مجله خبری مساجد

مسجد سجاد دارای دو طبقه است؛ طبقه همکف ویژه آقایان و طبقه اول ویژه بانوان طراحی شده است. ظرفیت کلی مسجد سجاد مشهد حدود ۱۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود و وجود آسانسور، دسترسی راحت برای بانوان، سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی را فراهم کرده است.

امکانات داخلی

مسجد سجاد با امکانات مدرن و کاربردی، محیطی راحت برای عبادت و برگزاری مراسم فراهم کرده است:

• سیستم تهویه و تهویه مطبوع: حفظ هوای مطبوع و راحتی نمازگزاران در فصول مختلف

• سیستم صوتی پیشرفته: مناسب برای قرائت نماز جماعت، سخنرانی‌ها و مراسم مذهبی

• فضای پارکینگ و دسترسی آسان: تسهیل ورود و خروج شرکت‌کنندگان

• تجهیزات نشستن و صندلی‌ها: در بخش بانوان و آقایان برای راحتی بیشتر

کارکرد اجتماعی و مذهبی

مسجد سجاد علاوه بر عبادت، نقش مهم اجتماعی و فرهنگی نیز ایفا می‌کند:

1. میزبان مراسم مذهبی: برگزاری نمازهای جماعت، سخنرانی‌ها و مناسبت‌های دینی

2. محل برگزاری مراسم ترحیم: ظرفیت کافی و امکانات مناسب، آن را به گزینه‌ای مناسب برای ختم، چهلم و سالگرد تبدیل کرده است

3. فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی: ارائه کلاس‌های دینی، جلسات قرآنی و کارگاه‌های فرهنگی

معماری و طراحی

این مسجد طراحی داخلی زیبایی دارد و از سبک اسلیمی و آیینه‌کاری برای تزئین سقف و دیوارها رزرو مسجد سجاد مشهد بهره برده است که جلوه‌ای روحانی و دلنشین به محیط می‌بخشد. طراحی دو طبقه و وجود آسانسور، علاوه بر زیبایی، دسترسی راحت را برای همه افراد فراهم کرده است.

کتابخانه و فعالیت‌های آموزشی

یکی از ویژگی‌های شاخص مسجد سجاد، کتابخانه فعال آن است. این کتابخانه مجموعه‌ای از کتاب‌ها و منابع دینی و اسلامی را در اختیار مراجعه‌کنندگان قرار می‌دهد و فضایی مناسب برای مطالعه و یادگیری فراهم کرده است.

نقش محله‌ای و اجتماعی

مسجد سجاد، به عنوان مرکز محله، مکانی است که نه تنها عبادتگاه، بلکه محلی برای تجمع اجتماعی، برگزاری فعالیت‌های خیریه و نشست‌های فرهنگی محسوب می‌شود. این مسجد ارتباط میان اهالی محله را تقویت کرده و بستر مناسبی برای همدلی و مشارکت اجتماعی فراهم می‌کند.

مزایا و نقاط قوت

مسجد سجاد نسبت به سایر مساجد محله‌ای دارای مزایای شاخصی است:

• ظرفیت بالا آدرس مسجد سجاد مشهد برای برگزاری مراسم جمعی

• دسترسی آسان و پارکینگ مناسب

• امکانات مدرن شامل آسانسور، تهویه و سیستم صوتی

• کتابخانه فعال و فضایی آموزشی

• معماری سنتی و تزئینات زیبا که حس معنوی محیط را افزایش می‌دهد

چالش‌ها و فرصت‌ها

با وجود امکانات مناسب، برخی نکات قابل بهبود وجود دارد:

• نیاز به نگهداری و بودجه مستمر برای حفظ تجهیزات مدرن

• امکان گسترش فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی

• ایجاد فضاهای مخصوص کودکان و نوجوانان برای جذب نسل جوان

مسجد سجاد مشهد با توجه به موقعیت مکانی خود، پلی میان اهالی منطقه و نهادهای مختلف فرهنگی مسجد سجاد مشهد و دینی محسوب می‌شود. تعامل میان امام جماعت مسجد، هیئت امناء، خانواده‌ها و جوانان، باعث شکل‌گیری یک شبکه اجتماعی پایدار شده است که می‌تواند به توسعه فرهنگی و اجتماعی محله کمک کند.

در مناسبت‌های خاص، مسجد با همکاری مدارس، دانشگاه‌ها و نهادهای محلی، برنامه‌های ویژه‌ای برگزار می‌کند. این رویدادها، فرصتی برای ارتقای سطح آگاهی مذهبی و فرهنگی مردم هستند و همزمان حس تعلق و همدلی را در میان اهالی تقویت می‌کنند.

تاثیر معنوی و روحی

حضور در مسجد سجاد علاوه بر جنبه‌های اجتماعی، تاثیر معنوی عمیقی نیز دارد. آرامش حیاط مسجد، سکوت مطبوع داخل سالن نماز و حضور مداوم در مراسم‌های عبادی، فرصتی برای تأمل و نزدیکی به خداوند فراهم می‌کند. بسیاری از اهالی، مسجد سجاد را مکانی می‌دانند که در آن می‌توانند استرس‌های روزمره را کنار بگذارند و با روحیه‌ای تازه به زندگی خود بازگردند.

به ویژه برای خانواده‌ها، حضور در مسجد فرصتی برای انتقال ارزش‌های دینی و اخلاقی به نسل‌های بعد است. کودکان با مشاهده فعالیت‌های مسجد، احترام به معنویت، همکاری و همدلی را می‌آموزند و این آموزش‌های غیرمستقیم، پایه‌های یک جامعه سالم و پایدار را شکل می‌دهند.

جایگاه مسجد در جامعه مدرن

در عصر کنونی که زندگی شهری پرشتاب و تکنولوژی محور است، حفظ ارتباط انسان با معنویت و ارزش‌های اخلاقی اهمیت ویژه‌ای یافته است. مسجد سجاد با ایجاد فضایی ترکیبی از سنت و مدرنیته، این نیاز را پاسخ می‌دهد. استفاده از ابزارهای دیجیتال برای آموزش، اطلاع‌رسانی و حتی برگزاری برخی جلسات، باعث شده است که مسجد بتواند نسل‌های جوان را نیز جذب کند و ارتباط خود را با جامعه مدرن حفظ نماید.

