سلسله مراتب
رهروان بینش بکتاشیه در ۵ مجموعه شیفته، محب، درویش، پدر و خلیفه مکان میگیرند. «دلداده» مرد یا این که زنی میباشد که متمایل بهاین نگرش و علاقمند به ورود به آن باشد. «محب» کسی میباشد که در مراسم قانونی ورود به بینش کمپانی کرده و در آن پذیرفته گردیدهاست. محب می تواند در مراسم متفاوت این دیدگاه کمپانی نماید و بعد از گذراندن یادگرفتنهای موردنیاز و توسعه در مراتب سلوک در مراسمی با تیتر «وقف وجود» به درجه «درویش» ارتقاء یابد. درویشها اذن داراهستند که کلاه منحصر به فرد بینش یا این که «تاج» بر رمز بگذارند. آنها معمولا بیشتر وقت خویش را تحت لحاظ «پدر»ها و صرف پژوهش به کارها متفاوت توکل مینمایند. «خلیفه» پدر را از فی مابین درویشان تعیین مینماید و هر پدر مسئولیت یادگرفتن و بررسی بر سلوک درویشان و محبان را دارااست؛ و ممکن میباشد مجرد یا این که دارنده همسر باشد. در اکثری از مفاد اگر که پدر، فرزند پسری داشته باشد رده بابایی به صورت ارثی به وی منتقل میشود. باباها دستاری سپید (یا این که سبز ویژه سیدها) دور تاج خویش مسجد سجاد مشهد میپیچند
[۴۳] در جايگاهای به طور تقریب همسنگ درویشان «مجردان» قرار داراهستند. اینان با کمپانی در مراسم خاصی، قسم تجرد خاطر مینمایند و گوشواری به اسم «منقوش» به گوش میآویزند. گردآوریای ترسیم تجرد درین دیدگاه را متاثر از قلندریه و بعضا آن را برگرفته از تجرد، و رهبانیت مسیحی می دانند.[۴۴] بالاترین جایگاه میان بکتاشیان از آن خلیفه میباشد. در قبلی ۴ خلیفه در ۴ توکل دارای اسم و رسم بکتاشی ـ توکل حاجی بکتاش در قیر شهر و توکلهای دیمتوقه، کربلا و قاهره ـ بر کارها دیگر توکلها بررسی رزرو مسجد سجاد مشهد میکردند.[۴۵]
آیین ها
دین اقرار
از مهمترین دینهای بکتاشیان «دین اقرار» یا این که «دین عده» میباشد که مراسم ورود جدید واردان بدین نگرش میباشد. این آئین مبنی بر حکایت گردهم آیی علی(ع) و ۱۱ امام و جمع دیگری (مجموعا ۴۰ بدن) در منزل فاطمه (س)، و در واقع گشوده آفرینی به عبارتی اتفاق افتاد میباشد. قبل از استارت مراسم داوطلب ورود بدین نگرش، گوسفندی قربانی مینماید و هزینه های مراسم را بر ذمه می گیرد. بعد از آن کسی را تحت عنوان رهبر برمیگزیند که اورا در اجرای مراسم هدایت مینماید؛ بعداز غروب آفتاب به اتاق بزرگی در توکل با اسم «میدان» وارد میشود و با ادای احترام در مکان منحصر خویش مینشیند. آنگاه پدر، «صلوات طومار»ای مشتمل بر اسم دوازده امام میخواند و اشتباهات نگرش را برای شیفته تفصیل آدرس مسجد سجاد مشهد میدهد.
