مجله خبری مساجد

مَعادِ جِسمانی به معنای ملازمت و همراهی جسم و روح بشر در قیامت و از اعتقادات گزینه حادثه کلیه مسلمان‌ها میباشد؛ البته درباره خصوصیت‌ها و طریق تحقق آن، اختلافاتی چشم میشود. مبنی بر نگرش پر اسم و رسم متکلمان، در روز قیامت همین تن مادی گشوده می شود. برهان متکلمان، ظاهر آیه‌ها قرآن و احادیث میباشد. فلاسفه نیز فی مابین انکار عقلی آن و ثابت آن هم پا با جسم مثالی و هورقلیایی قرار دارا‌هستند. فلاسفه اعتقادوباور به ظواهر آن عامل را از دید عقلی خطا میدانند. ملاصدرا برای حل تعارض فی مابین لحاظ فلاسفه و ظواهر دلیل نقلی، عقیده معاد جسمانی با جسم مثالی را مطرح مسجد سجاد مشهد نموده است.

معنی شناسی
واژه و کلمه معاد در لغت معانی زیادی داراست: بازگشتن، رد کردن، بازگردانیدن، بازگشتگاه، آن دنیا، رستاخیز و مقابل زندگی.[۱]

در اصطلاح متکلمان، معاد به معنای حشر و برانگیختن میباشد و بر دو نوع میباشد: جسمانی و شیخ. در‌این شیوه، معاد جسمانی از ضروریات آیین و انکار آن نیازمند بی دینی میباشد.[۲] بدین شکل که آدم مرکب از روح و تن میباشد. با نقطه نهایی یافتن قدمت دنیایی به دانا برزخ می‌رود. زیرا قیامت در می رسد، باری دیگر با جسم و روح خود زنده میگردد و برای به حساب آوردن به محشر درمی‌آید. در شرایطی‌که درستکار باشد، به نعمت‌های بهشتی می رسد و در صورتیکه بدکار باشد، به کیفر رزرو مسجد سجاد مشهد میرسد.[۳]

نظرها درباره معاد جسمانی
با وجود اینکه نقل شده معاد جسمانى از ضروریات آیین و گزینه حادثه جمیع مسلمان‌ها میباشد؛[۴] اما بعضا مانند اخوان الصفا واقعیت معاد را تنها شیخ دانسته و منکر جسمانی بودن معاد گردیده و گویش قرآن دراین مورد را تمثیلی و تشبیهی می دانند.[۵] بعضا از فلاسفه مانند ابن سینا برآنند راهی برای ثابت معاد جسمانی جز از روش شرع و تصدیق خبر رسول(ص) وجود ندارد و عقل ناتوان از ثابت و آنالیز آن میباشد.[۶] بیشتر متفکران علاوه بر تایید اصل معادجسمانی درصدد آنالیز عقلی آن برآمده و طریقه‌های مختلفی ارائه کرده‌اند که آدرس مسجد سجاد مشهد عبارتند از:

