تعزیه‌خوانی (دین)
تعزیه‌خوانی یا این که مشابه‌خوانی، نوعی اکران مذهبی برگرفته از رویدادهای تاریخی و حماسی غم‌انگیز درباره اتفاق کربلا و شهیدشدن امام حسین(ع) و اهل بیت و یاران وی و مصائب بستگان مسجد امین مشهد فرستاده(ص).
استارت تعزیه‌خوانی را از فرصت دیلمیان دانسته‌اند که در طول صفویه به صورت فعلی درآمد و در طی قاجار به نقطع ی عطف خویش رسید و دامنه آن از مرزهای کشور‌ایران بالاتر رفت. اکران تعزیه در سال ۱۳۸۹ش در فهرست اثر ها معنوی کشور ایران در یونسکو تصویب شد‌ه‌است. یک کدام از شیفتگان اکران سنتی تعزیه، الکساندر خوجکو، جمهوری اسلامی ایران شناس لهستانی و کنسول روسیه در کشور‌ایران از ۱۸۳۰ تا ۱۸۴۰م بود.
در اصطلاح تعزیه‌خوانی، کارگردان: «مُعین البُکا»، هنرپیشه: «شَبیه» و تهیه و تنظیم کننده: «بانی» نامیده میگردد.
خاستگاه و پیش‌مسئله
تعزیه در ادبیات مذهبی کشور‌ایران بر بنیاد فرهنگ و تمدن عاشورا و اتفاق ها تاریخی کربلا در ۶۱ق/۶۸۰م، و مبارزه دلیرانه و شهیدشدن مظلومانه امام حسین(ع) گذاشته گردیده و به طور تعزیه‌خوانی یا این که مشابه‌خوانی، شکلی ویژه از اکران یا این که درام مذهبی، تجلی نموده است.[۱] نشان‌های اول تعزیه‌خوانی در حین دیلمیان و بعداز آن روزگار آل بویه چشم میگردد؛[مستلزم منبع] در صورتیکه چه تعزیه به طور مدرن از فرصت صفویه آغاز شد و در حین قاجار به نقطع ی عطف خویش رسید.[مستلزم منبع]
عزاداری محرم
تابلوی بعد از ظهر عاشورا
تابلوی بعدازظهر عاشورا یکی‌از اثر ها نقاشی محمود فرشچیان
حوادث
طومار‌های کوفیان به امام حسین(ع) • طومار امام حسین(ع) به تسلط بصره • روز عاشورا • اتفاق کربلا • حادثه عاشورا (از دید داده های عددی) • روزشمار رخداد عاشورا • اسیران کربلا
اشخاص
امام حسین(ع) • علی اکبر • علی‌اصغر • عباس بن علی • حضرت زینب(س) • سکینه بنت حسین • فاطمه دختر امام حسین • مسلم بن عقیل • شهیدان کربلا • اسیران کربلا
مکان‌ها
مقبره امام حسین(ع) • تل زینبیه • بقاع حضرت عباس(ع) • چاله قتلگاه • میان‌الحرمین • نهر علقمه
مناسبت‌ها
تاسوعا • عاشورا • دهه محرم • اربعین • دهه صفر
مراسم
مرثیه‌خوانی • روضه • تعزیه • مدیحه • زنجیرزنی • سینه‌زنی • سقاخانه • سنج و دمام • تیم سوگواری • شام غریبان • تشت‌گذاری • نخل‌گردانی • قمه‌زنی • راهپیمایی اربعین • تابوت‌گردانی • مراسم تابوت
نبو
صورت‌گیری و سیر دگرگونی
دربارۀ صورت‌گیری و پیشینه تعزیه‌خوانی نگرش‌های متفاوتی ابراز شد‌ه‌است.