بعد از آن با قرائت ترجمانها (سخنان منظوم و منثور خاص) شمعها پرنور می گردد و دلداده با رهبر از میدان بیرون میگردد. در خارج از میدان بر پایه ی فقه شیعه وضو میگیرد و همرا با رهبر به میدان گشوده میشود و بعداز ادای احترام، نزد پدر میرود. پدر با پیشنهاد به خودداری از بدیها، شهوات و افشای اسرار، به وی تلقین مینماید که مذهبش جعفری، مرشدش محمد(ص) و راهبرش علی(ع) و پیر طریقش حاجی بکتاش میباشد. سپس عرق چینی بر راز وی می گذارد و به طنابی که بر گردن اوست سه گره می زند که نشان نگهداری از دست، گویش و پرهیز از شهوات میباشد. بعد از ادای احترام به تمامی حاضران، شیفته در مکان خویش مینشیند و به همگی شربتی داده میگردد. با نقطه نهایی مراسم ورود به دیدگاه، سفره وسیع می گردد و حاضران شراب مینوشند و آن گاه مراسم سماع که زنان نیز در آن کمپانی دارا هستند، برگزار میشود. حضور آزادانه زنان در آئینهای بکتاشی از خصوصیتهای این نگرش شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میباشد.[۴۶]
صیام فاطمه
از مهمترین تایم ها سال در نزد بکتاشیان ۱۰ روز در آغاز محرم میباشد که در آن روزه ای به اسم «صیام فاطمه» می گیرند و از میل کردن گوشت، شیر و کره اجتناب میورزند. همینطور دراین ۱۰ روز مراسم سوگواری برگزار مینمایند و در نقطه پایان آن غذای خاصی به اسم «عاشوره» در توکل میخورند. بکتاشیان همینطور عید باستانی را تحت عنوان سالروز به دنیاآمدن امام علی(ع) جشن و پایکوبی می گیرند.[۴۷]
عدم التزام به شریعت
برنده منابع تفحص درباره بکتاشیان به عدم التزام آن ها به احکام شریعت و رخنه نمازهای یومیه روزه رمضان و بقیه عبادات، اشاره کردهاند. این فرمان، یکیاز وجوه اختلاف این دیدگاه با شیعه اثنی عشری میباشد. ولی وجود عناصر طومار هایی مثل «شرعیات بکتاشی» نوشته محجوب عاصم (د۱۳۵۴ق/۱۹۳۵م) که بر ادای فرایض و پایبندی به ضوابط فقاهتی شیعه تاکید داراهستند، خویش شاهد آن میباشد که همواره اقلیتی در ادامه شریعت نیز دراین بینش وجود داشته میباشد.[۴۸]
دعا
دراین دیدگاه دعاها و اذکاری به اسمهای «گلبانگ» و «ترجمان» نیز وجود دارااست که مریدان، آنانرا آموزش میبینند و در تایم ها مشخصی از روز می خوانند.[۴۹]
ادبیات
ادبیات بکتاشیه مشمول اثراتی منثور و منظوم میباشد که در این موسسه نظم جایگاهی والاتر از نثر دارااست. بکتاشیه نیز زیرا مولویه، آراء و اثر ها و عقاید خویش را با شعر، موسیقی و سماع بکتاشی ذکر داشتهاند.[۵۰] اشعار آنها که به «نَفَس» و «دوریه» معروف میباشد با وزن هجایی و به گویش ترکی میباشد. بکتاشیان دراین اشعار منظورهای خویش را به بان بی آلایش و عامیانه ذکر کردهاند.[۵۱]
تاریخچه
تاریخ ادبیات بکتاشیه از قرن هشتم هجری/۱۴م با سعید امره شروع گردیده، در قرن ۸ و ۹ق و ۱۵م با ظهور شعر سرا بضاعت زیرا قایقوسوز ابدال دگرگونی نوینی یافت، قایقوسوز ابدال در شعر و نثر بکتاشی مقام پررنگ داراست.[۵۲] یونس امره که معنی ها اشعار وی به لهجه ترکی آناتولی شاهدی بر بکتاشی بودن اوست با سرودن معنویترین اشعار یار با احساسات عمیق شرعی و خلوص آشکار، ادبیات بکتاشی را به نقطع ی عطف رسانید.[۵۳] گرچه پس از یونس امره شاعران اکثری در مورد ادبیات بکتاشی شعر سرودهاند ولی اشعار آنها تکرار مضمون ها اشعار گذشتگان میباشد.[۵۴]
