگی و کارداران تأثیر گذار دیگر، کمتر توانسته میباشد به نقش تصمیم سازی و در غایت، فرهنگ وتمدن سازی جامعه مبادرت نماید. هر یک‌سری بعداز انقلاب اسلامی، مسئولان چه در سطح گسترده و چه در سطح کوچک، اعتنا ویژه ای به نصیب فرهنگ و تمدن مبذول داشته اند، اما به علل متفاوت، اپ ها تنهاً در‌حد یک گواهی یا این که شیوه نامه ی اداری باقیمانده و ایرادات و مسائل فرهنگی همچنان حل نشد ما‌نده اند این در حالی میباشد که کمیت متولیان و مجریان نصیب فرهنگ و تمدن، فرایند فزاینده ای داشته و حال شاهد عمل های متوع و بعضیً ضد و نقیض و متعارض آن‌ها در حوزه‌ ی فرهنگ وتمدن میباشیم.
از این رو، تدبیر از نقش تأثیر گذار مساجد و مهمتر از آن، نقش عمل های فرهنگی نمازگذاران در تحقق توسعه و گسترش فرهنگی و تولید محیطی پویا و فعال در مساجد و جامعه، به عنوان مثال رویه شغل های مطرحی میباشد که‌این موسسه ها می‌توانند از روش آنان، کمبودها، محدودیت ها و همینطور منابع، تجهیزات و زمان های مو جود درخصوص کار فرهنگی مساجد خویش را گشوده شاسند و از منابع مو جود برای تحقق پیامدهای مناسب به شایسته ترین شیوه به کار گیری نمایند.
لذا درین راستا با محوریت سخنها جایگاه معظم رهبری(مدظله العالی) در دیدار با علما و روحانیون خراسان شمالی در نوزدهم مهر ماه 91، ابتدا به نظارت اجمالی معنا مسجد و فرهنگ وتمدن و نقش آن در توسعه و گسترش همگی جانبه ی جامعه پرداخته، آن‌گاه به بررسی نقش مساجد در بسط فرهنگی و کارکردها و نقش شغل های فرهنگی عموم در تحقق توسعه فرهنگی پرداخته گردیده است. آن‌گاه در یک عده بندی، گسترش فرهنگی جامعه را فیض ی جنبش مسجد پایه آن دولت ها در مسیر تمدن ساکن و به کارگیری با صرفه از گنجایش های مو جود در جامعه دانسته میباشد.

به نقل از رابطه ها همگانی اداره تک تک فرهنگ وتمدن و ارشادوراهنمایی اسلامی استان قزوین؛ حسین دانا قسمت مشاور هنری مدیریت ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد مرزو بوم، صب مسجد سجاد مشهد ح دو شنبه 9 خرداد ماه با حسین براتی مدیرکل تمدن و ارشادوراهنمایی اسلامی استان قزوین دیدار و گفتمان کرد.

درین دیدار که در دفتر کار مدیریت تک تک تمدن و راهنمایی اسلامی استان شکل گرفت، براتی خاطرنشان کرد: وجه هنری کانون های مساجد می بایست تقویت خواهد شد و مصادیق هنری را با اعتنا به اقتضائات مساجد بایستی احصاء و پرورش بخشید. اداره ها مجموع هم به طور طبیعی وظیفه دارا‌هستند به حوزه مسجد و کانون ها امداد کرده و رزرو مسجد سجاد مشهد با آن ملازمت نمایند.

او خاطر نشان کرد: یکی خواستگاه های دورازشوخی انقلاب، تامین مقدس و اصالتا" نظام جمهوری اسلامی، مسجد میباشد. همان گونه که حوزه هنر یک زمان میباشد، این حوزه در مسجد هم بدلیل آن نگاه ایدئولوژیک و ارزشی که به نظام و حاکمیت وجود دارااست، فرصتی مغتنم میباشد. آدرس مسجد سجاد مشهد

این مدیرکل استانی ادامه داد: یکی‌از بحران هایی که گمان می کنیم در حوزه هنر وجود دارااست؛ عدم رعایت بعضا گرفتاری ها میباشد و به همین خیال اهل یک محل مسجد با احتیاط به‌این نصیب ورود می نمایند . از دید اینجانب، اصل فلسفه پیدایش کانون های مساجد این بوده که از گنجایش هنر بیش تر از این در نصیب مسجد استعمال کنیم .

او با اشاره به گنجایش بهتر استان در حوزه سرود، اظهار داشت: در یادواره های شهدا، اعیاد و مناسبت ها و ... سرود نسبتاًً پای اثبات همگی نرم‌افزار ها شد‌ه‌است. در شرایطی که تئاتر نیز همانند سرود در مسجد رویش پیدا بکند به طبع مسئله مصرفش وجود داراست.

دبیر شورای تمدن همگانی استان گفت: مساجد بایستی با اپ فرهنگی هنری دیدنی و متنوع نوجوان ها و جوان ها را جذب نماید و متاسفانه آنچه که ما به تازگیً از کانون ها چشم ایم پرورش نبوده و بلکه رکود بود میباشد.

او اولی گرفتاری ای که فعالین حوزه مسجد موردنیاز میباشد به طور بدون شوخی به آن بپردازند را، عدم ملازمت و همراهی متولیان مسجد و بدون شوخی گرفته نشدن هنرمندان از سوی وی تیتر کرد و اعلام کرد: تخصیص جای برای تمرین و ایفا و احترام به هنر از سوی متولیان مسجد کمتر متفحص میگردد که‌این فرمان گرفتاری خیلی از مسجدی های نسل گذشته هم بوده میباشد.

براتی خاطر نشان نمود: هنر جز حق تقدم‌های متولیان مساجد وجود ندارد، ولی امامان جماعت معمولاً توجیه بوده و پای فعالیت می‌باشند، البته غالباً بستر مطلوب برای عمل‌های فرهنگی هنری از سوی هیات امنای مساجد مهیا وجود ندارد. در حالی که‌این بستر میتواند به حضور جوان ها و نوجوان ها در مسجد یاری متعددی نماید.

او به صورت صریح بیان کرد: در حوزه سرود هم همین محدودیت ، میباشد که دورازشوخی گرفته نمیشوند.

مدیرکل تمدن و موعظه اسلامی استان قزوین تاکید کرد: ما حتی در حالتی‌که سرمایه‌گذاری‌های کلانی در مسئله هنر تئاتر مسجد داشته باشیم اما تمرین و اجرای آن، جایی فارغ مسجد باشد سود‌ای ندارد.

او در نقطه پايان از زحمات و سرویس ها گروه ستاد کانونهای فرهنگی هنری مساجد سرزمین و استان تشکر کرده و ابراز داشت: آرزوی موفقیت و سر‌بلند‌ی برای کلیه عزیزان دارم .

و در بیانی دیگر می‌فرماید: «ای ملت! مسجدهای خودتان را محافظت نمایید، نو گرا غربی نباشید، ای حقوقدانها! مسجدها را نگهداری نمائید؛ بروید به مسجد... تا این نهضت به ثمر رسد، مرزو بوم شما نجات پیدا نماید.»[14]

«این یک مکر میباشد که میخواهند مسجدها را به تدریج خالی نمایند. شما می بایست هوشیار باشید که مسجدهایتان و محراب هایتان و منبرهایتان را مراقبت فرمایید و بیشتر از دیرین، شمایی که‌این اعجاز مسجد سجاد مشهد را از مسجد دیدید که تمامی قدرتها را به هم ناکامی، خیر صرفا ابرقدرتها، قدرتهای دیگر را هم به هم باخت، نباید در اسلام سستی نمایید. مسجدها را سفت نگه دارید و پرجمعیت فرمائید.»[15]

رهبر کلان انقلاب با تیزبینی که در مسائل سیاسی اوایل انقلاب داشتند، خطر طلاق عموم و انقلاب را از مساجد احساس می کردند و مراقب بودند تا رابطه عموم با مسجد انقطاع نگردد، ورقه ها تاریخی نشان گر آنست که رابطه عموم با مساجد، نقش بسیار مؤثری در برد انقلاب اسلامی داشته میباشد و تداوم آن نیز بستگی به همین رابطه داراست.

