مجله خبری مساجد

انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق

إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاق، حدیثی میباشد از نبی اسلام(ص) که در آن، غرض از بعثتش، کامل شدن فضیلت ها اخلاقی گفته شده میباشد. درین حدیث آمده میباشد: «اینجانب از آن جهت برانگیخته شدم که شرافت‌های اخلاقی را بی نقص کنم.» این داستان به «حدیث مکارم‌الاخلاق» آوازه دارااست. با استناد به‌این حدیث، کردار را از مسائل اساسی آیین اسلام دانسته و کامل شدن و یاد دادن مکارم اخلاقی را از هدف ها مهم بعثت رسول(ص) مسجد امین مشهد شمرده‌اند.

کردار

آیه ها اخلاقی
آیه ها افک • آیه اخوت • آیه اطعام • آیه نبأ • آیه نجوا • آیه مشیت • آیه بر • آیه اصلاح ذات در میان • آیه ایثار
روایات اخلاقی
حدیث قرب نوافل • حدیث مکارم خلق و خوی • حدیث معراج • حدیث جنود عقل و جهل
فضیلت ها اخلاقی
تواضع • قناعت • سخاوت • کظم غیظ • اخلاص • خشیت • حلم • تقوا • شجاعت • عفت • انصاف • اصلاح ذات البین • عیب‌پوشی • بلاکشی
رذایل اخلاقی
تکبر • حرص • حسد • لاف • غایب بودن • کلام‌چینی • بهتان • بخل • عاق پدر و مادر • حدیث نفس • عجب • عیب‌جویی • سمعه • جدا رحم • ترویج فحشاء • کفران نعمت
اصطلاحات اخلاقی
جهاد نفس • نفس لوامه • نفس اماره • نفس مطمئنه • به حساب آوردن • مراقبه • مشارطه • گناه • درس خلق • استدراج
عالمان اخلاق و رفتار
ملامهدی نراقی • ملا احمد نراقی • میرزا جواد ملکی تبریزی • سید علی حکم دهنده • سید رضا بهاءالدینی • سید عبدالحسین دستغیب • عبدالکریم حق‌شناس • عزیزالله خوشوقت • محمدتقی بهجت • علی‌اکبر مشکینی • حسین مظاهری • محمدرضا مهدوی کنی
منابع اخلاقی
قرآن • نهج البلاغه • مصباح الشریعة • مکارم الاخلاق • المحجة البیضاء • رساله لقاءالله (کتاب) • گروه وَرّام • جامع السعادات • معراج السعادة • المراقبات
نبو
این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شد‌ه‌است. روایاتی با همین مضمون، البته با عبارت‌های یه خرده گوناگون هم در منابع حدیثی آمده میباشد. بعضی محققان با اعتنا به کثرت نقل مضمون این حدیث، آن را پی درپی معنوی دانسته‌اند.
می گویند مکارم خوی با دیگر فضیلت ها اخلاقی تفاوت دارا هستند و از آن ها برترند. در روایات، خصلت‌هایی همانند حوصله، شکر، غیرت، قناعت، شجاعت، صله رَحِم، حجب و حیا و خلق و خوی پسندیده از مصادیق مکارم خوی شمرده گردیده است.

مقام
حدیثِ «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْاَخْلَاق‏» به‌این معناست که «اینجانب از آن جهت برانگیخته شدم که شرافت‌های اخلاقی را بدون نقص کنم [و آن‌ها‌را یاددادن دهم]).[۱] این حدیث به حدیث مَکارم‌الاخلاق[۲] یا این که حدیث تَتْمیم[۳] آوازه دارااست و از رسول اسلام(ص) نقل گردیده است.[۴] با استناد بدین حدیث، یکی هدف ها اساسی بعثت رسول(ص) را کامل شدن و آموختن مکارم اخلاقی دانسته[۵] و آن را بیان کنده مداقه مسائل اخلاقی در آیین اسلام قلمداد نموده‌اند.[۶]

برداشت‌های متفاوت از حدیث
برداشت‌های مختلفی از حدیث مکارم الاخلاق شد‌ه‌است:

