منزلت علمی، طرز درس دادن
مجلس درس سید حسین بروجردی کنار صحن آستانه مقدسه قم
در اذن اجتهادی که استادش آخوند خراسانی برایش صادر کرده اورا کسی دانسته که به نقط ی اوج اجتهاد مطلق نائل گشته و آحاد مناصبی را که مجتهد مطلق حائز میباشد. (مانند: فتوا دادن و قضاوت) برای وی اثبات و پیروی از اورا بر عموم واجب و مخالفت با اورا حرام دانسته مسجد امین مشهد میباشد.[۲۹] [یادداشت ۱]
شیوه وی در درس دادن دانش اصول، بی آلایش گویی و کوتاه کردن مطالب و اجتناب از مباحث زائد بود. وی همانند علمای سلف مثل روضه خوان اثر گذار، سید مرتضی، روضه خوان طوسی، روضه خوان طبرسی و علامه بحرالعلوم، در علم ها اسلامی دارنده جامعیت بود. در فقه طریق ای استنباطی را به فعالیت پیروزی. خلال این، به تتبع و کاوش در اقوال پیشینیان و اظهار نظر قدما در فقه (چه شیعه و چه سنی) می پرداخت.
وی در دانش رجال روشی منحصر و ابتکاری داشت. سندهای روایات کتاب کافی، تهذیب، استبصار و… را از متن ها آن ها جداگانه کرده و با تمرکز رسیدگی می کرد و این شغل دستآوردهای ارزشمندی بخش دانشمندان می کرد.
خصوصیتهای فردی و اخلاقی
اخلاص: وی پروردگار را با آحاد وجود یقین کرده بود، هر وقت حرف از سرویس ها وی به دربین میآمد، میاعلامکرد: «خلص العمل فان الناقد بصیر؛ شغل خویش را خالص کن چون بازرس کار بسیار بیناست.»[۳۰]
شوق واشتیاق به آموزش دانش: وی تا پایان قدمت لحظهای دست از حصول دانش و معرفت برنداشت. از وی نقل میباشد که: «اینجانب از مطالعات علمی خسته نمیشوم؛ بلکه هرگاه از شغل های دیگر خسته می شوم، با مطالعات علمی خستگی خویش را رفع می کنم.»[۳۱]
سعه صدر: وی در عین اقتدار و بضاعت، تملک نفس نشانه داده؛ بیمهریهای معارضان خویش را با گستردن صدر شگفتانگیزی نادیده میگرفت و از لغزشهای آنها صرف حیث میکرد و این خویش یک کدام از عامل ها بسیار اصلی در سازمان یافتن سر کردگی بدون نقص و بلاعزل برای وی بود.[۳۲]
اهتمام به آئین: در واپسین روزهای عمرشان زمانی خبر دادند پرفسور موریس دارای تخصص قلب، از پاریس برای درمان وی به قم آمده میباشد، وی را به حضور نپذیرفتند و از ملازمان خواستند اتاق را تروتمیز نمایند و کتفای به وی بدهند تا محاسن خویش را آراسته نماید و هنگامی به وی پهنا کردند؛ اشکالی ندارد؛ زیرا درحال حاضر شما خیلی عالی وجود ندارد؛ گفته بود: «اینجانب امروز پیشوای مسلمین هستم، نباید در مقابل یک بیگانه بهاین اکنون باشم.»[۳۳]