برای مثال مواقعی که نماد دهنده مداقه فوق العاده حضور عموم در مساجد را از طریقه حضرت امام آرم میدهد، پیامی که اعلام کردند که همگی اسلحه هایی که در نقطع ی عطف تظاهرات و درگیریها به دست عموم افتاده میباشد، به مساجد تحویل داده گردد. این پیام که با استقبال همگان مواجه شد، تأکید دیگری بر این مقاله میباشد که علاوه به التفات اجتماع و تجمع در مسجد، حتی رفت و آمد بدین مقام الهی نیز دارنده اثرها و برکات و خنثی کننده نقشه های معاندان میباشد، در حالیکه مکانهای دیگر نظامی و انتظامی بود که می توانست تحت عنوان مقر گردآوری معرفی گردد، و این چیزی وجود ندارد جز مداقه حضور و رفت و آمد به مساجد و لینک و رابطه جامعه با روحانیت!! آدرس مسجد سجاد مشهد

حضرت امام در بخشی از این پیام می‌فرمایند: «می بایست کل اسلحه هایی که در مشت عموم میباشد، گردآوری شوند. هرکس اسلحه ای پیدا کرد، بایستی به مسجد محله خویش برنده شود و به امام جماعت مسجد تحویل بدهد رزرو مسجد سجاد مشهد ، و آنگاه این اسلحه ها از مساجد به کمیته آورده می گردد.»[16]

و به خیال همین ضرورت رابطه میباشد که در بالا اسلام و حتی آنگاه، کل خطابه ها و پیام ها و مشورت کردن ها و نیز محل رفع ایرادات عموم، محل تحقیق به اختلافات و مسائل حقوقی و قضائی، راءس فراگیری و یاددادن و علم اندوزی و... دراین مکان مقدس ایفا می گرفته میباشد.

3ـ اعتنا به رئیس در مسجد

مشاجره اصلی دیگر در مسجد، مدیر و امامت آن میباشد، این رسالت ویژه و اصلی ـ امامت در نماز ـ نوعی رهبری و پیشوایی میباشد که لازمه آن این میباشد که امام جماعت در توان خویش واجد کمال، خصال، روحیات و عملکردهای نیکو ای باشد که به عبارتی کمالات در سطح بالاتری برای رهبری پارسا جامعه اسلامی مطرح میباشد.

با نگرشی اجمالی به تاریخ مساجد درمی یابیم که مساجد صرفا برای ادای فرائض فقهی نبوده، بلکه ضمن مقر تجمع طبقات متفاوت اجتماع برای ادای وظایف دینی و فقهی، همواره پایگاهی برای به کارگیری های علمی، فرهنگی، آموزشی و... برای جوان ها بوده میباشد و همان گونه که مساجد محل تصمیم گیری های سیاسی و آغاز بخش اعظمی از تکان های اسلامی و نهضت ها بوده میباشد، در مقابل، آن روزی که رابطه با آئین و مساجد ضعیف یا این که جدا گردیده، ضعف و ناتوانی و ناکامی را برای ملت ها در پی داشته میباشد. در تاریخ انقلاب شکوهمند اسلامی نیز مساجد نقش مفید و مؤثر خویش را در تقویت ایمان به غرض و همینطور جمع طبقات مختلف عموم، به خصوص جوان ها جاری ساختن کردند.

با دقت به مطالب فوق رده و نقش اساسی امام جماعت تحت عنوان او‌لین نرم افزار ریز، هم در تقویت بنیه شرعی و مذهبی و هم به خواسته بهره‌برداری مطلوب و موءثر از مسائل سیاسی، اجتماعی و ارتقای واحد سنجش دوراندیشی تمام عموم، آشکار می‌گردد. به همین جهت میباشد که در بالا اسلام رئیس و امامت مسجدالنبی (ص) به ذمه فرد نبی(ص) و در غیاب وی به ذمه افرادی بوده میباشد که به تشخیص آن بزرگوار صلاحیت امامت را داشته اند و به وسیله خویش حضرت معرفی می گردیده اند.

حضرت امام خمینی نیز با اعتنا به نقش اصلی مسجد در بعدها عبادی ـ سیاسی، نظامی و اجتماعی، وظیفه امام جماعت را بسیار کبیر خیس از یک نماز جماعت می دانستند، و ضرورت استعداد و احراز استعداد امام جماعت را گزینه تأکید قرار می دادند و بر این مورد تأکید داشتند که استقامت هر مسجد و اهل مسجد بستگی به امام جماعت آن دارااست، به این دلیل که گاه عدم آمادگی وی، موجب انحراف و هجران جماعتی از مسلمین از مسیر حق میشود. آن دانا فرزانه می فرمودند: «استقامت هر مسجدی و اهل هر مسجد به ذمه امام مسجد میباشد. ...گوینده ها بایستی بی واسطه باشند تا بتوانند بدون واسطه نمایند. ائمه جماعات می بایست بی واسطه باشند تا بتوانند بی واسطه نمایند بقیه افراد را.»[17]

اعتنا خاص آن بزرگوار بر ضرورت اعتنا و آلرژی در انتخاب و نصب امام جماعت مخصوصاً در مساجد خاص و پرجمعیت تا آنجا بود که حتی‌در مواقعی شخصاً امام جماعت بعضا از مساجد را گزینش و معرفی می کردند.

که‌این گزینش ها از دو جهت دارای اهمیت و قابل توجه میباشد: اولاً: انتخاب و گزینش امام جماعت مساجد به قدری اصلی و دارای اهمیت میباشد که در بعضا مفاد رهبر حکومت اسلامی، شخصاً مبادرت می فرمودند. ثانیاً: با دقت به تأکیدات مکرر آن بزرگوار بر نقش سیاسی، اجتماعی و نظامی مسجد، ضمن نقش عبادی آن، این مقاله به دست می‌آید که ما یحتاج میباشد ائمه جماعات مساجد، کسانی با خبر به فرصت و با تأیید علماء تعیین شوند. (جهت دوراندیشی از مثال هایی از انتخاب امام جماعت به وسیله فرد حضرت امام، به صحیفه فروغ و روشنایی ج 22 و 19 صفحه های 205 و 114 بازگشت خواهد شد.)

استعمال با صرفه از مسجد

مسجد از شروع خیر فقط محل نیایش و عبادت، بیان، وعظ و خطابه و تجمع مؤمنان در سا‌عتها خاص بوده، بلکه محل ابلاغ احکام و امرها و آموزه های شرعی، مقام قضاوت و دادرسی، ستاد تبلیغات، و مرکزی برای رفع اشتباهات عموم نیز بوده میباشد. آنچه در حالت اجتماعی و پر‌از آلرژی فعلی تحت عنوان یک کدام از وظایف اصلی امام جماعت هر مسجد مطرح میباشد، تخصیص وقتی مطلوب برای برقراری رابطه دوستانه با قشرها متعدد عموم جهت حل خطاها اجتماعی و فرهنگی آن ها و نیز تحقیق به اختلافات خانوادگی و شبیه آن میباشد؛ که از این طرز امام جماعت خواهد توانست علاوه بر طراحی برنامه ظریف برای ارائه سرویس ها متفاوت فرهنگی و شرعی به مراجعین، از دور و اطراف و دور و اطراف مسجد نیز به کارگیری با صرفه بنماید. بخصوص این اپ قادر است عاملی برای جذب بیشتر نسل جدید به مسجد باشد، به دلیل آن که چشمه های آرزو به بعدی برنده و بالنده را در دل و ذهن آن ها روان خواهد تشکیل داد و از خالی شدن این سنگر جهاد و عبادت، پرهیز خواهد کرد.