مرتضی مطهری اسلام‌شناس و مولف شیعه نوشته میباشد از این حدیث فهمیده می‌گردد بعثت رسول ناظر به ساحت روحیه و رفتار و تربیت اشخاص میباشد و جنبه عاطفی و رمانتیک و تحریکی داراست، خیر جنبه‌های علمی، فنی و غیره؛ برخلاف خلق سقراطی که براساس فضیلت و حکم عقل میباشد و صرفا به آن گاه عقلانی حیث داراست. به همین جهت، کم آب و جامد و مستقر میباشد.[۷]

به گفته ابن‌عربی عارف و مفسر اهل‌سنت (۵۶۰-۶۳۸ق‌)، در میان پیامبران، هریک گنجایش بیشتری در تایید فضیلت ها داشته[۸] و نسبت به سایرین متأخر بوده، از تمامی صفات و کمالات پیامبران قبلی بهره مند بوده میباشد. ازاین‌رو فرستاده اسلام(ص) آمادگی آحاد نمودن مکارم اخلاقی را یافته میباشد.[۹]

برخی محققان هم معتقدند خواسته از حدیث مکارم‌الاخلاق، وصال به مکارم اخلاقی تحت عنوان صرفا مقصود بعثت وجود ندارد؛[۱۰] چون برای بعثت فرستاده، اهدافی همانند سیاست و رهبری جامعه و اتمام‌حجت با عموم نیز نقل شده میباشد.[۱۱] با اعتنا به‌این زمینه، در تبیین معنی این ماجرا، احتمالاتی ذکر کرده‌اند؛ به عنوان مثال:

این حدیث کل‌کردن مکارم اخلاق و رفتار را منحصر به فرد به نبی اسلام نموده است؛ یعنی از میان پیامبران، فقط وی برای کل‌کردن مکارم خلق مبعوث گردیده است.[۱۲]
خواسته منحصرکردن مکارم از سایر فضیلت ها اخلاقی میباشد؛ یعنی فرستاده برای مجموع کردن مکارم خلق که والاترین خصوصیت‌های اخلاقی می باشند مبعوث گردیده‌است.[۱۳]
انگیزه و غرض مهم بعثت، به عبارتی کامل شدن مکارم اخلاقی میباشد و این انگیزه، شالوده و پایه بقیه انگیزه‌ها و جنبه‌های شرعی بعثت میباشد.[۱۴]

انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق

إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاق، حدیثی میباشد از نبی اسلام(ص) که در آن، غرض از بعثتش، کامل شدن فضیلت ها اخلاقی گفته شده میباشد. درین حدیث آمده میباشد: «اینجانب از آن جهت برانگیخته شدم که شرافت‌های اخلاقی را بی نقص کنم.» این داستان به «حدیث مکارم‌الاخلاق» آوازه دارااست. با استناد به‌این حدیث، کردار را از مسائل اساسی آیین اسلام دانسته و کامل شدن و یاد دادن مکارم اخلاقی را از هدف ها مهم بعثت رسول(ص) مسجد امین مشهد شمرده‌اند.

کردار

آیه ها اخلاقی
آیه ها افک • آیه اخوت • آیه اطعام • آیه نبأ • آیه نجوا • آیه مشیت • آیه بر • آیه اصلاح ذات در میان • آیه ایثار
روایات اخلاقی
حدیث قرب نوافل • حدیث مکارم خلق و خوی • حدیث معراج • حدیث جنود عقل و جهل
فضیلت ها اخلاقی
تواضع • قناعت • سخاوت • کظم غیظ • اخلاص • خشیت • حلم • تقوا • شجاعت • عفت • انصاف • اصلاح ذات البین • عیب‌پوشی • بلاکشی
رذایل اخلاقی
تکبر • حرص • حسد • لاف • غایب بودن • کلام‌چینی • بهتان • بخل • عاق پدر و مادر • حدیث نفس • عجب • عیب‌جویی • سمعه • جدا رحم • ترویج فحشاء • کفران نعمت
اصطلاحات اخلاقی
جهاد نفس • نفس لوامه • نفس اماره • نفس مطمئنه • به حساب آوردن • مراقبه • مشارطه • گناه • درس خلق • استدراج
عالمان اخلاق و رفتار
ملامهدی نراقی • ملا احمد نراقی • میرزا جواد ملکی تبریزی • سید علی حکم دهنده • سید رضا بهاءالدینی • سید عبدالحسین دستغیب • عبدالکریم حق‌شناس • عزیزالله خوشوقت • محمدتقی بهجت • علی‌اکبر مشکینی • حسین مظاهری • محمدرضا مهدوی کنی
منابع اخلاقی
قرآن • نهج البلاغه • مصباح الشریعة • مکارم الاخلاق • المحجة البیضاء • رساله لقاءالله (کتاب) • گروه وَرّام • جامع السعادات • معراج السعادة • المراقبات
نبو
این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شد‌ه‌است. روایاتی با همین مضمون، البته با عبارت‌های یه خرده گوناگون هم در منابع حدیثی آمده میباشد. بعضی محققان با اعتنا به کثرت نقل مضمون این حدیث، آن را پی درپی معنوی دانسته‌اند.
می گویند مکارم خوی با دیگر فضیلت ها اخلاقی تفاوت دارا هستند و از آن ها برترند. در روایات، خصلت‌هایی همانند حوصله، شکر، غیرت، قناعت، شجاعت، صله رَحِم، حجب و حیا و خلق و خوی پسندیده از مصادیق مکارم خوی شمرده گردیده است.

