زیارت جامعه کبیره بوسیله امام هادی(ع) در جواب به درخواست شخصی برای زیارت بلیغ و بی نقص امامان اورده شده میباشد. این زیارت، از زیارت‌های معروف نزد شیعه‌ها میباشد. مضمون زیارت جامعه کبیره، رده امامت و شأن ائمه اطهار(ع) و وظایف شیعه‌ها در مقابل آنهاست. نخستین دفعه این زیارت، بوسیله روحانی صدوق ماجرا شد. تفصیل‌های فراوانی بر زیارت جامعه مندرج مسجد امین مشهد میباشد.
سبب ساز اسم‌گذاری
نوشته‌علمیٔ اساسی: زیارت‌های جامعه
زیارت جامعه به نوعی از زیارتنامه‌ها گفته میگردد که می‌اقتدار برای هرمورد از امامان معصوم(ع) یا این که تمامی آن ها با هم، در هر مجال و جای خواند.[۱] در بین این زیارتنامه‌ها «زیارت جامعه کبیره» به دلیل برخورداری از معنی ها گرانقدر و کامل بودنش بدین اسم به شهرت رسیده است.[۲]
مدرک زیارت جامعه
متن این زیارت را نخسین بار روضه خوان صدوق در اینجانب لایحضره الفقیه[۳] و در عیون خبر ها الرضا (ع) از امام هادی(ع) نقل نموده است. روحانی صدوق آن را از روش محمد بن اسماعیل برمکی از موسی بن عبدالله نخعی و وی از امام هادی نقل نموده است[۴] روضه خوان صدوق اسم و تیتر موسی را در اینجانب لا یحضره الفقیه[۵] موسی بن عبدالله نخعی، در عیون خبرها الرضا(ع)، موسی بن عمران[۶] و در التوحید، موسی بن عمران نخعی کوفی نوشته میباشد.[۷] جوینی خراسانی در فَرائِدُ السِّمْطَین [۸] آن را از حکم کننده نیشابوری از روش روضه خوان صدوق آورده میباشد.
این زیارتنامه بر پایۀ تقسیم حدیث به طریق سَنَدی، به انگیزه وجود موسی بن عبدالله نَخَعی بین راویان آن، که فردی ناشناخته میباشد درست به اکانت نمی‌آید. [۹] ولی، از لحاظ حدیث‌شناسان سده‌های اول هجری قمری که حدیث را فقط به درست و غیرصحیح تقسیم می‌کردند،[۱۰] این زیارتنامه درست به شمار می‌آمده میباشد. متکی بودن روحانی صدوق به‌این زیارت، خویش از مُرجِّحات و از قرائن تقویت کننده گواهی آن میباشد.[۱۱] شُبَّر[۱۲] این زیارت را در ستون نهج البلاغه و صحیفه سجادیه قرار داده که شیوایی و شیوایی آنان در درجه‌ای میباشد که صدور آن از غیر معصوم پذیرفتنی وجود ندارد. احسائی [۱۳] نیز بعد از پژوهش مدرک زیارت جامعه کبیره میگوید این زیارت از جهت لفظ و معنی در درجه‌ای میباشد که بشرِ با خبر پی می برد که صحبت معصوم میباشد و لذا نیاز به تحقیق گواهی ندارد.[۱۴]
منزلت زیارت جامعه
علامه مجلسی درباره زیارت جامعه کبیره نوشته میباشد: «این زیارت بی نقص‌ترین زیارت‌ها از به دور یا این که مجاورت میباشد.»[۱۵] مجلسی اولیه نیز در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه می گوید: «این زیارت، شایسته ترین زیارت و بدون نقص‌ترین آنهاست و اینجانب همواره در پرتو آن به زیارت ائمه اطهار(ع) در اعتاب مقدسه نایل می‌شدم.» علامه مجلسی همینطور براین اعتقاد میباشد که‌این زیارت حاوی خلاصه‌ای از مجموع روایاتی میباشد که در مناقب اهل بیت وارداتی به همین جهت قرائت ـ توأم با تدبر و درنگ در معانی و مضامینـش ـ هر هفته بلکه در هر روز سودمند میباشد به دلیل آن که مبناِ عنصرهاِ ایمان معرفت اهلبیت میباشد. [۱۶][یادداشت ۱] محدث نوری اعتقاد دارد که روضه خوان صدوق در ماجرا خویش، متن آن را تلخیص و برخی بخشها را که مطابقت بر عقایدش نبوده حذف نموده است.[۱۷] آیت الله خامنه‌ای براین اعتقادوباور میباشد که آنچه که بایستی درباره ی ائمه (علیهم‌السّلام) گفته گردد، در زیارت جامعه است.[۱۸]
محتوای زیارت جامعهٔ کبیره
درین زیارت، اهل بیت نبی جانشینان بر حق او وصف گردیده‌اند و مسائلی مانند رابطه ائمه با رسول اکرم، برشمردن مقامات علمی و اخلاقی و سیاسی ائمه، اسوه بودن آن ها، رابطه امامت و توحید و ارتباط آشناییِ امام با آشنایی خداوند اشاره گردیده‌است. از سایر مباحث مطرح دراین زیارت، پاکی اهل بیت (ع)، یکپارچگی خلقت وی، تولی و تبرّی و رجعت و تسلیم میباشد. به جهت محتوای این زیارت بر مفهوم هاِ ناظر به مقامات امامان، امام هادی(ع) علیه‌السلام پیشنهاد کرده که زائر قبل از قرائت این زیارت، صد توشه تکبیر بگوید تا مبتلا بزرگنمایی در حق امامان نشود.[۱۹]
آیت الله جوادی آملی :
زیارت نورانی جامعه گسترده به منزله تعبیروتفسیر امامت میباشد. یعنی به عبارتی‌طوری که قرآن، احتیاج به تعبیر و تفسیر دارااست امامت هم احتیاج به تعبیر و تفسیر داراست که هر مورد از ائمه(ع) یک آیه یا این که چندین آیه قرآن را تعبیر و تفسیر کردند، اما وجود خوش یمن امام هادی تک تکّ قرآن را تعبیر کرد، زیرا عترت و قرآن همتای هم میباشند.