همچنین، مسجد سجاد نمونه‌ای از مساجد پویا است که علاوه بر عبادت، نقش آموزش، حمایت اجتماعی و ایجاد همبستگی را نیز بر عهده دارد. این ویژگی‌ها، مسجد را به یکی از مراکز مهم فرهنگی و اجتماعی شهر مشهد تبدیل کرده‌اند.

نتیجه‌گیری

مسجد سجاد مشهد بیش از یک مکان برای نماز و عبادت است. این مسجد با معماری دلنشین، فعالیت‌های دینی و فرهنگی متنوع، نقش اجتماعی فعال و فضایی معنوی و آرام، نمونه‌ای از مساجد مدرن و پویا در ایران امروز است. حضور در مسجد سجاد فرصتی برای تقویت ایمان، رشد اخلاقی، تعامل اجتماعی و تجربه آرامش روحی فراهم می‌آورد.

در نهایت، مسجد سجاد نشان می‌دهد که مساجد نه تنها میراث فرهنگی و مذهبی ما هستند، بلکه مراکز زنده‌ای برای تعلیم، تربیت، همبستگی و توسعه اجتماعی نیز به شمار می‌روند. این مسجد، با فعالیت‌های خود، الگویی برای مساجد دیگر در سراسر کشور است که می‌خواهند فراتر از عبادت صرف، نقشی مؤثر و جامع در زندگی مردم ایفا کنند.

معماری و طراحی مسجد

مسجد سجاد مشهد نمونه‌ای از تلفیق زیبای معماری اسلامی و سبک مدرن است. در طراحی این مسجد، توجه ویژه‌ای به نور، فضا و آرامش بصری شده است. گنبد فیروزه‌ای رنگ مسجد در میان ساختمان‌های اطراف جلوه‌ای خاص دارد و مناره‌های بلند آن از دوردست قابل مشاهده‌اند.
درون شبستان اصلی مسجد سجاد مشهد با کاشی‌کاری‌های آبی و سبز تزئین شده و کتیبه‌هایی با آیات قرآن کریم در دیواره‌ها نقش بسته است. سقف بلند شبستان با قوس‌های ظریف و نور طبیعی که از شیشه‌های رنگی می‌تابد، فضای معنوی خاصی به وجود آورده است.
کف مسجد با فرش‌های دست‌باف ایرانی پوشیده شده و بوی گلاب و عطر اسپند همیشه در هوا جاری است. در کنار شبستان اصلی، بخشی مجزا برای بانوان طراحی شده که مجهز و راحت است و با پرده‌های پارچه‌ای زیبا از بخش آقایان جدا می‌شود.

ظرفیت و امکانات مسجد

مسجد سجاد مشهد از لحاظ امکانات در میان مساجد شهری، یکی از کامل‌ترین‌هاست. این مسجد با ظرفیت بالای خود، پذیرای صدها نمازگزار در هر وعده نماز است. بخش وضوخانه‌ها، سرویس‌های بهداشتی و ورودی‌های جداگانه برای بانوان و آقایان با دقت طراحی شده‌اند تا نظم و راحتی نمازگزاران حفظ شود.

از دیگر امکانات این مسجد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• شبستان وسیع با تهویه مطبوع و سیستم صوتی مدرن

• بخش آموزشی برای برگزاری کلاس‌های قرآن و احکام

• کتابخانه کوچک با منابع مذهبی و فرهنگی

• آبدارخانه و محل استراحت خادمان

• حیاط بزرگ با فضای سبز و آب‌نما برای برگزاری مراسم‌های روباز

• محل نصب بنر و تاج گل برای مراسم‌های ترحیم و یادبود

وجود چنین امکاناتی باعث شده تا مسجد سجاد مشهد نه تنها مکانی برای عبادت، بلکه فضایی برای ارتباطات اجتماعی، آموزش و رشد فرهنگی باشد.فعالیت‌های مذهبی و فرهنگی مسجد

مسجد سجاد از فعال‌ترین مراکز مذهبی مشهد به شمار می‌آید. در این مسجد علاوه بر نمازهای جماعت در پنج وعده، برنامه‌های متنوعی برگزار می‌شود که شامل موارد زیر است:

• برگزاری جلسات تفسیر قرآن و نهج‌البلاغه: با حضور روحانیون برجسته و اساتید حوزه علمیه.

• کلاس‌های آموزش احکام و عقاید: ویژه نوجوانان و جوانان، برای تقویت بنیه‌ی دینی نسل جدید.

• برنامه‌های مناسبتی: شامل جشن‌های میلاد ائمه اطهار (ع)، سوگواره‌های ایام محرم، شب‌های قدر و مراسم‌های نیمه شعبان.

• دوره‌های حفظ و قرائت قرآن کریم: برای کودکان و بانوان، با مربیان مجرب.

• کارگاه‌های تربیتی و سبک زندگی اسلامی: با هدف ارتقاء فرهنگ خانواده و اخلاق اجتماعی.

این فعالیت‌ها مسجد سجاد را به مرکزی پویا و مردمی تبدیل کرده است که نقش مهمی در ارتقاء فرهنگی و دینی منطقه دارد.نقش اجتماعی مسجد

مساجد در فرهنگ اسلامی همواره پایگاهی برای وحدت، همدلی و خدمت‌رسانی بوده‌اند و مسجد سجاد مشهد نیز از این قاعده مستثنا نیست. هیئت امنای مسجد با همکاری خیرین و داوطلبان، برنامه‌های خیریه متعددی را برگزار می‌کنند. از جمله‌ی این فعالیت‌ها می‌توان به توزیع بسته‌های معیشتی، کمک به دانش‌آموزان نیازمند، تأمین جهیزیه‌ی نوعروسان و کمک به بیماران کم‌درآمد اشاره کرد.
همچنین در ماه رمضان و ایام محرم، سفره‌های افطاری ساده اما صمیمانه‌ای برای نمازگزاران و رهگذران تدارک دیده می‌شود. در این ایام، فضای مسجد حال و هوای خاصی پیدا می‌کند و روح همکاری و معنویت در میان مردم موج می‌زند.