4ـ نقش و عنایت مسجد در آن گاه سیاسی

قضیه دارای اهمیت دیگری که در بالا اسلام گزینه دقت خاص نبی گرامی اسلام(ص) بوده میباشد و مرحوم امام نیز به پیروی از آن حضرت بر آن تأکید داشتند، مدیر سیاسی مسجد میباشد. عنایت این مسئله به حدی میباشد که در شرایطی‌که مسجد از سیاست اسلام بدور بماند، آنگونه گردد که معاندان خواستارش بوده و عملکرد کرده اند تا مسجد و نماز جماعت را به محل صرف عبادت مبدل نمایند، تا هیچ زیان و خطری از این حیطه متوجه آن ها نباشد.

در زمانه انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران نیز بعد از شالوده اعتقادی و عبادی، پر رنگ ترین، فعال ترین و بارزترین نصیب فعالیت مساجد در مبنا سیاست بوده میباشد؛ به این دلیل‌که مساجد در دوراندیشی و بیداری عده ها در زمان قبلی و پس از انقلاب نقش مؤثری داشته اند و رژیم های استعماری دنیا نیز از مسجد بیشتراز هر بنیان انقلابی می ترسند و این بدیهی میباشد که همان طور که مسجد از استارت تحت عنوان منزل خداوند و محبوبترین مکانها تحت عنوان اولیه کانون عبادی مطرح بوده میباشد و همان طور که اول منزلت علم و راس آموختن و تعلم قرآن و مشاجره و رسیدگی مسائل فقهی بوده میباشد، به به عبارتی نسبت تحت عنوان اول بنیان سیاسی در جامعه اسلامی، از مقام و اعتبار خاصی منتفع بوده میباشد.

نبی اکرم (ص) اصول سیاسی اسلام را به ویژه در اموری که می دانست مسلمان ها از ایده ها و تجربه مفیدی برخوردارند، در مسجد به شوری می گذاشت.

حضرت امام در تبیین آنگاه سیاسی مسجد می‌فرمایند: «البته درباره ی اسلام آغاز کردند تبلیغات کردن به اینکه اسلام یک مکتبی میباشد که میگوید: ملایم، به‌تدریج لابد پیش میایند، یک مکتبی میباشد که مرتبط با دعا و بیان و یک روابطی مابین عموم و مابین سازنده، و سیاست را کاری به آن ندارد، اسلام به حکومت کاری ندارد، به سیاست کاری ندارد، این را آن قدر تبلیغات روی آن کردند که در جامعه خویش روحانیت هم به خورد آن‌ها هم دادند که اکثری از آن‌ها هم همین اعتقادوباور را پیدا کردند ... که شیخ مسجد برود و نماز بخواند و پهنا میکنم از این صنف امور: درس بگوید و مباحثه بکند و آن آداب شرعیه را به عموم علامت دهد. آن ها دیدند که نماز روحانیون و نماز اسلام هیچ به آنان خسارت ندارد، هرچه میخواهند نماز بخوانند.»[18]

به نظریه برخی لغت "آئین" برای یک مسلمان خیلی بیشتر از یک مسیحی دارنده معنا میباشد، دیگرانی وجود دارا‌هستند که نظریه دارا‌هستند وضعیت عکس آن وجود داراست. هم ارز کلیسا در بین مسلمان‌ها، مسجد، تحت عنوان سازه و مکانی برای عبادت است. تحت عنوان یک بنیان، تحت عنوان یک اقتدار، کلیسا ابدا همتراز با مسجد سجاد مشهد اسلام نمی‌باشد. اسلام دارنده هیچ شورا یا این که شورای کلیسایی، اسقف اعظم یا این که سلسله مراتب و حقوق و دستمزد یا این که دادگاههایی بر طبق ضابطه کلیسا نیست. در تاریخ اسلام کلاسیک، هیچ برخوردی در میان پاپ و امپراتور نمی توانست بوجود آید، سرپرست افتخاری دولت و جامعه اسلامی، هم حاکمیت سیاسی و هم حاکمیت مذهبی - گرچه از نظر معنوی اینگونه عدم وجود - را در خویش عده کرده بود. فی مابین کلیسا و دولت خیر می توانست برخوردی وجود داشته باشد و خیر همیاری، خیر طلاق و خیر اجتماعی، اما از فرصت تشکیل بنیان حکومتی اسلام، این دو وظیفه باهم آمیخته گردیده اند. رزرو مسجد سجاد مشهد

این تفاوت بارز فی مابین اسلام و مسیحیت نشات گرفته از موجبات متفاوت - یا این که همانطوریکه برخی اکنون ابراز حیث می نمایند، اسطوره های بنیادین گوناگون - این دو آئین میباشد. [حضرت] محمد [ص] همچون [حضرت] موسی [ع] خلا که از ورود به مرزوبوم موعودش معنا داشته باشد; وی همینطور نسبت به حضرت مسیح (ع) که [به نظریه مسیحیان] به شهید شدن رسید، مشقت کمتری متحمل گردیده‌است، (4) البته پیام شرعی و سیاسی وی بوسیله پیروانش آدرس مسجد سجاد مشهد ، یعنی خلفای آنگاه خودش، ادامه پیدا کرد. ذیل حاکمیت آن ها، مسلمان‌ها از موفقیت به پیروزیی رسیدند و در پهنا کمتر از یک قرن، قلمرو وسیعی از مرزهای هندوستان و چین تا حیطه بیزانس و آتلانتیک را بوجود آوردند و بر میلیونها نفر از تابعین نو خویش، تعداد کثیری از اشخاصی که با شوق واشتیاق به طرف این نظریه و تقدیر تازه روی می آوردند، حکومت می کردند. تاریخ مقدس که حتی ممکن میباشد بتوان به آن تاریخ نجات اسلامی ذکر کرد، در زمینه‌ی با قرآن و معاش سنتی نبی اسلام و اصحابش میباشد; تاریخ نخستین نصفه مقدس دولت اسلامی که پایه کانون خاطره و خودآگاهی مسلمانها در هر نقطه ای میباشد، بیان کنده قصه گسترش تدریجی و سوای وقفه ای است که در آن رهبران دینهای دروغین و مطرود مضمحل گردیدند و شیوه برای فتح حقیقی وواقعی نظریه مسلمانها و لشکریان مسلمان فراهم شد و عبادت معبود را برای کلیه انسانها آورده و دستمزد الهی را بر همگی عالم الزام میکرد.

فعلا، این حرف کهنه ای میباشد که اسلام را تحت عنوان برگردانی از "مسیحیت" - خیر صرفا برگردانی از شرعی در طریقه تنگ نظرانه غربی بلکه برگردانی از تمام تمدنی که زیر جانبداری آن آیین رویش نموده است - تلقی کنیم. اسلام حتی چیزی بیشتر از این میباشد و در مسیحیت غرب، چیزی همچون آن نیست و صرفا مثال ای تقریبی و محصور شبیه آن در بیزانس وجود داراست. اسلام یک نام‌و‌نشان سیاسی و بیعتی میباشد که فائق بر هر نوع آئین دیگری است. مدام در آرمان و گه گاه در حقیقت، دنیا اسلام جامعه ای بوده که به وسیله یک قاضی یا این که خلیفه فرمانروایی میگردد و حتی پس از انحطاط اقتدار خلیفه مرکزی و ظهور حکومتهای سلطنتی حوزه‌ ای در باطن قلمرو کلان اسلامی، در مقایسه با زمانهای اخیر، ظهور حکومتهای سلطنتی حوزه‌ ای قومی یا این که ملی، همچون قدرتهایی که در اروپا حتی‌در قرن ها وسطی در درحال حاضر ظهور بودند، از بوجود داخل شدن آرمان یک جامعه اسلامی منفرد پرهیز به شغل آمد.