کظم غیظ: آیتالله بروجردی در کارها دنیایی با خویش عهد و پیمان کرده بود، درحالتی که عصبانی گردد 1سال آحاد روزه بگیرد و یک توشه که عصبانی شد، یکسال کل (به غیر از روزهای حرام) روزه گرفت.[۳۴]
آرزوی شهید شدن: آیتالله سید محمد رضا گلپایگانی نقل مینماید: «مرحوم آیتالله بروجردی بسیار اظهار تأسف می کردند، به منجر این که با آماده شدن مسئله شهید شدن، این سود گران قدر را ادراک نکردند و به رده شهید شدن نایل نشدند.»[۳۵]
پرنوربینی: مرتضی مطهری میگوید: «یک کدام از مزایای پر رنگ آیتالله بروجردی که نماینده روش اندیشه پرنور او بود، عشق و علاقهمندی او به تأسیس مدرسه ابتداییها و متوسطههای تازه پایین لحاظ سرپرستان متدین بود که علم آموزان را هم دانش بیاموزند و هم آئین. وی دیانت عموم را در بیخبری و بیاطلاعی و بیسوادی کاوش نمی کرد؛ بلکه معتقد بود که در حالتیکه عموم فقید شوند و آیین هم بهطور درست و سنجیده به آن ها یاد دادن خواهد شد؛ هم عالم خواهند شد و هم متدین. آن یه خرده که اینجانب استحضار دارم، مبالغ متعددی از وجوه و سهم امام را اذن اعطا کرد که صرف تأسیس برخی از متوسطهها خواهد شد.»[۳۶]
مؤمن حقیقی وواقعی:
علامه طهرانی هنگام تشرف به قم بعداز زیارت حضرت معصومه مقید به زیارت قبر وی بوده و موقع حضور در کنار قبر آیتالله بروجردی دست بر قبر وی نهاده و گفته میباشد: «أشهد أنّک مؤمن حقّاً»[۳۷]
یاد قادر:
آیتالله بروجردی حتّی بر ادبیّات عرب اشراف داشت و أشعار ألفیّه ابنصاحب و لغات مغنیاللبیب و مطوّل را از مراقبت میخواند. برخی اوقات آقا روضه خوان قاسم نحوی در مجلس درس وی گونه های می کرد و وی در جواب یک خط از مغنی را از مراقبت میخواندند.[۳۸]
اقدامات مذهبی و اجتماعی
مسجد اعظم قم در جوار بقعه حضرت معصومه(س) به ابتکار عمل و پیگیری آیتالله بروجردی ساخته شد
دفاع از نیازمندان: در سالهای انتها حضور وی در بروجرد به انگیزه نزاع دوم جهانی، ارزش آذوقه و مواد غذایی، ارتقا پیدا کرده بود و عموم در تنگنا قرار گرفته بودند، از این رو کلیه بزرگان شهر را به منزل خویش دعوت و تشویق کرد به بیچارگان امداد نمایند و بیشترین یاری بوسیله فرد وی و از میزان داراییهای پدری تأمین شوید. [۳۹]
تأسیس سوله برق: در طول حضور وی، شهر بروجرد از نعمت برق محروم بود. با دور اندیشی و مدیر وی و نیز پیگیری و جانبداری بعضا از خیرین متدین، این شهر، دارنده کارگاه برق شد. [۴۰]
توسعه و گسترش کیفی و مقداری حوزه علمیه قم: با رئیس وی تحولاتی از دید سیاسی، اجتماعی در قضیه تألیف، تصنیف و ترجمه، چاپ کتاب ها شرعی و… و همینطور در اداره حیطههای علمیه و سازماندهی آن پدیدآمد.