برگزاری مراسم‌های مذهبی و یادبود

یکی از خدمات مهم مسجد سجاد مشهد، برگزاری مراسم‌های ختم، چهلم و سالگرد درگذشتگان است. سالن بزرگ مسجد، سیستم صوتی قوی و فضای آرام آن، امکان برگزاری این مراسم‌ها را با شکوه و نظم کامل فراهم می‌کند.
بسیاری از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند مراسم‌های ترحیم خود را در این مسجد برگزار کنند، زیرا علاوه بر فضای معنوی، امکانات پذیرایی و هماهنگی‌های لازم به‌صورت منظم توسط خادمان انجام می‌شود.

امام جماعت و خادمان مسجد

مسجد سجاد مشهد توسط امام جماعتی آگاه، خوش‌برخورد و مردمی اداره می‌شود که ارتباط نزدیکی با نمازگزاران دارد. ایشان علاوه بر اقامه‌ی نماز جماعت، در برنامه‌های مشاوره خانوادگی و جلسات دینی نیز حضور فعال دارد.
خادمان مسجد نیز از اهالی متدین محله هستند که با دلسوزی و نظم، امور مربوط به نظافت، برگزاری مراسم و هماهنگی برنامه‌ها را مدیریت می‌کنند. همین تعامل نزدیک میان هیئت‌امنا، امام جماعت و مردم، رمز پویایی و محبوبیت این مسجد است.

پژوهش تاریخی
از حیث پیشینه، هوروویتس نحوهٔ سندها نزد مسلمانها را با برخی روش‌های روایی نزد یهودیان مقایسه کرده و قابلیت و امکان مایه دریافت کردن این شیوه از یهود را مطرح ساخته میباشد. با این درحال حاضر، وی اشاره دارااست که به رغم بعضا مشابهت‌ها در ریشه، جنبش‌های تکمیلی نزد مسجد امین مشهد مسلمان ها به‌اندازه‌ای بوده

که بعد ها از سوی یهودیان تبعیت گردیده است.[۲۰] در منابع اسلامی نیز از وجود روش‌هایی شبیه، ولی با کاربردی بسیار محصور، در منابع یهودی و مسیحی کلام رفته میباشد.[۲۱]

زمانٔ صحابه
در رسیدگی تاریخچهٔ «اوراق» به صورت اسلامی آن، بعضا تحت عنوان شاهدی بر ریشه‌دار بودن آن در بعد از ظهر صحابه، روایاتی زیرا سوال‌های خلیفه قدمت از صحابه راجع‌به اینکه حدیثی را که نقل می‌نمایند، چه هنگام و از که شنیده‌اند، یا این که روایاتی شبیه از حضرت علی(ع) را گزینه استعمال قرار داده‌اند

که بر سیرتکامل‌ای از نماید و کاو اسنادی دلالت دارااست[۲۲]. به هر تقدیر، قرائنی در اختیار میباشد که نماد میدهد که در نصفهٔ دوم سدهٔ ۱ق خیر صرفا طریقٔ ورقه ها، بلکه دقیقاً همین اصطلاح در آن زمانه ترویج داشته میباشد. «اوراق یک‌ گفتار یا این که خلق به‌ رسول(ص‌)»، تعبیری میباشد که بارها در لغات بیان شده از تابعین زیرا ابوسلمه، نضر بن انس و مقاله بن عبدالله بن حنطب به شغل رفته میباشد.[۲۳][۲۴]

تدوین روایات
در اواخر سدهٔ ۱ق، بایستگی بیان ورقه ها به هنگام قصه به شدت شم میشد. به گفته ابن سیرین (د ۱۱۰ق)، پیش‌خیس از اسانید پرسیده نمی شد و با ظهور فتنه گران نیاز به عنوان کردن اسانید تحت عنوان عاملی مانع از ترویج روایات ساختگی حس شوید[۲۵][۲۶][۲۷] در همین زمان، زُهری عده ای زیرا اسحاق بن ابیفروه را به باعث بازگو نکردن «اوراق»هایی که به گویش آوردن آنان می‌توانست اعتبار حدیث را مخدوش سازد، به مشقت گزینه عتاب قرار داده میباشد[۲۸][۲۹] با این همگی وجود انبوهی از روایات سوای سندها (اصطلاحاً مرسل) از تابعین نام دار زیرا ابن سیرین، زهری، سعید بن مسیب، حسن بصری، شعبی و ابراهیم نخعی در اثر ها گردآورندگان حدیث، به روشنی حکایت از آن دارااست که در آن زمان ماجرا بی‌اوراق از رسول(ص)، شاید درباره ی آنها که به قوت اسانیدشان شهره بودند، چندان هم نکوهیده نبوده میباشد. یکی عواملی که به تصریح زهری، موجب جایز داشتن تسامح در یادکرد اسانید بود، همانا آوازه و مقبولیت مضمون آن نزد اهل علم بود.[۳۰]

تحصیلات
موثر قرآن و علم ها مقدماتی را نزد بابا آموخت. آن‌گاه برای ادامه علم آموزی همپا بابا، به بغداد رفت و از محدثان، متکلمان و فقهای پر رنگ شیعه و سنی بهره مند مسجد سجاد مشهد شد.[۱۴]

روحانی صدوق (درگذشت ۳۸۱ق)، ابن جنید اسکافی (درگذشت۳۸۱ق)، ابن قولویه (درگذشت۳۶۹ق)، ابوغالب زراری (درگذشت۳۶۸ق) و ابوبکر محمّد بن قدمت جعابی (درگذشت۳۵۵ق) از مشهورترین استادان شیعی وی رزرو مسجد سجاد مشهد بوده‌اند.[۱۵]

روحانی اثرگذار نزد حسین بن علی بصری پر اسم و رسم به جُعَل از اساتید والا معتزله و ابویاسر طلبه متکلم نامی ابوالجیش بلخی دانش صحبت یادگرفت. وی همینطور به توصیه ابویاسر در مجلس درس علی بن عیسی رُمّانی دانشمند دارای شهرت معتزلی آدرس مسجد سجاد مشهد کمپانی کرد.[۱۶]

او از حدود ۴۰ سالگی سر گروهی شیعه‌ها را در فقه، صحبت و حدیث ذمه ‌دار شد و در نگهبانی از عقاید شیعه، با علماء دیگر مذهب‌ها مناظره شماره تلفن مسجد سجاد مشهد می کرد.[۱۷]