آرمان یک جامعه اسلامی منفرد که هم بر ملت و هم بر مرزو بوم غلبه داشته باشد، همچنانکه در اتفاق ها اخیر نیز به ثبوت رسیده، هنوز هم به طور قابل توجهی گزینه خواست مسلمان ها میباشد. به این ترتیب، هر دو عبارت "اسلام" و "اروپا" بیان‌کننده نام و نشان تمدنی می‌باشند که خویش معرف آن می باشند و ممکن میباشد تحت عنوان برگردان یکدیگر تلقی گردند. به این ترتیب بحثی از ارتباط ها در میان آنان و از دیدگاهها و ادراکات دو جانبه آنان مایحتاج میباشد تا تحت عنوان امری غیر متقارن تلقی نگردند.

آیین جهانی

مسیحیت و اسلام، در توالی تاریخی، تحت عنوان دومی و سومی سعی در جهت ساخت یک آئین جهانی می‌باشند. اما عملکرد اولین وابسته به بودائیسم میباشد. از قرن ششم پیش از تولد مسیح، مبلغین بودایی هندی، اعتقادوباور خویش را به جنوب، جنوب شرقی و شرق آسیا، جایی که آن‌ها اصلی ترین موفقیتها را بدست آوردند، منتقل کردند. تبلیغات بودایی به سمت آسیای جنوب غربی، اثر بسیار کمتری داشت. گرچه احتمالا نفوذ آنان فی مابین مردمان متفاوت، بیشتر از مجال کنونی بوده میباشد، اما آنان پیروز نشدند رهروان نو متعددی بدست آورند یااینکه هر نوع فرهنگ و تمدن بودایی را ترویج دهند. معلمان و رهبران فقاهتی، دربین دو مجموعه مردمان کهن، یعنی یهودیان و ایرانیان، عقاید جهانی را بسط بخشیدند که می توانست بعدا عمیقترین اثر و عنایت را داشته باشد، البته هیچکدام از این گروهها، کوشش ماندگاری در جهت یاددادن این عقاید به سایرافراد و یا این که جلب آن ها به طرف آئین خویش اجرا ندادند. تعلیماتی که بیان‌کننده واقعیت واحدی برای همه انسانها میباشد واینکه افرادی که صاحب آن میباشند، بایستی سایر افراد را نیز در آن سهم دار نمایند، با ظهور مسیحیت استارت شد و با ظهور اسلام نیز مجدد ظواهر شوید. هر دو نظریه در خاور وسط نشات گرفتند و در یک به جا مانده مشترک هنگفتی شراکت دارا هستند - عقاید یهودی در زمینه ی توحید، نبوت، وحی و کتاب مقدس; فلسفه و دانش یونانی; حقوق و دستمزد و حکومت رومی; و درصورتی که بیشتر به عقب برگردیم، سنتهای به یاد ماندنی از تمدنهای دیرین بیشتری از حیطه. هر دو درین نظریه نو و حدودا بی نظیر که در آن‌ها صرفا اشخاصی می باشند که همگی واقعیت خداوند را دارا می‌باشند، مشترک هستند. آنان همینطور در باب مرز و بوم مشترک، آسیای جنوب غربی، آفریقای شمالی، اروپای مدیترانه ای، نیز مشترک بوده و یا این که خوب بگوییم بیشتر گفت و گو کرده اند.

یکی‌از بخشهای اصلی مدیر مسجد، «مدیر فرهنگی مسجد» میباشد، هر گروه فرهنگی چنانچه بخواهد پیروز باشد مستلزم به یک رئیس متناسب با آن تیم میباشد؛ به دلیل آنکه در بعدازظهر کنونی، سوای دانش رئیس نمی­قدرت در هیچ عرصه­ای از بعدها مختلف جامعه، چه فرهنگی و غیرآن چیره بود، از این رو مایحتاج میباشد این مسأله آیتم اعتنا ویژه قرار گیرد.

با وجود رئیس کار کشته و کارآمد، می­قدرت حداکثر سود وری را از تجهیزات جان دار بدست آورد و با ساخت‌و‌ساز تعامل و هماهنگی در بین کل اجزاء و اعضاء یک تیم، مدیریتی چیره را شاهد بود، و بطور انقطاع می­اقتدار اعلام‌کرد که از اهم عامل ها توفیق و یا این که عدم توفیق مساجد ما؛ بخصوص در عمل­کرد فرهنگی آن‌ها، درین نکته پنهان میباشد.

«رئیس فرهنگی مسجد» نقشی بنیادین در عملی شدن و تحقق بخشیدن به مجموع نرم افزار های مسجد دارااست و این مسأله ایجاب می نماید که رئیس فرهنگی هر مسجد با پیاده سازی و طرح ریزی جامع و منطقی و با فایده بردن از کارشناسان و صاحبنظران و مشاوران در مورد های متعدد شرعی، اخلاقی، اعتقادی اجتماعی، اقتصادی، روانشناسی و... اپ های فرهنگی مسجد را تدوین و به گزینه انجام در آورد تا شایسته ترین سود را در کوتاهترین فرصت در جذب و موعظه و هدایت اشخاص بسوی پرورش و تبارک و خوشبختی و معرفت به جامعه ، جهان و آخرت بدست آورد.

از آن‌جا که قضیه دعوا مدیر فرهنگی مسجد، بحثی کبیر و دامنه دار میباشد و تحقیق بعدها متفاوت آن زمان بیشتری را می­طلبد از این رو باختصار مهم ترین مباحث آن را گزینه کنکاش قرار داده و اما بعض مباحث را به نحو اجمال ذکر کرده­ایم لیکن سعی در آن بوده که مباحث کاربردی را برای به کار گیری مدیران فرهنگی مسجد بیشتر آیتم اعتنا در اختیار بگذاریم

حرف دیگر آنکه به لحاظ می­برسد. در ارتباط با مدیر فرهنگی مسجد کمتر گفت و گو و عمل شد‌ه‌است و این مقاله ایجاب می­کرد که پیرامون این زمینه و نقش آن در کار های مسجد به گفت و گو و نظارت بیشتر بپردازیم.

مسائل تفحص

رئیس فرهنگی مسجد که می باشد و چه وظایفی بر ذمه دارااست؟

رئیس فرهنگی مسجد، وظایف و هدف ها و نقش خویش را چه طور جاری ساختن نماید؟
پایین تیم رئیس و مدیر فرهنگی مسجد کدامند؟
مهم ترین زخم­های مدیر فرهنگی مسجد چیست؟
راهکارهای پیشگیری و معالجه جراحت­های رئیس فرهنگی مسجد چیست؟
پیش از ورود به دعوا تذکر چندین نکته ضروری به حیث می­برسد:

نکته نخستین: «رئیس مسجد» دارنده بعد ها گوناگونی می­ باشد و شاید بتوان اعلام کرد به تعداد کارکرد و نقش­های مسجد مستلزم به رئیس خاص آن کارکرد هستیم؛ مثل: مدیر عبادی، رئیس تبلیغی، مدیر سیاسی، مدیر عمرانی و اقتصادی، مدیر فرهنگی و... .از این روی تبیین «مدیر مسجد»، نوشته‌ی‌علمی­ای غیر وابسته و مفصلی را می­طلبد که موقتاً در صدد آن نیستیم؛ بلکه محدوده مشاجره ما پیرامون«مدیر فرهنگی مسجد» میباشد آن هم خیر تک تک مباحث آن بلکه مهم ترین مباحث آن که در طی ما کاربرد بیشتری داراست

