اثرها پررنگ کلامی و متکلمان گران قدر
نوشتهعلمیٔ مهم: فهرست کتابهای کلامی شیعی
بعضی از مهم ترین کتابهای کلامی امامیه عبارت میباشد از: اوائلالمقالات، تصحیحالاعتقاد، تجریدالاعتقاد و کشفالمراد.[۷۶] نویسندگان این کتابها که بهترتیب روحانی موءثر (۳۳۶یا۳۳۸-۴۱۳ق)، روحانی طوسی (۳۸۵-۴۶۰ق)، خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ق) و علامه حلی (۶۴۸-۷۲۶ق) میباشند از پررنگترین متکلمان امامیه شمرده مسجد سجاد مشهد می شوند.[۷۷]
بهدنبال، توضیحاتی درباره برخی از این کتابها و دیگر کتابهای کلامی امامیه آمده میباشد:
کتابُالتّوحید: تیم روایاتی درباره توحید و آشنایی ذات، صفات، اسماء و افعال الهی و دیگر مسائل کلامی میباشد که بهدست روحانی صدوق تصنیف رزرو مسجد سجاد مشهد گردیدهاست.[۷۸]
الاعتقادات: نوشته روحانی صدوق. مولف در ۴۵ باب و در اولِ هر باب با تیتر «باب الاعتقاد فی...» مهم ترین مسائل اعتقادی شیعه را ذکر نموده است.[۷۹] کتاب تصحیح اعتقادات الامامیه تألیف روحانی اثرگذار به عنوان مثال کتابهای کلامی شیعه میباشد که در عیب گیری و نظارت کتاب اعتقادات روضه خوان صدوق به کتابت درآمده آدرس مسجد سجاد مشهد میباشد.[۸۰]
الاِحتجاج علیٰ اَهلِ اللِّجاج: الاحتجاج از کتابهای کلامی-روایی شیعه و نوشته احمد بن علی طبرسی، متکلم و عالم قرن ششم هجری، میباشد. این کتاب روایاتی از ائمه معصومین(ع) را دربردارد که محتوای آن دلیل و احتجاج در مقابل معارضان شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میباشد.[۸۱]
تجریدالاعتقاد: بعضا از خصوصیتهای این کتاب خواجه نصیرالدین طوسی عبارت میباشد از: ذکر مسائل کلامی با نحوه برهانی، ابداع در چیدمان و تهیه و تنظیم مسائل کلامی و آمیختهشدن مسائل کلامی با فلسفه. این خصوصیتها کتاب را از دیگر اثر ها کلامی قبل از خویش متمایز کرده و بر اثرها کلامی بعد از خویش تأثیر گذارده میباشد.[۸۲] تفصیلهای متعددی بر کتاب تجریدالاعتقاد درج شده میباشد[۸۳] که از مهمترین گستردنها، کتاب کشفالمراد نوشته علامه حلی،[۸۴] و شوارق الالهام تألیف عبدالرزاق لاهیجی میباشد.
منشور عقاید امامیه: کتابی به گویش فارسی از جعفر سبحانی میباشد که عقاید شیعه را در پوسته ده قسمت و یکصد و پنجاه اصل اعتقادی، بهاختصار، ذکر نموده است.[۸۵]
الذخیرة فی دانش الکلام، تاثیر سید مرتضی، حزم الاصول فی دانش الکلام تاثیر روضه خوان طوسی، گوهر منظور نوشته عبدالرزاق لاهیجی به گویش فارسی، قواعدالمرام تاثیر ابنمیثم بحرانی، اللَّوامع الالهیة تألیف فاضل مقداد، عقائد الامامیة نوشته محمدرضا مظفر، شیعه در اسلام نوشته علامه طباطبایی و الإلهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل تاثیر جعفر سبحانی از سایر کتابهای حرف امامیه به شمار میروند.