رده علمی

بقاع روحانی اثر گذار در مقبره کاظمین
روضه خوان طوسی در کتاب الفهرست، اثرگذار را شخصی تیزفهم و حاضرجواب و پیشتاز در علم‌های صحبت و فقه معرفی نموده است.[۱۸] ابن ندیم از موثر با عبارت مدیریت متکلمان شیعه خاطر کرده، در دانش صحبت بر دیگرافراد مقدم دانسته و بی‌همتا تعریف نموده است.[۱۹] به گفته ذهبی از محدثان اهل‌سنت (درگذشت: ۷۴۸ق)، روحانی موءثر تمامی کتاب‌های معارضان شیعه را نگهداری بوده میباشد.[۲۰]

روحانی اثرگذار را نماینده مدرسه کلامی بغداد و پر رنگ‌ترین شخصیت آن شمرده‌اند که به عیب گیری فکر‌های مدرسه کلامی قم می‌پرداخت.[۲۱] بیان شده مدرسه فکری بغداد در روحانی اثرگذار به نقط ی اوج رسید.[۲۲] آورده شده روضه خوان موءثر، خیر عقل‌گرای افراطی بود و خیر حدیث‌گرای افراطی، بلکه او، رویکردی اعتدالی و وسط داشت.[۲۳]

روضه خوان موثر شاگردان اکثری رشد بخشید که برخی از آن ها علماء صاحب و مالک‌اسم شیعه بوده‌اند. اشخاص پایین مثلا آن‌ها می باشند:[۲۴]

سید مرتضی (درگذشت۴۳۶ق)
سید رضی (درگذشت۴۰۶ق)
روحانی طوسی (درگذشت۴۶۰ق)
نجاشی (درگذشت۴۵۰ق)
سلَّار دیلمی (درگذشت۴۶۳ق)
ابوالفتح کراجکی (درگذشت۴۴۹ق)
ابویعلی محمّد بن حسن جعفری (درگذشت۴۶۳ق).[۲۵]
آیت الله خامنه‌ای مجتهد و متفحص تاریخ اسلام:
«روحانی اثرگذار در سلسله علمای امامیه، تنها یک متکلم و فقید سرآمد و پر رنگ وجود ندارد، بلکه بالاتر از این، او مؤسس و سرحلقه جریان علمیِ رو به تکاملی میباشد که در دو فن صحبت و فقه، تا امروز در حوزه های علمی شیعه امتداد یافته میباشد و با وجود بر کنار نماندن از تأثرات تاریخی و جغرافیایی و مکتبی، خصوصیت های مهم و خطوط سیاسی آن همچنان پابرجا باقی مانده میباشد. روضه خوان موءثر نقش مؤثر و انتخاب کننده ای در ثبت نام‌و‌نشان غیر وابسته مدرسه اهل بیت علیهم السلام ، نهاد‌ گذاری صورت و پوسته علمی درست برای فقه شیعه، آفرینش نحوه گردآوری منطقی در میان عقل و نقل در فقه و صحبت داشت»

منبع: پیام به کنگره‌ی جهانی هزاره‌ی روحانی اثرگذار

تألیفات
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: فهرست اثرها روحانی اثرگذار
روضه خوان موثر اثرها زیادی کتابت کرد که بر پایه ی فهرست نجاشی تعداد آن ها ۱۷۵ کتاب و رساله میباشد.[۲۶] نقل شده نیمی از این اثرها درباره امامت میباشد.[۲۷] مشهور‌ترین تاثیر روضه خوان اثر گذار در دانش فقه، المُقنَعَة، در دانش سخن، اوائل المقالات و در گستردن هم اکنون‌نگاری امامان، الاِرشاد میباشد.[۲۸]

دسته اثرها مکتوب روحانی موءثر در تیم‌ای چهارده جلدی با تیتر مُصَنَّفات روضه خوان اثر گذار منتشر شد‌ه‌است. این شرکت در سال ۱۳۷۱ش، برای برگزاری کنگره جهانی روحانی موءثر منتشر شد.[۲۹]

کار علمی
میانجی مقدمات عربی را نزد پدرش خواند و با تلاوت کتاب‌هایی مانند گلستان سعدی نزد بابا و یکی‌از دیگر از بستگانش که به وی مُلّا می‌گفتند به لهجه فارسی احاطه یافت. پدرش در سال ۱۳۱۸ش در ۱۲ سالگی، اورا به شهر اواسط نزد آقا میرزا ابومحمد حجتی ارسال کرد.[۴] زمان علم آموزی وی در اواسط مسجد امین مشهد با نبرد

جهانی دوم به طور همزمان بود. وی کتاب‌هایی در نحو، کناره در منطق، معالم در اصول، مطول در معانی و ذکر و قسمت‌های عمده گستردن لمعه و ضوابط الاصول را نزد میرزا ابومحمد حجتی[یادداشت ۱] آموخت بعد از آن بخشی از گستردن لمعه را نزد لطفعلی زنوزی و میرزا مهدی جدیدی فراگرفت. وی در سال ۱۳۲۳ش به تبریز رفت، چهار ماه در تبریز در مکتب حسن پاشا و مدتی هم مکتب حاج علی اصغر سکنی گزید و از میرزا رضی زنوزی بهره مند شد و به توصیه و طومار روضه خوان لطفعلی زنوزی با علامه طباطبایی در تبریز آشنا شد.[۵]

ورود به قم و شناخت با علامه طباطبایی
در اوایل ذی القعده سال ۱۳۶۳ق وارد قم و در مکتب دارالشفاء سکنی گزید و در درس لمعه روضه خوان موسی عباسی حاضر شد. وی دروس سطح را نزد سید حسین حکم کننده، سید موسی شبیری زنجانی، آیت الله مرعشی و میرزا احمد کافی الملک فرا گرفت. به گفته خودش شایستگی فلسفی نداشت و سازه به حیث علامه طباطبایی فلسفه نخوانده میباشد. [۶] در درس بیرون نزد پژوهشگر داماد، گلپایگانی و بروجردی شاگردی کرد و زمان کوتاهی نیز در درس آیت الله حجت حاضر شد.[۷]