موضوعات
در ادبیات و اشعار بکتاشی از موضوعاتی زیرا محبت اهل بیت(ع)، تقدیس دوازده امام، تولی و تبری، عشق افراط آمیز به علی(ع) وگاه به الوهیت رسانیدن آن حضرت کلام رفته میباشد. همینطور مراثی امام حسین(ع) و فاجعه کربلا، اشعاری در مدح حاجی بکتاش و بزرگان طریقت علوی ـ بکتاشی و مناقب آنها، شعرهایی درباره البسه و دینها وگاه عقاید حروفیه، قلندریه، حیدریه، باباییه و نیز آراء ابن عربی و جلالالدین مولوی در اثر ها ادلی بکتاشیه یافت می شود.[۵۵]
سلسله مراتب
رهروان بینش بکتاشیه در ۵ مجموعه شیفته، محب، درویش، پدر و خلیفه مکان میگیرند. «دلداده» مرد یا این که زنی میباشد که متمایل بهاین نگرش و علاقمند به ورود به آن باشد. «محب» کسی میباشد که در مراسم قانونی ورود به بینش کمپانی کرده و در آن پذیرفته گردیدهاست. محب می تواند در مراسم متفاوت این دیدگاه کمپانی نماید و بعد از گذراندن یادگرفتنهای موردنیاز و توسعه در مراتب سلوک در مراسمی با تیتر «وقف وجود» به درجه «درویش» ارتقاء یابد. درویشها اذن داراهستند که کلاه منحصر به فرد بینش یا این که «تاج» بر رمز بگذارند. آنها معمولا بیشتر وقت خویش را تحت لحاظ «پدر»ها و صرف پژوهش به کارها متفاوت توکل مینمایند. «خلیفه» پدر را از فی مابین درویشان تعیین مینماید و هر پدر مسئولیت یادگرفتن و بررسی بر سلوک درویشان و محبان را دارااست؛ و ممکن میباشد مجرد یا این که دارنده همسر باشد. در اکثری از مفاد اگر که پدر، فرزند پسری داشته باشد رده بابایی به صورت ارثی به وی منتقل میشود. باباها دستاری سپید (یا این که سبز ویژه سیدها) دور تاج خویش مسجد سجاد مشهد میپیچند
[۴۳] در جايگاهای به طور تقریب همسنگ درویشان «مجردان» قرار داراهستند. اینان با کمپانی در مراسم خاصی، قسم تجرد خاطر مینمایند و گوشواری به اسم «منقوش» به گوش میآویزند. گردآوریای ترسیم تجرد درین دیدگاه را متاثر از قلندریه و بعضا آن را برگرفته از تجرد، و رهبانیت مسیحی می دانند.[۴۴] بالاترین جایگاه میان بکتاشیان از آن خلیفه میباشد. در قبلی ۴ خلیفه در ۴ توکل دارای اسم و رسم بکتاشی ـ توکل حاجی بکتاش در قیر شهر و توکلهای دیمتوقه، کربلا و قاهره ـ بر کارها دیگر توکلها بررسی رزرو مسجد سجاد مشهد میکردند.[۴۵]
آیین ها
دین اقرار
از مهمترین دینهای بکتاشیان «دین اقرار» یا این که «دین عده» میباشد که مراسم ورود جدید واردان بدین نگرش میباشد. این آئین مبنی بر حکایت گردهم آیی علی(ع) و ۱۱ امام و جمع دیگری (مجموعا ۴۰ بدن) در منزل فاطمه (س)، و در واقع گشوده آفرینی به عبارتی اتفاق افتاد میباشد. قبل از استارت مراسم داوطلب ورود بدین نگرش، گوسفندی قربانی مینماید و هزینه های مراسم را بر ذمه می گیرد. بعد از آن کسی را تحت عنوان رهبر برمیگزیند که اورا در اجرای مراسم هدایت مینماید؛ بعداز غروب آفتاب به اتاق بزرگی در توکل با اسم «میدان» وارد میشود و با ادای احترام در مکان منحصر خویش مینشیند. آنگاه پدر، «صلوات طومار»ای مشتمل بر اسم دوازده امام میخواند و اشتباهات نگرش را برای شیفته تفصیل آدرس مسجد سجاد مشهد میدهد.