کتاب الاعتقادات، روحانی صدوق
کتاب تجرید الاعتقاد، خواجه نصیرطوسی
کشف المراد، علامه حلی
اللَّوامع الالهیة، فاضل مقداد
شوارق الالهام، عبدالرزاق لاهیجی
منشور عقاید امامیه، جعفر سبحانی
مکاتب کلامی امامیه
در حرف امامیه نحوهها و مکاتب کلامی مختلفی وجود داراست[۸۶] برخی از آنها، به ترتیب هنگامی، به تفصیل ذیل میباشد:
* مدرسه کلامی قم: مدرسه قم، بر اساس حدیثگرایی بود و در قرن سوم و چهارم قمری در قم ترویج داشت.[۸۷] طریق حدیثگرایی را تفاوت اساسی مدرسه قم با دیگر مکاتب کلامی دانستهاند.[۸۸] با اینکه میل اساسی این مدرسه، نقل احادیث و تبیین آنها بود، ولی ازآنجاکه به تهیه و تنظیم و دکوراسیون احادیث اعتقادی براساس مسائل کلامی پرداخت، به مدرسه کلامی قم معروف شد.[۸۹] نصگرایی،[۹۰] نزاع با بزرگ نمایی،[۹۱] مجوز سهو النبی[۹۲] و دارای اعتبار درک کردن خبر واحد حتیدر اعتقادات[۹۳] از خصوصیتهای این مدرسه به شمار می آید. روضه خوان صدوق را نماینده اساسی این مدرسه دانستهاند.[۹۴]
مدرسه کلامی بغداد: از مکاتب سخن امامیه که مبنی بر عقلگرایی بود[۹۵] و در قرنها دوم[۹۶] تا ششم[۹۷] در بغداد ترویج داشت. تمایز اصلی این مدرسه با مکاتب کلامی دیگر همانند مدرسه کلامی قم و کوفه را طرز عقلگرایی آن دانستهاند. بعضی مدرسه بغداد را به مدرسه بغداد متقدم و متأخر تقسیم کردهاند و برآنند روحانی موءثر، اساسگذار مدرسه بغداد متقدم و سید مرتضی، مؤسس مدرسه بغداد متأخر بود.[۹۸] مدرسه بغداد متأخر را عقلگرایانهترین مدرسه در صحبت امامیه شمردهاند.[۹۹] عقلگرایی،[۱۰۰] عدم حجیت خبر واحد در اعتقادات،[۱۰۱] رد سهو النبی،[۱۰۲] جانبداری از موضوع امامت و غایب بودن[۱۰۳] از خصوصیتهای مدرسه بغداد میباشد.
مدرسه کلامی حِلّه: این مدرسه از اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری، در حیطه حله صورت گرفت و به بازه زمانی سه قرن اشاعه داشت.[۱۰۴] سَدیدالدین حِمَّصی رازی را مبناگذار این دانستهاند.[۱۰۵] مدرسه حله با ورود خواجه نصیرالدین طوسی به حوزه حله به زمانه نقط ی اوج خویش رسید.[۱۰۶] از حیث بعضا دانشمندان، در مکتب کلامی حله، سه جریان فکری وجود داشت: جریان صحبت عقلی و فلسفی، جریان سخن حدیثگرا و جریان عرفانی.[۱۰۷] مثلا خصوصیتهای این مدرسه، ترویج صحبت فلسفی،[۱۰۸] تحکیم و تقویت مباحث امامت،[۱۰۹] بسط حرف تطبیقی[۱۱۰] و تهیه و تنظیم نو و دکوراسیون جدیدای از مباحث کلامی[۱۱۱] اورده شده میباشد.