آیت الله احمدی میانجی، آیت الله سید مهدی روضه خوان و آیت الله سید موسی شبیری زنجانی
میانجی اول دانش آموز علامه طباطبایی در قم بود و نزد وی کفایه خواند. وی در بُعد اخلاقی زیر تأثیر شخصیت علامه قرار گرفت.[۸] و از وی نکات اخلاقی نقل می کرد.[۹]

سفرهای علمی
با دقت به ورقه ها و تاریخ‌هایی که طبری در بشارة المصطفی آورده میباشد، استادان و مشایخ او شناخته می گردند و می‌قدرت سیر و سفرهای اورا رسم کرد. مطابق این ورقه ها، طبری بعداز استحصال دانش در آمل تا سال ۵۰۹، در ۵۱۰ به ری و 1 سال آن‌گاه به نجف رفته و آن گاه به آمل بازگشته، چون در سال ۵۲۰ در آمل از ابواسحاق اسماعیل بن ابی القاسم دیلمی مسجد سجاد مشهد حدیث شنیده میباشد.[۱۲]

سکونت در حله
به نوشتهٔ ابن اسفندیار، امیر ابن ورّام بن ابی فراس حلی (متوفی ۶۰۵ق) دو سال طبری را در حلّه نگاه داشت، برای وی مقرری سالیانه انتخاب کرد و درین دوران، اهل بغداد و کوفه و شیعه‌ها عراق عرب به رینگٔ درس طبری پیوستند.[۱۳] همو می‌نویسد که ورّام دختر طبری را به همسری خویش رزرو مسجد سجاد مشهد درآورد.[۱۴]

وفات
تاریخ وفات طبری دانسته وجود ندارد. سازه بر گزارش ابن مشهدی، طبری در سال ۵۵۳ در مشهد علوی (نجف) به رمز می‌برده[۱۵] و به این ترتیب، تا سال جاری در قید حیات آدرس مسجد سجاد مشهد بوده میباشد.

رده علمی
محمد بن مشهدی و ابن بطریق حلی، از شاگردان و راویان طبری، از او با عنا وین «الشیخ الفقیه العالم»[۱۶] و «الشیخ الفقیه»[۱۷] حافظه کرده‌اند و منتجب‌الدین رازی [۱۸] نیز – که به یک واسطه از طبری قصه کرده – از وی با تیتر «الشیخ الإمام» مذکور و او را به فقاهت و وثاقت ستوده میباشد. در قرن هفتم نیز ابن اسفندیار[۱۹] اسم او را با عنوان ها «خواجهٔ امام» و «دانا آل محمد» شماره تلفن مسجد سجاد مشهد بیان نموده است.

استادان و مشایخ
استادان و مشایخ طبری و مجال و جای خواندن، سماع و ماجرا او از آنها، به ترتیب عبارت‌اند از:

سید ابو‌طالب یحیی بن محمد جوانی حسینی حسنی آملی در آمل در سال ۵۰۹ق؛[۲۰]
ابومحمد حسن بن حسین بن بابویه رازی در ری در سال ۵۱۰ق؛[۲۱]
ابو‌النجم محمد بن عبدالوهاب بن عیسی رازی در ری در سال ۵۱۰؛[۲۲]
حسن بن محمد طوسی در نجف در سال‌های ۵۱۰[۲۳] و ۵۱۱؛[۲۴]
ابوعبدالله محمد بن احمد بن شهریار خازن در به عبارتی‌جا در سال‌های ۵۱۲[۲۵]و ۵۱۴[۲۶] و ۵۱۶؛[۲۷]
ابوالبقاء ابراهیم بن حسین بصری در همانجا در سال ۵۱۶؛[۲۸]
ابوالبرکات قدمت بن ابراهیم بن محمد بن حمزه حسینی کوفی از عالمان زیدیه در کوفه در سال‌های ۵۱۲[۲۹] و ۵۱۶؛[۳۰]
ابوغالب سعید بن محمد بن احمد ثقفی کوفی در کوفه در سال ۵۱۶؛[۳۱]
ابوعلی محمد بن علی بن قرواش تَمیمی در نجف در سال ۵۱۶؛[۳۲]
ابومحمد جبار بن علی بن جعفر رازی در نجف در سال ۵۱۶؛[۳۳]
ابواسحاق اسماعیل بن ابی‌القاسم بن احمد دیلمی در آمل در سال ۵۲۰؛[۳۴]
ابوجعفر محمد بن ابی‌الحسن علی بن عبدالصمد تمیمی در نیشابور در سال ۵۲۴.[۳۵]
طبری همینطور احادیثی را به قصه از پدرش، ابو القاسم علی بن محمد بن علی، سوای بیان تاریخ[۳۶] یا این که به نقل وجاده از کتاب دست خطٔ وی،[۳۷] در بشارة المصطفی آورده میباشد.
ابو محمد حسن بن حسین بن بابویه در سال ۵۱۰ در خانقاه خویش در ری[۳۸] و ابو علی طوسی در سال ۵۱۱ در مشهدِ امیرمؤمنان در نجف،[۳۹] به خط خویش، اذنٔ روایتی برای طبری نوشته‌اند.
طبری همینطور بعضا از احادیث ابو محمد حسن بن حسین بن بابویه را از روی ورژنٔ اصل او نگارش کرده و آن گاه بر فرزند وی خواندن کرده است.[۴۰] میان مشایخ و استادان طبری، ظاهراً عمدهٔ تحصیلات طبری نزد ابو علی طوسی بوده میباشد،[۴۱] همچنان‌که روایات بخش اعظمی را به قصه از وی در کتابش آورده و اورا بلندمرتبه داشته میباشد.[۴۲]

طریقه او راجع به خبر واحد
با دقت به آنکه طبری به واسطهٔ ابوعلی طوسی و سایرافراد، از شاگردان روحانی طوسی به شمار می‌رود، حیث او دربارهٔ عدم حجیت خبر واحد[۴۳] ـ که مخالف لحاظ دارای شهرت طوسی دراین باره میباشد ـ قابل توجه میباشد.

شاگردان
از شاگردان و راویان طبری، شاذان بن جبرئیل قمی،[۴۴] ابن بطریق حلی،[۴۵] قطب‌الدین راوندی،[۴۶] محمد بن مشهدی،[۴۷] و عربی بن مسافر عبادی[۴۸] بوده‌اند. افزون بر این‌ها، به نوشتهٔ محمد تقی مجلسی،[۴۹] ابن شهر آشوب و ابن ادریس حلی صحیفه سجادیه را از روش طبری قصه کرده‌اند.