الف. رجوع و برگشت روح به تن دنیوی دنیایی: متکلمان مبتنی بر ظواهر آیه ها و احادیث معتقدند که در روز قیامت، همین جسم دنیایی یا این که بدنی دیگر مثل آن میباشد که به یاروهمدم روح برانگیخته میگردد.[۷]
ب. ملازمت و همراهی روح با تن مثالی: ملاصدرا برای گردآوری میان دلیل نقلی و مبانی فلسفی، عقیده جدیدی را ارائه کرد. مبنی بر این بینش، بعداز طلاق نفس از تن دنیوی، نفس انسانی متناسب با دانا برزخ و قیامت، بدنی را برای خویش می‌سازد که از کلیه جهت مشابهت با تن دنیایی خودش داراست. این تن، مثل تن دنیایی میباشد خیر اینکه عین آن باشد و گرچه مختصات دنیوی را دارااست، ولی دنیوی وجود ندارد و وسعت شماره تلفن مسجد سجاد مشهد ندارد.[۸]
ج. برگشت تن عنصری به سمت روح مجرد: بعضی از علاقه مندان حکمت متعالیه، مانند آقاعلی زنوزی معتقدند که برخلاف بینش ملاصدرا، تن در قیامت بوسیله نفس ساخته نمی شود، بلکه تن دنیایی بعد از طلاق نفس از آن، همچنان به جنبش و تکامل خویش ادامه میدهد. این جنبش جوهری تا حدی ادامه داراست که استعداد وصال دوباره به نفس و قرار دریافت کردن در دار آخرت را بیابد. به این ترتیب، در معاد، این نفس وجود ندارد که به سوی تن دنیایی گشوده می گردد، بلکه این تن میباشد که به سوی نفس تکان افزایشی داراست و مجدد به آن وابستگی می گیرد.[۹]
د. معاد جسمانی با تن عنصری تکامل یافته: بعضی دیگر از دوستداران حکمت متعالیه، مانندسید ابوالحسن رفیعی قزوینی با مخالف قطعی پی بردن بینش ملاصدرا با ظواهر آیه ها و احادیث، عقیده دیگری ارائه کرده‌اند. بر طبق نگرش او، نفس آدم بعداز طلاق از تن دنیوی، به تن مثالی وابستگی می گیرد. سپس بعد از آنکه موادتشکیل دهنده تن دنیوی با تکامل طبیعی قدرت حاضر شدن در قیامت را یافت، معاد جسمانی تحقق مییابد. این تن اُخروی از خاک تولید می گردد و با تکامل و سیر تدریجی تکاملی، با فقیه آخرت تناسب یافته و نفس قادر است به آن ملحق گردد.[۱۰]
ه.معاد با تن هورقلیایی: [یادداشت ۱] براساس دیدگاهی که روضه خوان احمد احسایی، مؤسس فرقه شیخیه، ارائه نموده است؛ بشر دو تن جسمانی داراست: تن نخستین به عبارتی تن دنیایی میباشد که در قبر تبدیل به خاک می‌گردد و از در بین می‌رود؛ تن دوم قابل روءیت با دیده وجود ندارد و به عبارتی طینتی میباشد که طبق احادیث در قبر سوای تغییر‌و تحول باقی میماند. با مرگ، نفس از تن نخستین جداگانه می‌گردد و تن دوم باقی می ماند و نفس آدم به آن وابستگی می گیرد. حشر با همین تن شکل میگیرد و اشخاص با آن به فردوس یا این که دوزخ وجهنم وارد می شوند.[۱۱]

مَعادِ جِسمانی به معنای ملازمت و همراهی جسم و روح بشر در قیامت و از اعتقادات گزینه حادثه کلیه مسلمان‌ها میباشد؛ البته درباره خصوصیت‌ها و طریق تحقق آن، اختلافاتی چشم میشود. مبنی بر نگرش پر اسم و رسم متکلمان، در روز قیامت همین تن مادی گشوده می شود. برهان متکلمان، ظاهر آیه‌ها قرآن و احادیث میباشد. فلاسفه نیز فی مابین انکار عقلی آن و ثابت آن هم پا با جسم مثالی و هورقلیایی قرار دارا‌هستند. فلاسفه اعتقادوباور به ظواهر آن عامل را از دید عقلی خطا میدانند. ملاصدرا برای حل تعارض فی مابین لحاظ فلاسفه و ظواهر دلیل نقلی، عقیده معاد جسمانی با جسم مثالی را مطرح مسجد سجاد مشهد نموده است.

معنی شناسی
واژه و کلمه معاد در لغت معانی زیادی داراست: بازگشتن، رد کردن، بازگردانیدن، بازگشتگاه، آن دنیا، رستاخیز و مقابل زندگی.[۱]

در اصطلاح متکلمان، معاد به معنای حشر و برانگیختن میباشد و بر دو نوع میباشد: جسمانی و شیخ. در‌این شیوه، معاد جسمانی از ضروریات آیین و انکار آن نیازمند بی دینی میباشد.[۲] بدین شکل که آدم مرکب از روح و تن میباشد. با نقطه نهایی یافتن قدمت دنیایی به دانا برزخ می‌رود. زیرا قیامت در می رسد، باری دیگر با جسم و روح خود زنده میگردد و برای به حساب آوردن به محشر درمی‌آید. در شرایطی‌که درستکار باشد، به نعمت‌های بهشتی می رسد و در صورتیکه بدکار باشد، به کیفر رزرو مسجد سجاد مشهد میرسد.[۳]