مقام
حدیثِ «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْاَخْلَاق‏» به‌این معناست که «اینجانب از آن جهت برانگیخته شدم که شرافت‌های اخلاقی را بدون نقص کنم [و آن‌ها‌را یاددادن دهم]).[۱] این حدیث به حدیث مَکارم‌الاخلاق[۲] یا این که حدیث تَتْمیم[۳] آوازه دارااست و از رسول اسلام(ص) نقل گردیده است.[۴] با استناد بدین حدیث، یکی هدف ها اساسی بعثت رسول(ص) را کامل شدن و آموختن مکارم اخلاقی دانسته[۵] و آن را بیان کنده مداقه مسائل اخلاقی در آیین اسلام قلمداد نموده‌اند.[۶]

برداشت‌های متفاوت از حدیث
برداشت‌های مختلفی از حدیث مکارم الاخلاق شد‌ه‌است:

مرتضی مطهری اسلام‌شناس و مولف شیعه نوشته میباشد از این حدیث فهمیده می‌گردد بعثت رسول ناظر به ساحت روحیه و رفتار و تربیت اشخاص میباشد و جنبه عاطفی و رمانتیک و تحریکی داراست، خیر جنبه‌های علمی، فنی و غیره؛ برخلاف خلق سقراطی که براساس فضیلت و حکم عقل میباشد و صرفا به آن گاه عقلانی حیث داراست. به همین جهت، کم آب و جامد و مستقر میباشد.[۷]

به گفته ابن‌عربی عارف و مفسر اهل‌سنت (۵۶۰-۶۳۸ق‌)، در میان پیامبران، هریک گنجایش بیشتری در تایید فضیلت ها داشته[۸] و نسبت به سایرین متأخر بوده، از تمامی صفات و کمالات پیامبران قبلی بهره مند بوده میباشد. ازاین‌رو فرستاده اسلام(ص) آمادگی آحاد نمودن مکارم اخلاقی را یافته میباشد.[۹]

برخی محققان هم معتقدند خواسته از حدیث مکارم‌الاخلاق، وصال به مکارم اخلاقی تحت عنوان صرفا مقصود بعثت وجود ندارد؛[۱۰] چون برای بعثت فرستاده، اهدافی همانند سیاست و رهبری جامعه و اتمام‌حجت با عموم نیز نقل شده میباشد.[۱۱] با اعتنا به‌این زمینه، در تبیین معنی این ماجرا، احتمالاتی ذکر کرده‌اند؛ به عنوان مثال:

این حدیث کل‌کردن مکارم اخلاق و رفتار را منحصر به فرد به نبی اسلام نموده است؛ یعنی از میان پیامبران، فقط وی برای کل‌کردن مکارم خلق مبعوث گردیده است.[۱۲]
خواسته منحصرکردن مکارم از سایر فضیلت ها اخلاقی میباشد؛ یعنی فرستاده برای مجموع کردن مکارم خلق که والاترین خصوصیت‌های اخلاقی می باشند مبعوث گردیده‌است.[۱۳]
انگیزه و غرض مهم بعثت، به عبارتی کامل شدن مکارم اخلاقی میباشد و این انگیزه، شالوده و پایه بقیه انگیزه‌ها و جنبه‌های شرعی بعثت میباشد.[۱۴]