تألیفات
نوشته ی علمیٔ اساسی: بشارة المصطفی لشیعة المرتضی (کتاب)
بشارة‌المصطفی مشهورترین کتاب طبری میباشد و در آن مباحثی بسیار گرانبها از احادیث نبی(ص) آمده و افضلیت و احقیت شیعه را از لهجه فرستاده اسلام(ص) ثابت نموده است. در کنار این احادیث، از شعرهای خیر و خوبی به مناسبت‌های متفاوت و در مسئله‌های گوناگون برای مثال در فضائل ائمه معصومین(ع) و ذکر مذمت معاندان آن ها مصرف شده میباشد.

اثر ها دیگر

منتجب الدین رازی[۵۰] از اثر ها طبری به دو کتاب الفرج فی الأوقات و المخرج بالبینات و گستردن مسائل الذریعة اشاره کرده و یادآور گردیده‌است که قطب‌الدین راوندی کتاب اخیر را بر طبری خوانده و راوندی نیز آن را برای او ماجرا نموده است.
افزون بر این‌ها، طبری در بشارة المصطفی به کتابی از خویش با تیتر کتاب الزهد و التقوی اشاره نموده است.[۵۱]
پانویس
رازی ص۱۰۷
رازی ص۱۹۲، ۲۰۰
ابن شهر آشوب ص۱۱۹
برای مثال، رجوع‌نمایید به منتجب الدین رازی، ص ۱۰۷؛ ابن اسفندیار، ج۱، ص۱۳۰؛ ذهبی، ج۱۱، ص۷۴۰
رجوع نمایید به منتجب الدین رازی، ص۱۰۷، پانوشت۲
رازی، ص ۷۶، ۱۶۳، ۱۸۴، ۱۹۲، ۲۰۰
رازی ص۳۹۱
ابن شهر آشوب، ص ۱۱۹
منتجب الدین رازی، ص ۱۰۷
نیز مراجعه نمایید به ابن اسفندیار، ج ۱، ص ۱۳۰، که بر پایه ی لهجه طبری از او با نسبت «کجیج» خاطر نموده است
مراجعه‌کنید به یاقوت حموی، ج۴، ص۲۴۰؛ نیزرجوع فرمائید به به عبارتی، ج۲، ص۸۷۳، ج۳، ص۲۳۷ ۳۱۱

اعیان الشیعه
نوشته ی علمیٔ اساسی: اعیان الشیعة (کتاب)
اعیان الشیعه تاثیر دانشنامه‌ای‌ محسن امین‌ که مشتمل‌ بر گستردن‌هم اکنون بزرگان شیعه ‌میباشد و نصیب قابل توجهی از آن به زندگانی امامان شیعه می پردازد. سرگذشت‌، رسیدگی‌ آراء و اثر ها ۱۱۷۳۳ نفر درین کتاب، که‌ با مقصود‌ شناساندن‌ نام و نشان‌ فرهنگی‌ شیعه‌ و تذکر‌ نقش‌ امامیه‌ در اعتلای‌ فرهنگ وتمدن‌ اسلامی تدوین‌ گردیده‌ میباشد‌، مکان‌ مسجد امین مشهد گرفته‌ میباشد.‌

[۲۰] این کتاب دائرةالمعارفی در تفصیل‌حالا بزرگان شیعه، از صدر اسلام تا مجال حیات مؤلف، اعم از صحابه، تابعین و اهل یک محل هر حرفه میباشد که راویان، محدثان، قاریان، مفسران، فقیهان، حکیمان، متکلمان، واعظان و شاعران، تا محققانِ علم ها لغت، صرف، نحو، ذکر، منطق، ریاضی ها، طب و نجوم و حتی پادشاهان و وزیران را دربرگیرنده میشود.[۲۱] کتاب اعیان الشیعه دربرگیرنده ده جلد رحلی تبارک میباشد، که جلد نخستین و بخشی از جلد دومِ آن، مشمول پیشگفتار و تفصیل معاش فرستاده اکرم(ص)، فاطمه زهرا(س) و امامان شیعه(ع) میباشد و از میانه جلد دوم تا پایان جلد دهم تفصیل حالا شخصیت‌های شیعه آمده میباشد. مستدرکات اعیان الشیعه، ابعاد به وسیله فرزندش حسن الامین منتشر شوید.

دیگر اثر ها
حق‌ الیقین‌ فی‌ بایستگی‌ التألیف‌ در بین‌ المسلمین‌: امین این کتاب را با توکل‌ بر لزوم‌ هم‌آوایی‌ مسلمانها‌، تبیین‌ کرده‌ میباشد.‌[۲۲]
کشف الارتیاب فی اتباع محمد بن عبدالوهاب، کتابی میباشد با قضیه رد عقاید وهابیت.‌[۲۳] این کتاب با اسم «تاریخ و عیب گیری وهابیت» به فارسی ترجمه شد‌ه‌است. کتاب دیگری با تیتر «فراسوی پرده‌ها» نیز منتشر گردیده که تلخیص و ترجمه کشف الارتیاب میباشد.
لواعج الاشجان فی مقتل الحسین در آن به تاریخ حادثه عاشورا پرداخته میباشد. این کتاب با دو تیتر «اشک و ماتم در سوگ سبط فرستاده خاتم» و «امام حسین(ع) و حماسه کربلا» به فارسی ترجمه شد‌ه‌است.
التنزیه لاعمال الشبیه در انتقاد طرز‌های رایج سوگواری دربین شیعه ها درج شده و اعمالی مثل قمه‌زنی را مغایر شرع دانسته میباشد. این کتاب در سال ۱۳۲۲ش به وسیله جلال آل احمد با تیتر «سوگواری‌های نامشروع» به فارسی ترجمه و منتشر شد. اما‌ ورژن‌های آن بوسیله جمع‌ای از معارضان کتاب خریداری و سوزانده شد.[۲۴]
پانویس
امین‌، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۳۳.
الامین، «نگاهی زود گذر به معاش و اثرها علمی سید حسن الامین»، ص۵.
امین‌، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۸۳.
امین‌، اعیان‌ الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۳۴-۳۳۳ و ۳۴۱ و ۳۵۲-۳۵۱؛ حمود،الرجل‌ و العقیدة، ۱۱۸-۱۱۷.
امین‌، اعیان‌ الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۳۴-۳۳۳ و ۳۴۱ و ۳۵۲-۳۵۱؛ حمود، الرجل‌ و العقیدة، ۱۱۸-۱۱۷.
امین‌، اعیان‌ الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۳۴-۳۳۳ و ۳۴۱ و ۳۵۲-۳۵۱؛ حمود، الرجل‌ و العقیدة، ۱۱۸-۱۱۷.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج ۱۰، ص۳۷۱.
نک: امین‌، اعیان‌ الشیعه، ۱۴۰۳ق‌، ج۱۰، ص۳۶۳-۳۶۱؛ حمود،الرجل‌ و العقیدة، ۱۲۳-۱۲۱.
نک: هاشمی‌، الکلیة، ص۴۰۱.
نک: زراقط،الجانب‌ الاصلاحی‌ للعلامه السید محسن‌ الامین‌ العاملی: المصلح‌ الاسلامی‌ السید محسن‌ الامین‌، ۱۸۵- ۱۸۴.
نک: خبر نامه المجمع‌ العلمی‌ العربی‌، ص۶۲۰.
نک: خبر نامه المجمع‌ العلمی‌ العربی‌، ص۶۱۹.
شریف‌‌رازی‌، گنجینه پژوهشگران‌، ج۱، ص۲۴۷؛ فضل و ادب‌الله‌، السید محسن‌ الامین‌، ص۱۶۸- ۱۶۶.
حرکة الإصلاح الشیعی؛ علماء جبل برهان وأدباؤه اینجانب نهایة الدولة العثمانیة إلی بدایه استقلال لبنان، ص۳۰۱.
المجالس السنیة فی مناقب ومصائب العترة الطاهرة، ج ۱، ص۷