بعضا او‌لین اَشکال تعزیه و مشابه‌خوانی در نواحی شمال جمهوری اسلامی ایران را به فرصت دیلمیان بازمی‌گردانند و میگویند این صورت نمایشی از روش موزیکانچیان (سربازان نوازنده آهنگ) سپاه دیلمی، سربازان، بازرگانان و زائران عتبات عالیات به‌این دیار آمد و توسعه و گسترش یافت.[۲] ولی بعد از دیلمیان تعزیه‌خوانی از رونق زمین خورد و در طول صفویان مجدد برقرار شد. گفته می شود ورژن‌هایی از تعزیه که در حین عضدالدوله دیلمی مندرج بود، در کتابخانه مادرید محافظت میگردد.[۳]
در طول آل بویه و دیلیمان
ابن جوزی (درگذشت: ۵۹۷ق) و ابن اثیر (درگذشت: ۶۳۰ق) اولیه تاریخ‌نگارانی می باشند که گزارش‌هایی از تجمعات مذهبی شیعه‌ها و گروه‌گردانی و سوگواری عموم برای امام حسین(ع) در بغداد و بستن بازارها و تعطیل خریدوفروش و روضه‌خوانی و بر راز و سینه‌زدن زنان در روز عاشورای سال ۳۵۲ق/۹۶۲م می دهند.[۴]
ابن اثیر در گستردن اتفاق ها سال ۳۶۳ق/۹۷۴م اشاره‌ای کوتاه به نوعی مشابه سازی در بین اهل تسنن محله سوق الطعام بغداد می‌نماید و می‌نویسد که سنیان زنی را مشابه عایشه بر شتر سوار کرده بودند و دو بدن دیگر را مشابه طلحه و زبیر ساخته، و جنگی تمثیلی خط مش‌انداخته بودند که گویی با یاران علی(ع) میجنگند.[۵]
بعضا گفته‌اند، احیاناً شیعه ها کرخ بغداد نیز مشابه حادثه کربلا را می‌ساخته، و آرم می‌داده‌اند که سنیان در رویارویی با آن ها اینگونه مشابه سازی‌هایی را می‌کرده‌اند.[۶]
در طول صفویه
این اکران آئینی که از فرصت دیلمیان استارت شد،[مستلزم منبع] بعد از آل بویه خبری از آن وجود ندارد اما مجدد در حین صفویه با روشی نو به عرصه فرهنگی، مذهبی رجوع.[مستلزم منبع]
تاورنیه به مشابه‌سازی شخصیت‌های اتفاق ها کربلا و اکران بعضی صحنه‌ها در مجموعه‌های سوگواری در حضور پاد شاه صفی (۱۰۳۸-۱۰۵۲ق) در میدان نقش دنیا اصفهان اشاره نموده و اسب‌های زین و یراق گردیده شهیدان و مشابه نعش خردسال ها در تابوت‌هایی بر روی عماری را وصف نموده است.[۷]
سالامون انگلیسی و وان گوک هلندی در ۱۱۵۲ق/۱۷۳۹م در دورۀ پاد شاه فرمانروا حسین، یا این که دورۀ سلطنت بسیار کوتاه طهماسب دوم، به اکران رخداد کربلا بر روی ارابه‌هایی در درحال حاضر تکان اشاره کرده‌اند.[مستلزم منبع]
گزارش این دو سیاح در کتابی به لهجه آلمانی با تیتر «تاریخ و جغرافیای امروز جمهوری اسلامی ایران و یا این که میهن شاهنشاهی کشور ایران در قسم معاصر»، قدیمی‌ترین گواهی تفصیل حادثه کربلا را به طور اکران بر روی اَرّابه تأیید می‌نماید.[۸]
مشابه‌خوانی از اواخر دورۀ صفوی صورت نمایشی کنونی خویش را گرفت و در عصر‌های بعد از آن پیشرفت و تکامل یافت.[مستلزم منبع]
تعزیه‌خوانی (دین)
تعزیه‌خوانی یا این که مشابه‌خوانی، نوعی اکران مذهبی برگرفته از رویدادهای تاریخی و حماسی غم‌انگیز درباره اتفاق کربلا و شهیدشدن امام حسین(ع) و اهل بیت و یاران وی و مصائب بستگان مسجد امین مشهد فرستاده(ص).
استارت تعزیه‌خوانی را از فرصت دیلمیان دانسته‌اند که در طول صفویه به صورت فعلی درآمد و در طی قاجار به نقطع ی عطف خویش رسید و دامنه آن از مرزهای کشور‌ایران بالاتر رفت. اکران تعزیه در سال ۱۳۸۹ش در فهرست اثر ها معنوی کشور ایران در یونسکو تصویب شد‌ه‌است. یک کدام از شیفتگان اکران سنتی تعزیه، الکساندر خوجکو، جمهوری اسلامی ایران شناس لهستانی و کنسول روسیه در کشور‌ایران از ۱۸۳۰ تا ۱۸۴۰م بود.
در اصطلاح تعزیه‌خوانی، کارگردان: «مُعین البُکا»، هنرپیشه: «شَبیه» و تهیه و تنظیم کننده: «بانی» نامیده میگردد.
خاستگاه و پیش‌مسئله
تعزیه در ادبیات مذهبی کشور‌ایران بر بنیاد فرهنگ و تمدن عاشورا و اتفاق ها تاریخی کربلا در ۶۱ق/۶۸۰م، و مبارزه دلیرانه و شهیدشدن مظلومانه امام حسین(ع) گذاشته گردیده و به طور تعزیه‌خوانی یا این که مشابه‌خوانی، شکلی ویژه از اکران یا این که درام مذهبی، تجلی نموده است.[۱] نشان‌های اول تعزیه‌خوانی در حین دیلمیان و بعداز آن روزگار آل بویه چشم میگردد؛[مستلزم منبع] در صورتیکه چه تعزیه به طور مدرن از فرصت صفویه آغاز شد و در حین قاجار به نقطع ی عطف خویش رسید.[مستلزم منبع]
عزاداری محرم
تابلوی بعد از ظهر عاشورا
تابلوی بعدازظهر عاشورا یکی‌از اثر ها نقاشی محمود فرشچیان
حوادث
طومار‌های کوفیان به امام حسین(ع) • طومار امام حسین(ع) به تسلط بصره • روز عاشورا • اتفاق کربلا • حادثه عاشورا (از دید داده های عددی) • روزشمار رخداد عاشورا • اسیران کربلا
اشخاص
امام حسین(ع) • علی اکبر • علی‌اصغر • عباس بن علی • حضرت زینب(س) • سکینه بنت حسین • فاطمه دختر امام حسین • مسلم بن عقیل • شهیدان کربلا • اسیران کربلا
مکان‌ها
مقبره امام حسین(ع) • تل زینبیه • بقاع حضرت عباس(ع) • چاله قتلگاه • میان‌الحرمین • نهر علقمه
مناسبت‌ها
تاسوعا • عاشورا • دهه محرم • اربعین • دهه صفر
مراسم
مرثیه‌خوانی • روضه • تعزیه • مدیحه • زنجیرزنی • سینه‌زنی • سقاخانه • سنج و دمام • تیم سوگواری • شام غریبان • تشت‌گذاری • نخل‌گردانی • قمه‌زنی • راهپیمایی اربعین • تابوت‌گردانی • مراسم تابوت
نبو
صورت‌گیری و سیر دگرگونی
دربارۀ صورت‌گیری و پیشینه تعزیه‌خوانی نگرش‌های متفاوتی ابراز شد‌ه‌است.