نکته دوم: در‌این پژوهش به مکان تیتر «کارکردهای فرهنگی مسجد» تیتر «معاونت­های فرهنگی مسجد» را بکار برده­ایم؛ چون هر مدیریتی نیاز به معاونتهایی دارااست تا به وسیله آن معاونت، طرحها و نرم افزار­ های خویش را انجام و عملی سازد. لذا تفسیر به «معاونت» با تیتر «رئیس» بیشتر سازگار و هماهنگ آدرس مسجد سجاد مشهد میباشد تا تیتر «کارکرد»؛ ضمن اینکه در تیتر «شغل کرد» بیشتر معنای قابلیتهای مسجد برای ایفا فعالیتهای متعدد مطرح میباشد و مد لحاظ می­ باشد؛ اما تیتر «معاونت» به طریق ایفا نرم‌افزار­ ها و طرحها بیشتر دقت داراست؛ به عبارت دیگر در مدیر فرهنگی مسجد، ما تنها نمی­خوا‌هیم بگوئیم که مسجد این قابلیتها را برای اجرا فعالیتهای متعدد دارااست بلکه می­خوا هیم امکان های مو جود و ممکن را مدیر نمائیم از این روی برای جاری ساختن آن مستلزم معاونتهایی هستیم که طرحها و نرم‌افزار­ های رئیس فرهنگی را به جاری ساختن در آورد و عملی سازد.

نکته سوم: گرچه در قسمت دوم نوشته‌ی‌علمی، پنج معاونت برای مدیر فرهنگی مسجد نام برده میباشد؛ لیکن معاونت­های فرهنگی، مخصوص در‌این پنج پیمان وجود ندارد بلکه بیان این پنج عهد از باب عنایت ویژه آن‌ها می­ باشد.

نکته چهارم: در احادیث آمده میباشد که مساجد برای دانستن قرآن سازه گردیده­اند «انما نصبت المساجد للقرآن»[1] یعنی بایستی مقصود کل اپلیکیشن ­های مسجد تکثیر و فهم و شعور و توسعه و گسترش معارف قرآن باشد و مهم‌ترین وظیفه مدیریت فرهنگی این میباشد که نرم افزار­ های مسجد را به سیرتکامل­ای پیاده سازی و سازماندهی نمایدکه همه آن ها درین مسیر جنبش کنند و دیگر عمل ها و کارکردهای مسجد این مقصود اساسی را پایین الشعاع خویش قرار ندهند.

نکته پنجم: کلمه «فرهنگ و تمدن» نزد لغت شناسان و متخصصان حرفه، دارنده تعاریف لغوی و اصطلاحی بخش اعظمی میباشد که در اینجا ذکر تمامی آن‌ها بایستگی و منفعت قابل توجهی ندارد لذا از شرح آن صرف حیث نمودیم.

نکته ششم: بنای ما در‌این رسیدگی بیشتر ذکر مسائل کاربردی در مسجد سجاد مشهد مدیر فرهنگی مسجد می­ باشد البته در حالتی‌که در مواقعی مباحث ایده آل یا این که آرمانی مطرح گردیده از این جهت می­ باشد که مورد اعمال دست کم بخشی از آنان در بعضا از مساجد ما وجود داراست و امری ممکن و قابل تحقق بخشیدن می­ باشد لذا آنان‌را ذکر نموده­ایم.

تعریف و تمجید مدیر فرهنگی

«مدیر» در لغت به معنای توان اداره کردن یک سازمان، و در اصطلاح به معنای هماهنگ کردن منابع انسانی و دنیوی برای نیل به غرض می­ باشد.[2]

فرهنگ وتمدن نیز در لغت به معنای آداب و خلق و خوی می­ باشد[3].

اما تعاریف زیادی برای شغل و شغل فرهنگی گردیده‌است که یکی از ازکامل­ترین رزرو مسجد سجاد مشهد تعاریفی که می­قدرت دراین مورد ارائه بخشید آن میباشد که :

«کار فرهنگی عبارت میباشد ازمجموعه­ای از نرم افزار ­های تربیتی که از شاخصه­ های هدفمند، ابزارمند و روشمند و استمرار و تداوم نصیب منتفع باشد و به وسیله فریم مربیگری دارای تعهد و مسئول در راستای رویش و والا متربیان شکل می­پذیرد.

در‌این تمجید پنج مؤلفه اصلی وجود داراست.

1.تربیتی بودن،

2- هدفمند،

3- ابزارمند،

4- روشمند،

5- استمرار و تداوم داشتن.

با دقت به تعریفی که برای «فرهنگ وتمدن» و «مدیر» و «عمل فرهنگی» شد می­قدرت اعلام کرد «رئیس فرهنگی مسجد» عبارت میباشد از توان اداره کلیه فعالیتهای مسجد به طوری که بتواند در میان منابع انسانی که به عبارتی نیروها و فریم فرهنگی مسجد و منابع دنیوی، تعامل و هماهنگی ساخت کند جهت وصال و نیل به مقصود که پرورش و گران قدر انسانها بسوی کمال و معنویت و معرفت حق میباشد.

تاریخچه مدیر فرهنگی مسجد

تاریخ «رئیس فرهنگی مسجد» از صدر اسلام با تأسیس اولی مسجد استارت شد‌ه‌است و فرد فرستاده(صلی الله علیه و آله وسلم) و یارانش با مدیر فعالیتها و کارکردهای مختلفی که در مسجد نهاد نهادند، همواره شایسته ترین مدیر را در جهت هدایت و پرورش و تبارک اصحاب خویش بکار برده­اند.و این رئیس در طی­های پس از فرستاده اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) به وسیله ائمه اطهار «علیهم السلام» و آن گاه در بعدازظهر غایب بودن امام فرصت (عج) تا کنون ادامه یافته میباشد.

مدیریت فرهنگی مسجد که می باشد؟

مسجد کانون فرهنگی و سرچشمه انتشار معارف اسلام، و آموختن و تربیت می­ باشد؛ مسجد مهم‌ترین و مهم­ترین سازمانی میباشد که در جامعه مسلمان‌ها در ابتدا اسلام با هدف ها و وظایف خاص صورت گرفته و در زمان تاریخ همچنان ادامه یافته میباشد. اینک سوال این میباشد که مدیر اینگونه سازمان والای معنوی بر ذمه که می باشد؟

بنظر ما کسی صلاحیت و آمادگی رئیس فرهنگی مسجد را داراست که از پنج خصوصیت اصلی بهره مند باشد:

نسبت به معارف اسلامی از تمامی آشناتر و با خبر خیس باشد.
2- ضمن شناخت با دانش رئیس از سلیقه و آمادگی و تجارب مدیریتی نیز بهره مند باشد.

از مقبولیت و محبوبیت اجتماعی بهره مند باشد.
- با ابزارهای فرهنگی روز آشنا باشد.
- گفتار و کردارش بر هم هم خوانی باشند.
از آن جا که امام جماعت مسجد غالباًَ گزینه یقین و متکی بودن نمازگزاران و حتی محله و حوزه‌ می­ باشد و به معارف فقاهتی آشناتر و باخبر خیس میباشد و از سویی به خیال و خاطر دارا بودن منصب امامت جماعت، بایستی از عدل و داد و تقوای الهی نیز منتفع باشد. و نیز بایستی با علم ها و علم­های مدیریتی روز آشنا باشد لذا شایسته ترین و بهترین آیتم برای منصب رئیس فرهنگی مسجد امام جماعت میباشد که رکن اصلی مسجد محسوب می­ گردد؛ اماامروزه رئیس مساجد ما یا این که بدست خادمین مساجد میباشد و یا این که هیأت امنا، و کمتر بدست امام جماعت می­ باشد و گاهی هم رئیس مسجد، ترکیبی از این سه مجموعه میباشد؛ گرچه اصل بر این میباشد که مدیر مسجد بر ذمه امام جماعت باشد و مبنا مهم روحانیت باشد، درحال حاضر به نحو متمرکز یا این که غیر متمرکز(مشارکتی یا این که شورائی).