ماجرا
ابوبصیر اسدی بجز محضر امامان، از بعضی راویان امامی زیرا ابوحمزه ثمالی و باتقوا (عمران) بن میثم نیز داستان نموده است.[۱۱] راویانی زیرا ابان بن عثمان احمر، عاصم بن حمید حناط، حسین بن ابی العلاء و عبدالله بن حماد انصاری از و داستان مسجد امین مشهد کرده‌اند.[۱۲]

همینطور علی بن ابی‌حمزه بطائنی، عبدالله بن وضاح و شعیب عقرقوفی، خواهرزادۀ ابوبصیر اسدی از وی ماجرا کرده‌اند آورده شده میباشد این اشخاص شاگردان خاص او بوده‌اند.[۱۳]ابو بصیر در ۲ هزار و ۵۷۲ گواهی از احادیث کتاب ها اربعه، در موضوعات اعتقادی، فقاهتی، اخلاقی و تفسیری قرار گرفته میباشد.[۱۴]

موضع‌گیری در قبال تیم‌های مخالف
مختاریه و زیدیه
روایاتی نشانه میدهد ابوبصیر (اسدی) در صحنه‌های مبارزۀ فکری با دسته‌هایی زیرا مختاریه و زیدیه حضور داشته میباشد.[۱۵]

فطحیه
سال‌های نهایی قدمت ابوبصیر اسدی با شهیدشدن امام درست گو(ع) و ادعای امامت از سوی عبدالله افطح مصادف شد. موضع‌گیری وی در قبال فطحیه از او صورت‌ای وجیه نزد رهروان امام کاظم(ع) رسم کرد و در احادیث آن ها ابوبصیر در زمرۀ گروهی از اصحاب امام راست گو(ع) شمرده گردیده که از شروع به عبدالله پشت کرده، به امام کاظم(ع) روی آوردند.[۱۶] همینطور در روایاتی که رهروان امام کاظم(ع) از لهجه ابوبصیر نقل کرده‌اند، او شالوده‌های عقیدتی فطحیه دربارۀ امامت را آیتم حمله قرار داده میباشد.[۱۷] [یادداشت ۲] قلمداد نموده است. نک: کشی، معرفه الرجال، سپردن طوسی، ج۱، ص۱۷۳، ص۴۷۶.

مقام ابوبصیر نزد واقفه
در حین افتراق امامیه و تقسیم رهروان امام کاظم(ع) به واقفه و قطعیه (قائلان به جانشینی امام رضا(ع))، سال‌ها از وفات ابوبصیر اسدی می‌سپری شد؛ علی بن ابی حمزه بطائنی که در قبلی از شاگردان خاص ابوبصیر اسدی بود و در حال حاضر از سران واقفه به شمار می رفت و فرزندش حسن که وی هم مذهب واقفی داشت، در اثرها خویش بسیار بیش از سایر اصحاب ائمه، از احادیث ابوبصیر فایده گرفته‌اند.[۱۹] همینطور در منابع واقفی، بعضا احادیث در ثابت باورهای مذهب واقفه از لهجه ابوبصیر اسدی، نقل شد‌ه‌است.[۲۰]

وثاقت
رجالیان امامیه اسم وی در شمار اصحاب اجماع آورده‌اند که بر وثاقت آن ها حادثه دارا هستند.[۲۱] نجاشی او‌را یک راوی «‌وجیه و ثقه‌» خوانده میباشد.[۲۲] همینطور وی حدیث لوح را قصه نموده است.[۲۳][یادداشت ۳]

شک در واقفی بودن
بعضی از رجالیان امامیه همانند علامه حلّی در تاثیر جنجال جان دار در کلمه ها کشی[۲۴]، شخصیت ابوبصیر یحیی بن ابی‌القاسم اسدی را با یحیی بن قاسم حذّاء واقفی یکی‌از دانسته و بر این اساس به واقفی بودن ابوبصیر اسدی حکم رانده‌اند[۲۵] ولی باتوجه به وفات او در ۱۵۰ق و استارت افتراق واقفه در ۱۸۳ق، واقفی بودن او منتفی میباشد.

اثر ها
از دو تاثیر با تیتر‌های کتاب مناسک الحج، به قصه علی بن ابی‌حمزه و حسین بن علاء[۲۶] و کتاب یوم و لیله، به قصه علی بن ابی حمزه بطائنی[۲۷] برای وی حافظه گردیده‌است.