زیارت جامعه تعبیر امامت میباشد. مقر اسراء
فرازهایی از زیارت جامعه کبیره
در بازه زمانی ابتدایی زیارت‌طومار، «السَّلامُ عَلَیکُمْ یا این که أَهْلَ بَیتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلائِكَةِ(درود بر شما اى اهل بيت نبوّت، و سکو رسالت،و عرصه رفت‌وآمد ملائکه)» امام هادی(ع) این معانی را آورده‌میباشد:
پروردگار متعال اهل بیت(ع) را به کرامت خویش منحصر کرده و آنهارا مقر رسالت و محلّ رفت و آمد ملائکه و محلّ نزول وحی قرار داده‌میباشد.
این فعالیت پروردگار از صفات کمالیه‌ای ناشی شده است که اهل بیت(ع) دارنده آن بوده و به واسطه آن به قلّهای رسیده بودند که در بلندای آن، در میان دانش و حلم و کرامت و عفووبخشش عده نموده بودند.
اهل بیت(ع) مقر رسالت خداوندی بوده‌اند. چراکه آفریدگار متعال آنان‌را قبل از رهبری مسلمان‌ها، برای تصدّی منصب رهبری بشریت تعیین کرده‌میباشد.
امام هادی(ع) در فراز «اَلسَّلامُ عَلی اَئِمَهِ الهُدی وَ مَصابیحِ الدُّجی(درود بر پيشوايان هدايت، و لامپ‌هاى تاريكى)» بر نکات زیر تاکید می‌نماید:
اهل بیت(ع) پیشوایان هدایت‌اند و دیگر اشخاصی که از اهل بیت(ع) نیستند البته متصدّی دستور امامت میشوند، مخالف خطّ هدایت بوده و جزو ائمۀ ضلال (پیشوایان گمراهی) محسوب میگردند. به همین ادله میباشد که معارف آئین را جز از پیشوایان از اهل بیت رسول اکرم(ص) نباید گرفت و مسیر جنبش جز مسیر تکان آن ها نباید باشد.
ائمه(ع) افرادی میباشند که دارنده عقل بدون نقص بوده، پناهگاه عموم دنیا و وارثان پیامبران بوده و آنها مَثَل اعلای انسانیت‌اند که بقیه افراد می بایست به آنان اقتدا نمایند و صاحبان دعوت به شایسته ترین کمالها می باشند که سایر افراد می بایست دنباله‌رو آنها باشند.
اهل بیت(ع) محلّ معرفت آفریدگار و مسکن برکت معبود می باشند. آنها معدن حکمت پروردگار متعال، حافظان رازِّ حضرت حقّ، حاملان دانش کتاب وی و جانشینان رسول وی می باشند.
رویکرد وصال به توحید بی نقص حق منحصراً ائمه(ع) میباشند و این به عبارتی نکته دارای شهرت در حدیث سلسلة الذهب میباشد که ولایت راه و روش وصال به قلعه توحید میباشد.
این دعوت‌کنندگان به سوی حقّ دارنده یکسری خصوصیت می باشند که اصالت آنان‌را در مسیر الهیشان پر‌نور می‌نماید:
آنها دعوت‌کنندگان به سوی معبود و راهنمایان عموم به طرق رضایت و خشنودی حضرت احدیت‌اند.
ائمه(ع) در رویکرد اطاعت از دستورها معبود متعال اثبات گام می باشند.
به معبود متعال محبّت تام و آحاد دارا‌هستند.
در توحید خدا متعال مُخلِص می باشند.