نظرها درباره معاد جسمانی
با وجود اینکه نقل شده معاد جسمانى از ضروریات آیین و گزینه حادثه جمیع مسلمان‌ها میباشد؛[۴] اما بعضا مانند اخوان الصفا واقعیت معاد را تنها شیخ دانسته و منکر جسمانی بودن معاد گردیده و گویش قرآن دراین مورد را تمثیلی و تشبیهی می دانند.[۵] بعضا از فلاسفه مانند ابن سینا برآنند راهی برای ثابت معاد جسمانی جز از روش شرع و تصدیق خبر رسول(ص) وجود ندارد و عقل ناتوان از ثابت و آنالیز آن میباشد.[۶] بیشتر متفکران علاوه بر تایید اصل معادجسمانی درصدد آنالیز عقلی آن برآمده و طریقه‌های مختلفی ارائه کرده‌اند که آدرس مسجد سجاد مشهد عبارتند از:

الف. رجوع و برگشت روح به تن دنیوی دنیایی: متکلمان مبتنی بر ظواهر آیه ها و احادیث معتقدند که در روز قیامت، همین جسم دنیایی یا این که بدنی دیگر مثل آن میباشد که به یاروهمدم روح برانگیخته میگردد.[۷]
ب. ملازمت و همراهی روح با تن مثالی: ملاصدرا برای گردآوری میان دلیل نقلی و مبانی فلسفی، عقیده جدیدی را ارائه کرد. مبنی بر این بینش، بعداز طلاق نفس از تن دنیوی، نفس انسانی متناسب با دانا برزخ و قیامت، بدنی را برای خویش می‌سازد که از کلیه جهت مشابهت با تن دنیایی خودش داراست. این تن، مثل تن دنیایی میباشد خیر اینکه عین آن باشد و گرچه مختصات دنیوی را دارااست، ولی دنیوی وجود ندارد و وسعت شماره تلفن مسجد سجاد مشهد ندارد.[۸]
ج. برگشت تن عنصری به سمت روح مجرد: بعضی از علاقه مندان حکمت متعالیه، مانند آقاعلی زنوزی معتقدند که برخلاف بینش ملاصدرا، تن در قیامت بوسیله نفس ساخته نمی شود، بلکه تن دنیایی بعد از طلاق نفس از آن، همچنان به جنبش و تکامل خویش ادامه میدهد. این جنبش جوهری تا حدی ادامه داراست که استعداد وصال دوباره به نفس و قرار دریافت کردن در دار آخرت را بیابد. به این ترتیب، در معاد، این نفس وجود ندارد که به سوی تن دنیایی گشوده می گردد، بلکه این تن میباشد که به سوی نفس تکان افزایشی داراست و مجدد به آن وابستگی می گیرد.[۹]
د. معاد جسمانی با تن عنصری تکامل یافته: بعضی دیگر از دوستداران حکمت متعالیه، مانندسید ابوالحسن رفیعی قزوینی با مخالف قطعی پی بردن بینش ملاصدرا با ظواهر آیه ها و احادیث، عقیده دیگری ارائه کرده‌اند. بر طبق نگرش او، نفس آدم بعداز طلاق از تن دنیوی، به تن مثالی وابستگی می گیرد. سپس بعد از آنکه موادتشکیل دهنده تن دنیوی با تکامل طبیعی قدرت حاضر شدن در قیامت را یافت، معاد جسمانی تحقق مییابد. این تن اُخروی از خاک تولید می گردد و با تکامل و سیر تدریجی تکاملی، با فقیه آخرت تناسب یافته و نفس قادر است به آن ملحق گردد.[۱۰]
ه.معاد با تن هورقلیایی: [یادداشت ۱] براساس دیدگاهی که روضه خوان احمد احسایی، مؤسس فرقه شیخیه، ارائه نموده است؛ بشر دو تن جسمانی داراست: تن نخستین به عبارتی تن دنیایی میباشد که در قبر تبدیل به خاک می‌گردد و از در بین می‌رود؛ تن دوم قابل روءیت با دیده وجود ندارد و به عبارتی طینتی میباشد که طبق احادیث در قبر سوای تغییر‌و تحول باقی میماند. با مرگ، نفس از تن نخستین جداگانه می‌گردد و تن دوم باقی می ماند و نفس آدم به آن وابستگی می گیرد. حشر با همین تن شکل میگیرد و اشخاص با آن به فردوس یا این که دوزخ وجهنم وارد می شوند.[۱۱]