امام جماعت خیر فقط رئیس مسجد را به ذمه دارااست بلکه بایستی با دقت به رسالتش مدیریت و رهبر معنوی همگی محدوده پایین پوشش مسجد باشد. لذا برای ائمه جماعت که رئیس مهم ترین کانون توحید و همگانی­ترین راس فراگیری تعلیمات مذهبی را به ذمه دارا‌هستند آموزش اصول و روشهای رئیس و به کاربستن آن بایستگی داراست.

تا بتواند اشخاص را در وصال به رویش و تکامل معنوی هدایت و موعظه و امداد کند ولی امام جماعت، سوای همیاری و یاری نمازگزاران و همگی اشخاصی که با مسجد در زمینه ی­اند به تنهایی نمی­تواند پیروز خواهد شد و تحقق عملی مسائل فرهنگی مسجد همیاری همگان را می­طلبد.

اکنون که امام جماعت بهترین شخص جهت رئیس مسجد میباشد ؛گزینش امام جماعت مسجد بر ذمه که می باشد؟

برای انتخاب امام جماعت مسجد یکسری رویکرد وجود دارااست:

مؤمنین و هیئت امنا مسجد می­توانند با شناختی که از محله خویش دارا هستند شیخ واجد قوانینی که مقبول همگان میباشد به امامت جماعت خویش برگزینند و از وی برای امامت جماعت مسجد دعوت به کار آورند.
مومنین و هیأت امنا مسجد می­توانند با مراجعه به دفترامام آدینه یا این که سازمان تبلیغات و یا این که از حوزه علیمه شهر خویش امام جماعت قابل قبولی را برای مسجد خویش در خواست کنند.
امام جماعت هر مسجد که مقبول مؤمنین مسجد میباشد نیز می­تواند در شکل خلا خویش و یا این که رفتن از آن مسجد یا این که محل و یا این که فوت شدن، شخص قابل قبولی را برای امامت مسجد گزینش و به مومنین و هیأت امنا مسجد نام گذاری کند.

در صورتی‌که بخواهیم فرهنگ وتمدن نوین اسلامی را ساخت و ساز کنیم، آغازگر آن نرم افزار‌ریزی اپ‌های تربیتی برای نوباوه‌هاست. بعد ها اپلیکیشن‌های تربیتی می بایست این‌سیرتکامل باشد که بعدها مختلفی را مثلا دانش مسجد سجاد مشهد ، عقل، توان، در دست گرفتن و حس مسئولیت را پوشش دهد.

در واقع به عبارتی‌طور که در مقاله‌ها دیگر نیز پهنا کردیم، مضمون‌ تربیت تفکیک‌پذیر وجود ندارد و یک معنا واحد و یک دست میباشد. در صورتی‌که ما تربیت را به تربیت شرعی، جنسی، اقتصادی و … تفکیک م رزرو مسجد سجاد مشهد ی کنیم صرفا برای تخمین به ذهن و پرداختن به مسئله خاص میباشد و الا همة اینها می بایست در یک راستا باشند و هیچ یک به دیگری صدمه نزند. ازاین‌رو درصورتی که بخواهیم تربیت فقاهتی را تعریف و تمجید کنیم، میتوانیم بگوییم تربیت فقاهتی، دسته تحول‌هایی میباشد که در تفکر یا این که نظریه شخص، به‌مراد تولید نوعی خاص از فعالیت و آدرس مسجد سجاد مشهد اخلاق و رفتار که متکی بر مقررات مذهب میباشد، ایفا می گیرد.

برای فهم و شعور اجزاء تربیت خوب میباشد آغاز یک نگاه بزرگ‌خیس به معنی تربیت داشته باشیم.

در حوزه جامع و کلی تربیت، عموماً دو نوع نگاه وجود دارااست: کوزه‌گری و باغبانی

برخی از ذمه ‌داران تربیت قائل به‌این می‌باشند که بچه را بایستی مانند گِلی که در دستان کوزه‌گر میباشد صورت بخشید و پدر و مادر یا این که متولیان تربیت نوباوه، مسئول پرورش وی میباشند؛ البته ما معتقدیم که بچه مانند یک بذر که پتانسیل پرورش را خودش در خویش داراست شغل می‌نماید و ما صرفا بایستی مورد‌های رویش را آماده کنیم و مانع ها را تاوقتی‌که خویش بچه توان آن را به دست آورد برطرف کنیم.

ما تربیت را چه در حوزه آیین و چه در ناحیههای دیگر بر اساس همین راه یعنی باغبانی میبینیم. به این دلیل‌که تربیت می بایست از درون به بیرون باشد؛ یعنی کشف و شکوفایی استعدادها. در تربیت می بایست از خویش نوباوه مقاله و شغل خارج کشید و سهمی برای وی گشوده کرد تا اظهارنظر نماید؛ خیر اینکه فقطً مطالب و نکاتی را که از ما یا این که دیگری می آموزد، تکرار و در ذهن خویش انباشته نماید.

اکثری از ما بابا و ما‌درها جوی بار در منزل صحیح می کنیم که فرزندمان به هیچ وجهً در مسائل شک پیدا نمی‌نماید. اتفاقاً فرزند ما نمازخوان و روزه‌بگیر هم می گردد و مشکلی هم ندارد؛ البته رفتارش متعلق به جو میباشد. به‌محض خروج از این جو، انحراف‌پذیر میگردد.

یکی شیوه های پرهیز از متکی به جو بودن و صحیح اندیشیدن، نگهداری کردن کنجکاوی کودکانه میباشد. یعنی هم میداند که نمی‌داند و هم میخواهد که بداند. تفاوتش با بزرگسال این میباشد که درعین‌اکنون که می داند نمی‌داند، دنبال آموزش وجود ندارد و از ندانستن سختی نمی‌پیروزی!

در حالتی که ما جایی را برای ندانستنِ بچه باقی نگذاریم و اورا با داده ها پُر کنیم، همه سوال‌های وی جواب دهیم، در بنا شده در حق وی ظلم کردهایم. با این عمل اورا انبار اطلاعاتی که می کنیم که به وسعت متعددی از آنان احتیاج ندارد؛ زیرا برایش زمینه نشده میباشد! او‌را با توضیحات اضافه مقلّد و عاجز توشه می آوریم.

این توشه اضافه‌ای که به بچه اجبار میکنیم، سبب خرد شدن کاسه فعال فکری وی می گردد، در‌حالتی که کاسه فکری وی خرد گردد، پیاله وجودی وی نیز خرد میشود و با یکی از دو مورد لبریز میشود و خلأ برای پندار نخواهد داشت. این دست اندرکاران موجب می‌گردد در هجده‌سالگی نتواند به آفریدگار اهمیت داشته باشد.

مدیرکل فرهنگ وتمدن و ارشادوراهنمایی اسلامی استان کردستان خاطرنشان کرد: در سال پیشین ۴۳۵ اتفاق افتاد فرهنگی، هنری، شرعی و قرآنی در استان کردستان ایفا شد. مسجد سجاد مشهد

علی اصغر دریایی در اظهار‌کرد‌وگو با خبرنگار مهر به خلاصه‌ای از دستاوردهای یک ساله اداره‌تک تک تمدن و موعظه اسلامی استان کردستان در سال ۱۴۰۲ پرداخت و اعلام کرد رزرو مسجد سجاد مشهد : سال قبل با بارش اپ‌ها و رویدادهای فرهنگی و هنری در کلیه عرصه‌ها به عنوان مثال هنرهای نمایشی، تجسمی، موسیقی و سینما؛ فرهنگی مشمول کتاب، رسانه و مطبوعات، شعر و ادبیات روبرو بودیم و ۴۳۵ اتفاق افتاد در استان انجام شدند.