روحانی صدوق دسته‌ای از احادیث فقاهتی وی به داستان علی بن ابی‌حمزه را در اینجانب لایحضره الفقیه گزینه به کار گیری قرار داده میباشد.[۲۸] همینطور دسته‌ای شامل حدود ۲۰ حدیث در زمینه «‌علل‌» به داستان حسین بن یزید نوفلی از علی بن ابی حمزه به صورت دور از هم در علل الشرائع آیتم به کار گیری واقع گردیده‌است.[۲۹]

ابن بابویه تلفیقی از ماجرا ابوبصیر و محمد بن مسلم را از کتاب حدیث اربعمأه به همگی در الخصال نقل نموده است.[۳۰] نوشتاری از ابوبصیر در زمینۀ وضع و اوضاع ائمۀ اولیه، به قصه محمد بن سنان (در برخی اسانید با واسطۀ ابن مسکان) وجود داشته که در اثر ها قدیمی امامیه و غیر امامیه گزینه به کار گیری قرار گرفته میباشد.[۳۱] خصیبی تصریح کرده که ابوبصیر متبوع درین گواهی ابوبصیر اسدی میباشد.

عامل تعبدی صحت
یکی‌از دلایل بایستگی معاد، استدلال تعبدی میباشد. وقتی که دانستیم و پذیرفتیم که قرآن سخن خداست، هنگامی آفریدگار در قرآن بارها گفته میباشد که معادی میباشد و بشر را محشور می‌نماید، پس معاد واقع شود.[۹۷] از نگاه محمدتقی مصباح یزدی، حدود دو هزار آیه از قرآن به طور بدون واسطه و غیرمستقیم بر وقوع قیامت دلالت دارا‌هستند.[۹۸] به گفته جوادی آملی، زمانی که پروردگار که راستگوترین راستگویان میباشد، از تحقق معاد حرف گفته، یقیناً معاد مسجد سجاد مشهد واقع شود.[۹۹]

نقل شده اشاعره وقوع معاد را از روش دلایل نقلی یعنی قرآن و سنت ثابت می‌‌نمایند، خیر عقل و دلایل عقلی.[۱۰۰]

برهان فطرت
فطرت به معنای آفرینش،‌ سرشت و خمیره و گوهری میباشد که هر موجودی ابتدا خلقتش دارااست.[۱۰۱] نکاتی از این برهان به دست آمده رزرو مسجد سجاد مشهد میباشد:

در فطرت بشر، محبت و تمایل به عالم و حیات دائمی و تنفر از فنا و هلاکت قرار داده گردیده است.
هرچه در بنیان و فطرت بشر قرار داده گردیده، حق و درست میباشد و بیهوده وجود ندارد.
گرایش و محبت بشر به جاودانگی و بقا، ادله بر وجود جهانی جاودانه و محفوظ از هلاکت آدرس مسجد سجاد مشهد میباشد.
این دنیا طبیعی آمادگی و امکان بقا و جاودانگی ندارد.
پس در شرایطی که دنیا دیگری که قابلیت و امکان بقا دارااست وجود نداشته باشد، جاودان‌طلبی و تمایل بشر به جاودانگی که در فطرت بشر قرار داده گردیده، فسخ و بیهوده خواهد بود.
در دنیا طبیعت فسخ نیست؛ چون عبد و بنده خدای حکیم میباشد. پس دنیا و حیات جاودانه‌ای وجود شماره تلفن مسجد سجاد مشهد دارااست.[۱۰۲]
عامل حکمت
این دلیل شکل‌بندی‌های متفاوتی دارااست.[۱۰۳] یک کدام از تقریرها و شکل‌بندی‌های این دلیل بر پایه ی هدفمندی خلقت بشر و دنیا میباشد. طبق این تقریر

حیات اخروی نهایت و غرض از خلقت بشر و دنیا میباشد.
در صورتی اینگونه جهانی وجود نداشته باشد، حیات بشر و دنیا اختصاصی در همین زندگانی مادی می‌گردد و خلقت آدم عبث و فسخ خواهد بود؛ چون این دنیا و پدیده‌های آن نابودشدنی میباشند.
پروردگار حکیم و تمیز از آن میباشد فعالیت عبث و بیهوده اجرا دهد.
پس می بایست دنیا دیگری بعد از این عالم دنیوی باشد تا مقصود این زندگانی مادی و خلقت بشر باشد.[۱۰۴]
آیاتی همانند آیه ۱۱۵ سوره مؤمنون، آیه ۲۷ سوره ص و آیه ۳۸ و ۳۹ سوره دخان را اشاره‌کننده بدین برهان دانسته‌اند.[۱۰۵]

برهان عدل و داد
این عامل که بر عدل الهی مبتنی میباشد، از این قرار میباشد:

یکی صفات معبود عدل و داد میباشد و این عالم برپایه عدل و داد گذارده گردیده است.
آدم درین عالم در تعیین و ایفا شغل های بهتر و بد آزاد و مختار میباشد.
در تاثیر تفویض، گروه‌ای از بشر‌ها بضاعت و توان های خویش را در رویه آفریدگار و نه و گروهی مجموع بضاعت خویش را در راه و روش ارضای شهوات و گناه به عمل می برند.
این جهان گنجایش ندارد تا بشر‌ها سود انجام خویش را به‌شکل بدون نقص ببینند؛ خیر محرک بی نقص صالحان ممکن میباشد و خیر مجازات و کیفر بدون نقص بدکاران میسر میباشد.
بدین ترتیب عدل و داد معبود حکم می‌نماید که عالمِ عادلانهٔ دیگری بعداز این دنیا دنیوی وجود داشته باشد تا در آن، عدل و داد اعمال و اکانت همگان به طور بدون نقص تسویه خواهد شد.[۱۰۶] آیه «أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِینَ فِی الأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ كَالْفُجَّارِ؛ ﴿یا این که [مگر] اشخاصی را که ایمان آورده و شغل های سزاوار کرده‌اند مانند مفسدان در زمین قرار می دهیم یا این که پرهیزگاران را با تبهکاران یکسان قرار میدهیم؟»[۱۰۷] و آیه ۲۱ و ۲۲ سوره جاثیه، آیه ۵۸ سوره مؤمن، آیه ۳۵ و ۳۶ سوره خودکار را از نشانه‌ها دلالت‌کننده بر این ادله شمرده‌اند.[۱۰۸]