شعائر الهی از قبیل دستور و نهی آفریدگار متعال توسّط آنها آشکار میشود.
آنها هیچگاه در صحبت و گفتار و همینطور در شغل از دستور خدا متعال پیشی نمی‌گیرند.
در پی زیارت به مهمترین عنصرها فکری تشیع اشاره می‌نماید:
ایمان به‌این‌که جز خدای یکتا خدائی وجود ندارد و از هر سیرتکامل سهیم منزّه میباشد.
ایمان به‌این‌که حضرت محمد(ص) مخلوق خاصّ و برگزیده و نبی نیکو آفریدگار میباشد.
ایمان به اینکه امامان شیعه نیز دارنده جایگاه طهارت و کرامت می باشند.
در فرازهایی از این زیارت به جنبه‌های عملی اخلاق و رفتار ائمه اطهار به این شکل اشاره شده است:
برقرار داشتن قسم و میثاق الهی و سفت نمودن عهد طاعت آن ذات اقدس.
اندرز کردن عموم و خیرخواهی برای آنها در آشکار و نهفته برای رضای پروردگار.
دعوت عموم به خط مش حقّ بوسیله استدلال و حکمت و ارشادوراهنمایی و ارشادوراهنمایی پسندیده.
ایثار دایم در رویه آفریدگار با گذشتن از جان و حوصله کردن بر ناملایمات.
برپاداشتن نماز و پرداخت زکات و کار کردن دایم به بقیه عبادات و حدود آئین اسلام.
مراقبت شریعت اسلامی به دلیل سلامت ماندن از تحریف.
تسلیم در قبال قضا و قدر الهی.
تأکید بر وحدت روش پیامبران و تصدیق پیامبران پیشین.
فراز دیگر این زیارت «فالراغب عنکم مارق واللازم لکم لاحق والمقصر فی حقکم زاهق (روگردان از شما سوا دين، و همراهِتان ملحق‌شونده‌ی به شما، و كوتاهى‌كننده در حقّتان قرينِ نابودى میباشد)» به سرنوشت دسته طرفداران اهل بیت(ع) و معاندان اهل بیت(ع) می پردازد و طرف داران را اهل روشن بختی و معاندان را اهل تیره بختی معرفی می‌نماید.مشابه به‌این معنی و مفهوم در فرازی از صلوات شعبانیه که از امام سجاد(ع) آورده شده اشاره شد‌ه‌است.الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مَارِقٌ وَ الْمُتَأَخِّرُ عَنْهُمْ زَاهِقٌ وَ اللازِمُ لَهُمْ لاحِقٌ«پیش افتاده از آن ها(اهلبیت) از آئین بیرون میباشد و عقب باقی مانده از آنها نابود میباشد و یاروهمدمِ آنها ملحق به حق میباشد.»
در فقرات «فَبَلَغَ الله بِکُمْ اَشْرَفَ مَحَلِّ الْمُکَرَّمینَ وَاَعْلی مَنازِلِ الْمُقَرَّدربینَ وَاَرْفَعَ دَرَجاتِ الْمُرْسَلینَ» این نکات را ذکر می‌نماید:
بایستگی ایمان به رجعت ائمه و بر پا شدن دولت آن ها.
اهمّیت زیارت قبور ائمه(ع).
اهمّیت ایمان به رجعت.
بایستگی استعداد دایم برای امداد رسانی به دولت آن ها تا اینکه آن دولت در سرتاسر زمین حکم فرما خواهد شد.
لزوم بیزاری کشف کردن از معاندان آن ها.
خوشحالی مؤمنان به آنچه پروردگار متعال به دست اهل بیت(ع) روزی آنها گردانیده‌میباشد.
وحدتِ مسلمان‌ها به طور درست، جز پایینِ لوای اهل بیت(ع) تحقّق نخواهد یافت.
ایمان به اهل بیت(ع) امری عاطفی نبوده بلکه بایستی از سَرِ بیداری، درک، پژوهش و بازرسی باشد.
فراز نهایی دلالت داراست بر این که مقام رسول و آلش در پیشگاه الهی مختص به خویش آنهاست به همین جهت شفاعتشان مورد قبول خداست و مقرب‌خیس از آنها در تمامی هستی شفیعی وجود ندارد و این که امام هادی(ع) میگوید درصورتی که می‌یافتم آنهارا شفیع قرار می‌دادم نشانگر این میباشد که وجود ندارد. اللَّهُمَّ إِنِّی لَوْ وَجَدْتُ شُفَعَاءَ أَقْرَبَ إِلَیک مِنْ مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیتِهِ الْأَخْیاروهمدمِ الْأَئِمَّةِ الْأَبْرَارِ لَجَعَلْتُهُمْ شُفَعَائِی .
چگونه هزینههای برگزاری مراسم در مسجد را مدیریت کنیم؟