انتشار مجلات و کتاب ها با محتوای فقهی اسلامی: اول نشریات علمی حوزوی برای مثال نشریه مدرسه اسلام که بوسیله عده ای از فضلای خوش پندار و پرنور اندیش منتشر میشد، با پناه وی بود. [۴۱]
تجدید حیات حوزه علمیه بروجرد
ساخت و ساز ابنیه والا مذهبی و علمی: به عنوان مثال: مسجد اعظم قم، مکتب نجف، مکتب کربلا، مسجد بغداد، بیمارستان نجف، حسینیه و گرمابه سامرا، مکتب کرمانشاه، مسجد گران قدر طرابلس لبنان، چهار مسجد تعالی در آفریقا، گورستان وادی السلام قم، مکتب آیتالله بروجردی در قم، مریضخانه نکویی قم، مسجد و راس اسلامی هامبورگ آلمان، کتابخانه مکتب نجف، کتابخانه مکتب کرمانشاه و… [۴۲]
منزلت علمی، طرز درس دادن
مجلس درس سید حسین بروجردی کنار صحن آستانه مقدسه قم
در اذن اجتهادی که استادش آخوند خراسانی برایش صادر کرده اورا کسی دانسته که به نقط ی اوج اجتهاد مطلق نائل گشته و آحاد مناصبی را که مجتهد مطلق حائز میباشد. (مانند: فتوا دادن و قضاوت) برای وی اثبات و پیروی از اورا بر عموم واجب و مخالفت با اورا حرام دانسته مسجد امین مشهد میباشد.[۲۹] [یادداشت ۱]
شیوه وی در درس دادن دانش اصول، بی آلایش گویی و کوتاه کردن مطالب و اجتناب از مباحث زائد بود. وی همانند علمای سلف مثل روضه خوان اثر گذار، سید مرتضی، روضه خوان طوسی، روضه خوان طبرسی و علامه بحرالعلوم، در علم ها اسلامی دارنده جامعیت بود. در فقه طریق ای استنباطی را به فعالیت پیروزی. خلال این، به تتبع و کاوش در اقوال پیشینیان و اظهار نظر قدما در فقه (چه شیعه و چه سنی) می پرداخت.
وی در دانش رجال روشی منحصر و ابتکاری داشت. سندهای روایات کتاب کافی، تهذیب، استبصار و… را از متن ها آن ها جداگانه کرده و با تمرکز رسیدگی می کرد و این شغل دستآوردهای ارزشمندی بخش دانشمندان می کرد.
خصوصیتهای فردی و اخلاقی
اخلاص: وی پروردگار را با آحاد وجود یقین کرده بود، هر وقت حرف از سرویس ها وی به دربین میآمد، میاعلامکرد: «خلص العمل فان الناقد بصیر؛ شغل خویش را خالص کن چون بازرس کار بسیار بیناست.»[۳۰]
شوق واشتیاق به آموزش دانش: وی تا پایان قدمت لحظهای دست از حصول دانش و معرفت برنداشت. از وی نقل میباشد که: «اینجانب از مطالعات علمی خسته نمیشوم؛ بلکه هرگاه از شغل های دیگر خسته می شوم، با مطالعات علمی خستگی خویش را رفع می کنم.»[۳۱]
سعه صدر: وی در عین اقتدار و بضاعت، تملک نفس نشانه داده؛ بیمهریهای معارضان خویش را با گستردن صدر شگفتانگیزی نادیده میگرفت و از لغزشهای آنها صرف حیث میکرد و این خویش یک کدام از عامل ها بسیار اصلی در سازمان یافتن سر کردگی بدون نقص و بلاعزل برای وی بود.[۳۲]
اهتمام به آئین: در واپسین روزهای عمرشان زمانی خبر دادند پرفسور موریس دارای تخصص قلب، از پاریس برای درمان وی به قم آمده میباشد، وی را به حضور نپذیرفتند و از ملازمان خواستند اتاق را تروتمیز نمایند و کتفای به وی بدهند تا محاسن خویش را آراسته نماید و هنگامی به وی پهنا کردند؛ اشکالی ندارد؛ زیرا درحال حاضر شما خیلی عالی وجود ندارد؛ گفته بود: «اینجانب امروز پیشوای مسلمین هستم، نباید در مقابل یک بیگانه بهاین اکنون باشم.»[۳۳]
کظم غیظ: آیتالله بروجردی در کارها دنیایی با خویش عهد و پیمان کرده بود، درحالتی که عصبانی گردد 1سال آحاد روزه بگیرد و یک توشه که عصبانی شد، یکسال کل (به غیر از روزهای حرام) روزه گرفت.[۳۴]