او اعلام‌کرد: از تعداد اپلیکیشن‌های جاری ساختن گردیده ۱۶۸ نرم‌افزار و روی داد در آدرس مسجد سجاد مشهد عرصه فرهنگی و هنری و ۲۶۷ اپلیکیشن و اتفاق افتاد نیز در عرصه معنوی فقاهتی و قرآنی با محوریت مساجد سراسر استان برگزار شد.

برگزاری فستیوال‌های فرهنگی و هنری با سابقع‌های تعدادی ساله در کردستان

او به صورت صریح بیان کرد: برگزاری کلیه فستیوال‌های پیشینه دار یک سری ساله در استان در سال قبلی (تئاترخیابانی مریوان، تئاترکوردی سقز، تئاتر استانی، کنگره شعر عاشورایی قروه و شعر مرد میدان بیجار، موسیقی خیابانی کامیاران و هه‌لپه‌رکی بانه و …) با پیوست‌های فرهنگی از دستاوردهای بارز این حوادث بود.

مدیرکل فرهنگ وتمدن و راهنمایی اسلامی استان کردستان اعلام‌کرد: اجرای ۲ اتفاق افتاد ملی بسیار تأثیرگذار در عرصه آموزشی، هنری و قرآن در سطح ملی از نمودها و دستاوردهای اپ‌های پارسال بود که سی‌مین فستیوال ملی هنرهای خیالی جوان ها کشور ایران و روی داد قرآنی مدهامتان این دو روی داد گرانقدر بود.

دیدار فیس به صورت با ۷۲۷ نفر از اهل یک محل تمدن، هنر و رسانه در کردستان

دریایی تیتر کرد: شاخصه رویدادهای فرهنگی و هنری شخصیت مبنا براساس محافظت و تکریم سرمایه‌های فرهنگی و هنری استان، دیدار و تجلیل از ۹۲ نفر از شخصیت‌های فرهنگی و هنری در سراسر استان در منازل آن ها و دیدار فیس به صورت با ۷۷۲ نفر از هم محلی تمدن و هنر و رسانه با مقصود شنیدن و طرح مسائل و اشتباهات آنان از خصوصیت‌های پررنگ سال قبلی بود.

او ادامه داد: دیدار مدیر جمهور با شخصیت با همسایه فرهنگ و تمدن و هنر استان و هجرت مقامات وزارتخانه مثلا فرد وزیر و معاونان وی به استان فرهنگی کردستان و دیدار با هنرمندان و شنیدن گرفتاری‌ها و مسائل و ایرادات این قشر تأثیرگذاری از شاخصه‌های بارز عرصه فرهنگ وتمدن و هنر استان در سال قبلی بود.

اجرای ۳ طرح و پروژه عمرانی عرصه فرهنگ وتمدن و هنر در کردستان

او به صورت صریح بیان کرد: بهره‌برداری و بازگشایی سه طرح و پروژه عمرانی عرصه‌ی فرهنگ وتمدن و هنر استان به عنوان مثال نگارخانه هنر شهر سنندج، پلاتوهای سقز و دیواندره با مجهز شدن به واپسین ابزار و سیستم‌های صوتی و نورپردازی مثلا شاخصه دیگر این بارش‌های فرهنگی و هنری در عرصه گسترش فضاهای فرهنگی و هنری تمامی جانبه بود.

او خاطرنشان کرد: پارسال ۲۲۱ نفر از همسایه تمدن و هنر استان از سرویس ها (بیمه و هنرکارت و…) صندوق اعتباری هنر فایده‌مند گردیده و ۶۵۲ نفر نیز عضویت آنان تمدید گردیده‌است.

دریایی اضافه کرد: شاخصه دیگر فرهنگی و هنری اپلیکیشن‌های پارسال حضور یک سری تاثیر هنری در عرصه‌های هنرهای نمایشی، تجسمی و سینما در فستیوال‌های در میان‌المللی، ملی و برون مرزی مثلا اقلیم کردستان عراق با حضور و ملازمت و همراهی مدیرکل فرهنگ وتمدن کردستان با هنرمندان در فستیوال‌های تئاترهای خیابانی کرکوک و دربندیخان و نمایشگاه کتاب سلیمانیه عراق و حضور ۶ تاثیر خیابانی در فستیوال میان المللی تئاتر فجر پارسال به عنوان مثال این دستاوردها بوده میباشد.

برگزاری ۱۶ کرسی آزاداندیشی در کردستان

مدیرکل تمدن و راهنمایی اسلامی استان کردستان اذعان کرد: از شاخصه‌های دیگر و نوآورانه عرصه فرهنگ و تمدن و هنر با غرض شنیدن صدای عموم و همسایه تمدن و هنر در کلیه عرصه‌ها، برگزاری ۱۶ کرسی آزاداندیشی با حضور هم محلی فرهنگ و تمدن، هنر، رسانه و فعالان قرآنی در سراسر استان با مدیرکل تمدن و پند اسلامی و معاونین اداره‌تمام راهنمایی اسلامی استان بود.

او اظهار کرد: در تحلیل همت سالیانه دستگاه‌های اجرایی استان، اداره‌تک تک فرهنگ و تمدن و پند اسلامی استان کردستان نیز در عرصه تبیین دستاوردها و اقامه نماز حائز سکو رفیعتر در سطح استان شد.

‌از نقاط بسیار حساس در خوی اسلامی شمّ تعاون و تعاضد و سرویس به عموم بخصوص سرویس به مؤمنان و صالحان میباشد. از تیم تعالیم اسلامی و سیره اولیاء (علیهم‌صلوات‌الله) به کارگیری می‌گردد که بعداز ادای فرایض، بالاترین وسیله برای تقرّب به آفریدگار متعال این خصلت پسندیده میباشد. اولیای پروردگار همواره در سرویس عموم بودند مسجد سجاد مشهد و شخصاً در رفع حوایج آن‌ها مبادرت می‌کردند.
از قرآن مجید استعمال می گردد که آنچه به فایده عموم باشد استوار و جاوید خواهد بود و آنچه سودمند نباشد، مانند کف بر روی آب، بزودی از بین می‌رود و اثری از آن باقی نمی‌ماند. معبود متعال می فرماید: «... فَاَمَّا الزَّبَدُ فَیَذْهَبُ جُفاءً وَ اَمَّا ما یَنْفَعُ النَّاسَ فَیَمْکُثُ فِی الْاَرْضِ کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْاَمْثالَ؛ [۱] ... ولی کف به کناری میفتد و نابود رزرو مسجد سجاد مشهد می شود البته آنچه به عموم فایده میرساند (مثل آب یا این که فلز خالص) در زمین میماند. معبود متعال این‌اینگونه نمونه می زند.»
امام درستگو (علیه‌السّلام) در تعبیر آیه شریفه «وَ جَعَلَنِی مُتوشهَکاً اَیْنَ ما کُنْتُ...» [۲] که درباره حضرت عیسی (علیه‌السّلام) نازل گشته می فرماید: هدف از «جَعَلَنی مُبارکاً»، «جعلنی نفّاعاً» [۳][۴] هست، یعنی آفریدگار عیسی را برای عموم بسیار سودمند تفاهم نامه. در حدیث دیگری آمده میباشد: آن گاه که از پیامبر معبود (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) آدرس مسجد سجاد مشهد پرسیدند: دوستداشتنی‌ترین عموم که می باشد؟ فرمود: آن کس که وجودش برای عموم سودمندتر باشد.[۵]در حدیثی دیگر آمده میباشد که رسول اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «الْخلق و خویُ عِیالُ الله فَاحبُّ الْاخلاق الی الله اینجانب نَفَع عیالَ الله و ادْخل علی اهلِ بیْتٍ سُرُوراً.؛ [۶] عموم عائله و جیره‌خواران خداوندند. دوست داستنی‌ترین آن‌ها نزد پروردگار کسی میباشد که سودش به عائله معبود رسد و خانواده‌ای را خرسند نماید.»