بعد از آن با قرائت ترجمانها (سخنان منظوم و منثور خاص) شمعها پرنور می گردد و دلداده با رهبر از میدان بیرون میگردد. در خارج از میدان بر پایه ی فقه شیعه وضو میگیرد و همرا با رهبر به میدان گشوده میشود و بعداز ادای احترام، نزد پدر میرود. پدر با پیشنهاد به خودداری از بدیها، شهوات و افشای اسرار، به وی تلقین مینماید که مذهبش جعفری، مرشدش محمد(ص) و راهبرش علی(ع) و پیر طریقش حاجی بکتاش میباشد. سپس عرق چینی بر راز وی می گذارد و به طنابی که بر گردن اوست سه گره می زند که نشان نگهداری از دست، گویش و پرهیز از شهوات میباشد. بعد از ادای احترام به تمامی حاضران، شیفته در مکان خویش مینشیند و به همگی شربتی داده میگردد. با نقطه نهایی مراسم ورود به دیدگاه، سفره وسیع می گردد و حاضران شراب مینوشند و آن گاه مراسم سماع که زنان نیز در آن کمپانی دارا هستند، برگزار میشود. حضور آزادانه زنان در آئینهای بکتاشی از خصوصیتهای این نگرش شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میباشد.[۴۶]
صیام فاطمه
از مهمترین تایم ها سال در نزد بکتاشیان ۱۰ روز در آغاز محرم میباشد که در آن روزه ای به اسم «صیام فاطمه» می گیرند و از میل کردن گوشت، شیر و کره اجتناب میورزند. همینطور دراین ۱۰ روز مراسم سوگواری برگزار مینمایند و در نقطه پایان آن غذای خاصی به اسم «عاشوره» در توکل میخورند. بکتاشیان همینطور عید باستانی را تحت عنوان سالروز به دنیاآمدن امام علی(ع) جشن و پایکوبی می گیرند.[۴۷]
عدم التزام به شریعت
برنده منابع تفحص درباره بکتاشیان به عدم التزام آن ها به احکام شریعت و رخنه نمازهای یومیه روزه رمضان و بقیه عبادات، اشاره کردهاند. این فرمان، یکیاز وجوه اختلاف این دیدگاه با شیعه اثنی عشری میباشد. ولی وجود عناصر طومار هایی مثل «شرعیات بکتاشی» نوشته محجوب عاصم (د۱۳۵۴ق/۱۹۳۵م) که بر ادای فرایض و پایبندی به ضوابط فقاهتی شیعه تاکید داراهستند، خویش شاهد آن میباشد که همواره اقلیتی در ادامه شریعت نیز دراین بینش وجود داشته میباشد.[۴۸]
دعا
دراین دیدگاه دعاها و اذکاری به اسمهای «گلبانگ» و «ترجمان» نیز وجود دارااست که مریدان، آنانرا آموزش میبینند و در تایم ها مشخصی از روز می خوانند.[۴۹]
ادبیات
ادبیات بکتاشیه مشمول اثراتی منثور و منظوم میباشد که در این موسسه نظم جایگاهی والاتر از نثر دارااست. بکتاشیه نیز زیرا مولویه، آراء و اثر ها و عقاید خویش را با شعر، موسیقی و سماع بکتاشی ذکر داشتهاند.[۵۰] اشعار آنها که به «نَفَس» و «دوریه» معروف میباشد با وزن هجایی و به گویش ترکی میباشد. بکتاشیان دراین اشعار منظورهای خویش را به بان بی آلایش و عامیانه ذکر کردهاند.[۵۱]
تاریخچه
تاریخ ادبیات بکتاشیه از قرن هشتم هجری/۱۴م با سعید امره شروع گردیده، در قرن ۸ و ۹ق و ۱۵م با ظهور شعر سرا بضاعت زیرا قایقوسوز ابدال دگرگونی نوینی یافت، قایقوسوز ابدال در شعر و نثر بکتاشی مقام پررنگ داراست.[۵۲] یونس امره که معنی ها اشعار وی به لهجه ترکی آناتولی شاهدی بر بکتاشی بودن اوست با سرودن معنویترین اشعار یار با احساسات عمیق شرعی و خلوص آشکار، ادبیات بکتاشی را به نقطع ی عطف رسانید.[۵۳] گرچه پس از یونس امره شاعران اکثری در مورد ادبیات بکتاشی شعر سرودهاند ولی اشعار آنها تکرار مضمون ها اشعار گذشتگان میباشد.[۵۴]
موضوعات
در ادبیات و اشعار بکتاشی از موضوعاتی زیرا محبت اهل بیت(ع)، تقدیس دوازده امام، تولی و تبری، عشق افراط آمیز به علی(ع) وگاه به الوهیت رسانیدن آن حضرت کلام رفته میباشد. همینطور مراثی امام حسین(ع) و فاجعه کربلا، اشعاری در مدح حاجی بکتاش و بزرگان طریقت علوی ـ بکتاشی و مناقب آنها، شعرهایی درباره البسه و دینها وگاه عقاید حروفیه، قلندریه، حیدریه، باباییه و نیز آراء ابن عربی و جلالالدین مولوی در اثر ها ادلی بکتاشیه یافت می شود.[۵۵]
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای مذهبی و مناسبتهای دینی