آرزوی شهید شدن: آیتالله سید محمد رضا گلپایگانی نقل مینماید: «مرحوم آیتالله بروجردی بسیار اظهار تأسف می کردند، به منجر این که با آماده شدن مسئله شهید شدن، این سود گران قدر را ادراک نکردند و به رده شهید شدن نایل نشدند.»[۳۵]
پرنوربینی: مرتضی مطهری میگوید: «یک کدام از مزایای پر رنگ آیتالله بروجردی که نماینده روش اندیشه پرنور او بود، عشق و علاقهمندی او به تأسیس مدرسه ابتداییها و متوسطههای تازه پایین لحاظ سرپرستان متدین بود که علم آموزان را هم دانش بیاموزند و هم آئین. وی دیانت عموم را در بیخبری و بیاطلاعی و بیسوادی کاوش نمی کرد؛ بلکه معتقد بود که در حالتیکه عموم فقید شوند و آیین هم بهطور درست و سنجیده به آن ها یاد دادن خواهد شد؛ هم عالم خواهند شد و هم متدین. آن یه خرده که اینجانب استحضار دارم، مبالغ متعددی از وجوه و سهم امام را اذن اعطا کرد که صرف تأسیس برخی از متوسطهها خواهد شد.»[۳۶]
مؤمن حقیقی وواقعی:
علامه طهرانی هنگام تشرف به قم بعداز زیارت حضرت معصومه مقید به زیارت قبر وی بوده و موقع حضور در کنار قبر آیتالله بروجردی دست بر قبر وی نهاده و گفته میباشد: «أشهد أنّک مؤمن حقّاً»[۳۷]
یاد قادر:
آیتالله بروجردی حتّی بر ادبیّات عرب اشراف داشت و أشعار ألفیّه ابنصاحب و لغات مغنیاللبیب و مطوّل را از مراقبت میخواند. برخی اوقات آقا روضه خوان قاسم نحوی در مجلس درس وی گونه های می کرد و وی در جواب یک خط از مغنی را از مراقبت میخواندند.[۳۸]
اقدامات مذهبی و اجتماعی
مسجد اعظم قم در جوار بقعه حضرت معصومه(س) به ابتکار عمل و پیگیری آیتالله بروجردی ساخته شد
دفاع از نیازمندان: در سالهای انتها حضور وی در بروجرد به انگیزه نزاع دوم جهانی، ارزش آذوقه و مواد غذایی، ارتقا پیدا کرده بود و عموم در تنگنا قرار گرفته بودند، از این رو کلیه بزرگان شهر را به منزل خویش دعوت و تشویق کرد به بیچارگان امداد نمایند و بیشترین یاری بوسیله فرد وی و از میزان داراییهای پدری تأمین شوید. [۳۹]
تأسیس سوله برق: در طول حضور وی، شهر بروجرد از نعمت برق محروم بود. با دور اندیشی و مدیر وی و نیز پیگیری و جانبداری بعضا از خیرین متدین، این شهر، دارنده کارگاه برق شد. [۴۰]
توسعه و گسترش کیفی و مقداری حوزه علمیه قم: با رئیس وی تحولاتی از دید سیاسی، اجتماعی در قضیه تألیف، تصنیف و ترجمه، چاپ کتاب ها شرعی و… و همینطور در اداره حیطههای علمیه و سازماندهی آن پدیدآمد.
انتشار مجلات و کتاب ها با محتوای فقهی اسلامی: اول نشریات علمی حوزوی برای مثال نشریه مدرسه اسلام که بوسیله عده ای از فضلای خوش پندار و پرنور اندیش منتشر میشد، با پناه وی بود. [۴۱]
تجدید حیات حوزه علمیه بروجرد
ساخت و ساز ابنیه والا مذهبی و علمی: به عنوان مثال: مسجد اعظم قم، مکتب نجف، مکتب کربلا، مسجد بغداد، بیمارستان نجف، حسینیه و گرمابه سامرا، مکتب کرمانشاه، مسجد گران قدر طرابلس لبنان، چهار مسجد تعالی در آفریقا، گورستان وادی السلام قم، مکتب آیتالله بروجردی در قم، مریضخانه نکویی قم، مسجد و راس اسلامی هامبورگ آلمان، کتابخانه مکتب نجف، کتابخانه مکتب کرمانشاه و… [۴۲]
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای مذهبی و مناسبتهای دینی