۱.۱ - سبب ساز ورود پردیس
پیامبر خداوند (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «دخل عبْدٌ الْجنَّةَ بِغُصْنٍ اینجانب شوکٍ کان علی روشِ الْمسلمین فَاَماطَهُ عنهُ؛ [۷] مخلوق‌ای از بندگان معبود در تاثیر اینکه شاخه خاری را از رمز رویکرد مسلمین برداشت اهل فردوس شد.»

۱.۲ - نوعی عبادت
برخی از عموم گمان می‌نمایند که عبادت صرفا به نماز تلاوت و روزه تصاحب کردن میباشد و پاره‌ای از اینان بحدّی در غفلت و نا‌آگاهی و خودخواهی فرو رفته‌اند که در شرایطی که در قبال دیدگانشان عموم از گرسنگی جان دهند هیچ متاثّر نمیشوند.
مکرر چشم گردیده که‌این سیرتکامل اشخاص حتی‌در مهاجرت‌های عبادی مانند زیارت و حج مجموع زمان ها خویش را به زیارت و دعا و جاری ساختن مستحبّه شخصی میگذرانند و هیچ کمکی به ملازمان و هم‌سفران خویش نمی کنند با اینکه میدانند فی مابین آنان اشخاص ضعیف و ناتوان فراوان وجود دارا هستند که طاقت فرسا به یاری و استعانت نیازمندند. در هر اکنون، یکی لوازم سلوک، حسن سلوک با عموم و احساس خیرخواهی نسبت به بندگان پروردگار میباشد و این حس، آدم را از خودخواهی و خودبینی گشوده می دارد و به خلق الهی و ملکوتی متخلّق می‌سازد. پروردگار تبارک میفرماید: هم چنانکه پروردگار با فضل و ادب و عفو و بخشش با شما خلق و خوی می‌نماید شما نیز نسبت به یکدیگر دارنده ادب و خیر و خوبی باشید (وَلا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَکُمْ) [۸]، مبادا این ارتباط فطری و الهی را فراموش نمائید.
نبی اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «انْسکُ النّاس نُسکاً انْصَحُهُمْ جَیْباً وَ‌اسْلَمُهُم قلباً لِجَمیعِ الْمسلمینَ.؛ [۹] عابدترین عموم آن کسی میباشد که نسبت به عموم خیرخواه‌خیس از دیگرافراد و نسبت به تک تک مسلمین سلیم القلب خیس و باصفاتر باشد.»
براین اساس، در شرایطی که مرجع حاجات عموم شدید، شادمان باشید که پروردگار شمارا دوست می دارد، و در صورتی‌که در منزل یا این که دفتر کار کارتان به روی عموم بسته شد و عموم به شما مراجعه نکردند یا این که نتوانستند مراجعه نمایند، بدانید که از عفو خداوند محروم گردیده‌اید و بایستی به مکان خوشحالی، اندوهگین واندوهگین گردید.

۱.۳ - ایمان به رسول و قربت به آن حضرت
پیامبر آفریدگار (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) می فرماید: مجاورت‌ترین شما به اینجانب در روز قیامت اشخاصی میباشند که در گفتار راست‌گوتر و در ودیعت‌داری استوارتر و در قسم و عهدوپیمان باوفاتر و در خوی نیکوتر و نسبت به عموم مجاورت‌خیس و سرویس‌گزارتر باشند. [۱۰]
حضرت امام جعفر راستگو (علیه‌السّلام) فرمود: ای رفاعه! به خداوند و محمد (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) و علی (علیه‌السّلام) ایمان نیاورده میباشد هر کس هرگاه اخوی مؤمن وی برای رفع حاجتی نزد او بیاید، با صورت گشوده با وی واکنش نکند. در حالتی که بتواند خویش حاجت اورا برآورد بایستی دراین باره به‌سرعت مبادرت نماید و در‌حالتی که نمی‌تواند، نزد دیگرافراد برود تا حاجت او‌را برآورده سازد، و چنانچه کسی غیر از این باشد که برایت وصف کردم هیچ سیرتکامل ولایت و ارتباط‌ای فی مابین ما و وی وجود ندارد. [۱۱]

۱.۴ - لازمه پیکر واحد بودن
نبی اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) فرمود: «انَّما الْمؤمنون فی تَراحُاصلی و تَعاطُفِهم بِمنزلةِ الْجَبند الْواحِدِ اذا اشَتَکی مِنْهُ عُضوٌ واحدٌ تداعی لهُ سائِرُ الْجسد بِالْحُمّی والسَّهَرِ.؛ [۱۲][۱۳][۱۴] مؤمنان از حیث نازونوازش و عطوفت نسبت به یکدیگر مانند یک پیکرند که هرگاه عضوی از آن مبتلا دردی خواهد شد بقیه اعضاء (از خط مش تب و بیداری و اندوه) همدردی خویش را با آن عضو ابراز می‌دارا‌هستند و به کمکش می‌شتابند.»
بعید وجود ندارد که حدیث شریف، الهام‌قسمت سعدی شیرازی در شعر معروفش باشد که می گوید:
بنی‌انسان اعضای یکدیگرند که در آفرینش ز یک گوهرند ••••• چو عضوی به درد آورد دوران دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت سایرافراد بی‌غمی ••••• نشاید که نامت نهند آدمی [۱۵]
(اما نبی خداوند (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) جامعه مسلمین را به‌ منزله پیکر واحد دانسته خیر جامعه بشریت را، و حق هم همین میباشد چون جامعه بی دینی و نفاق نمی‌تواند پیکر واحد باشد، که در بی دینی و نفاق جز پیکار و جنگ و خودخواهی و فریب چیزی نیست و نیز شرک و ایمان در یک جا نمی‌گنجد)

۱.۵ - لازمه تعاون
از امام راستگو (علیه‌السّلام) نقل شد‌ه‌است که فرستاده پروردگار (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) در منی خطبه‌ای خلل کرد که درضمن آن فرمود: مسلمانها با هم برادرند، بها خون آنان با یکدیگر موازی میباشد و تعهد و امانی که خرد‌ترین شخص آن‌ها بدهد برای تمامی‌شان با شخصیت میباشد و آن‌ها در قبال بیگانگان، یکدل و یک دست به هم پیوسته و متشکّل‌اند. [۱۶][۱۷] به این ترتیب، شخص مسلمان هیچ‌گاه نباید نسبت به حزن و دغدغه‌های بقیه مسلمانها بی تفاوت و از وضع و اوضاع آن ها بی‌خبر باشد، زیرا هر که در‌این سیرتکامل مسائل بی‌تفاوت باشد به طرز او‌لین درباره ی مسائل اساسی‌تری که در اجتماع چهره می دهد نیز عکس‌العملی از خویش نماد نخواهد بخشید. این سیرتکامل اشخاص، خودآگاه یا این که ناخودآگاه، مبتلا خودخواهی خاصی میباشند که جز به خویش به هیچ کس نمی‌اندیشند و از روح تعاون و نیکوکاری منتفع نیستند با اینکه قرآن مجید مسلمین را به همیاری و تعاون در شغل های نه دعوت می‌نماید و میفرماید: «تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْاو...؛ [۱۸] در رویکرد خیر و خوبی و پرهیزکاری به یکدیگر یاری فرمایید....»