بعضا او‌لین اَشکال تعزیه و مشابه‌خوانی در نواحی شمال جمهوری اسلامی ایران را به فرصت دیلمیان بازمی‌گردانند و میگویند این صورت نمایشی از روش موزیکانچیان (سربازان نوازنده آهنگ) سپاه دیلمی، سربازان، بازرگانان و زائران عتبات عالیات به‌این دیار آمد و توسعه و گسترش یافت.[۲] ولی بعد از دیلمیان تعزیه‌خوانی از رونق زمین خورد و در طول صفویان مجدد برقرار شد. گفته می شود ورژن‌هایی از تعزیه که در حین عضدالدوله دیلمی مندرج بود، در کتابخانه مادرید محافظت میگردد.[۳]
در طول آل بویه و دیلیمان
ابن جوزی (درگذشت: ۵۹۷ق) و ابن اثیر (درگذشت: ۶۳۰ق) اولیه تاریخ‌نگارانی می باشند که گزارش‌هایی از تجمعات مذهبی شیعه‌ها و گروه‌گردانی و سوگواری عموم برای امام حسین(ع) در بغداد و بستن بازارها و تعطیل خریدوفروش و روضه‌خوانی و بر راز و سینه‌زدن زنان در روز عاشورای سال ۳۵۲ق/۹۶۲م می دهند.[۴]
ابن اثیر در گستردن اتفاق ها سال ۳۶۳ق/۹۷۴م اشاره‌ای کوتاه به نوعی مشابه سازی در بین اهل تسنن محله سوق الطعام بغداد می‌نماید و می‌نویسد که سنیان زنی را مشابه عایشه بر شتر سوار کرده بودند و دو بدن دیگر را مشابه طلحه و زبیر ساخته، و جنگی تمثیلی خط مش‌انداخته بودند که گویی با یاران علی(ع) میجنگند.[۵]
بعضا گفته‌اند، احیاناً شیعه ها کرخ بغداد نیز مشابه حادثه کربلا را می‌ساخته، و آرم می‌داده‌اند که سنیان در رویارویی با آن ها اینگونه مشابه سازی‌هایی را می‌کرده‌اند.[۶]
در طول صفویه
این اکران آئینی که از فرصت دیلمیان استارت شد،[مستلزم منبع] بعد از آل بویه خبری از آن وجود ندارد اما مجدد در حین صفویه با روشی نو به عرصه فرهنگی، مذهبی رجوع.[مستلزم منبع]
تاورنیه به مشابه‌سازی شخصیت‌های اتفاق ها کربلا و اکران بعضی صحنه‌ها در مجموعه‌های سوگواری در حضور پاد شاه صفی (۱۰۳۸-۱۰۵۲ق) در میدان نقش دنیا اصفهان اشاره نموده و اسب‌های زین و یراق گردیده شهیدان و مشابه نعش خردسال ها در تابوت‌هایی بر روی عماری را وصف نموده است.[۷]
سالامون انگلیسی و وان گوک هلندی در ۱۱۵۲ق/۱۷۳۹م در دورۀ پاد شاه فرمانروا حسین، یا این که دورۀ سلطنت بسیار کوتاه طهماسب دوم، به اکران رخداد کربلا بر روی ارابه‌هایی در درحال حاضر تکان اشاره کرده‌اند.[مستلزم منبع]
گزارش این دو سیاح در کتابی به لهجه آلمانی با تیتر «تاریخ و جغرافیای امروز جمهوری اسلامی ایران و یا این که میهن شاهنشاهی کشور ایران در قسم معاصر»، قدیمی‌ترین گواهی تفصیل حادثه کربلا را به طور اکران بر روی اَرّابه تأیید می‌نماید.[۸]
مشابه‌خوانی از اواخر دورۀ صفوی صورت نمایشی کنونی خویش را گرفت و در عصر‌های بعد از آن پیشرفت و تکامل یافت.[مستلزم منبع]
چگونه هزینههای برگزاری مراسم در مسجد را مدیریت کنیم؟