اثرها پررنگ کلامی و متکلمان گران قدر
نوشتهعلمیٔ مهم: فهرست کتابهای کلامی شیعی
بعضی از مهم ترین کتابهای کلامی امامیه عبارت میباشد از: اوائلالمقالات، تصحیحالاعتقاد، تجریدالاعتقاد و کشفالمراد.[۷۶] نویسندگان این کتابها که بهترتیب روحانی موءثر (۳۳۶یا۳۳۸-۴۱۳ق)، روحانی طوسی (۳۸۵-۴۶۰ق)، خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ق) و علامه حلی (۶۴۸-۷۲۶ق) میباشند از پررنگترین متکلمان امامیه شمرده مسجد سجاد مشهد می شوند.[۷۷]
بهدنبال، توضیحاتی درباره برخی از این کتابها و دیگر کتابهای کلامی امامیه آمده میباشد:
کتابُالتّوحید: تیم روایاتی درباره توحید و آشنایی ذات، صفات، اسماء و افعال الهی و دیگر مسائل کلامی میباشد که بهدست روحانی صدوق تصنیف رزرو مسجد سجاد مشهد گردیدهاست.[۷۸]
الاعتقادات: نوشته روحانی صدوق. مولف در ۴۵ باب و در اولِ هر باب با تیتر «باب الاعتقاد فی...» مهم ترین مسائل اعتقادی شیعه را ذکر نموده است.[۷۹] کتاب تصحیح اعتقادات الامامیه تألیف روحانی اثرگذار به عنوان مثال کتابهای کلامی شیعه میباشد که در عیب گیری و نظارت کتاب اعتقادات روضه خوان صدوق به کتابت درآمده آدرس مسجد سجاد مشهد میباشد.[۸۰]
الاِحتجاج علیٰ اَهلِ اللِّجاج: الاحتجاج از کتابهای کلامی-روایی شیعه و نوشته احمد بن علی طبرسی، متکلم و عالم قرن ششم هجری، میباشد. این کتاب روایاتی از ائمه معصومین(ع) را دربردارد که محتوای آن دلیل و احتجاج در مقابل معارضان شماره تلفن مسجد سجاد مشهد میباشد.[۸۱]
تجریدالاعتقاد: بعضا از خصوصیتهای این کتاب خواجه نصیرالدین طوسی عبارت میباشد از: ذکر مسائل کلامی با نحوه برهانی، ابداع در چیدمان و تهیه و تنظیم مسائل کلامی و آمیختهشدن مسائل کلامی با فلسفه. این خصوصیتها کتاب را از دیگر اثر ها کلامی قبل از خویش متمایز کرده و بر اثرها کلامی بعد از خویش تأثیر گذارده میباشد.[۸۲] تفصیلهای متعددی بر کتاب تجریدالاعتقاد درج شده میباشد[۸۳] که از مهمترین گستردنها، کتاب کشفالمراد نوشته علامه حلی،[۸۴] و شوارق الالهام تألیف عبدالرزاق لاهیجی میباشد.
منشور عقاید امامیه: کتابی به گویش فارسی از جعفر سبحانی میباشد که عقاید شیعه را در پوسته ده قسمت و یکصد و پنجاه اصل اعتقادی، بهاختصار، ذکر نموده است.[۸۵]
الذخیرة فی دانش الکلام، تاثیر سید مرتضی، حزم الاصول فی دانش الکلام تاثیر روضه خوان طوسی، گوهر منظور نوشته عبدالرزاق لاهیجی به گویش فارسی، قواعدالمرام تاثیر ابنمیثم بحرانی، اللَّوامع الالهیة تألیف فاضل مقداد، عقائد الامامیة نوشته محمدرضا مظفر، شیعه در اسلام نوشته علامه طباطبایی و الإلهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل تاثیر جعفر سبحانی از سایر کتابهای حرف امامیه به شمار میروند.
کتاب الاعتقادات، روحانی صدوق
کتاب تجرید الاعتقاد، خواجه نصیرطوسی
کشف المراد، علامه حلی
اللَّوامع الالهیة، فاضل مقداد
شوارق الالهام، عبدالرزاق لاهیجی
منشور عقاید امامیه، جعفر سبحانی
مکاتب کلامی امامیه
در حرف امامیه نحوهها و مکاتب کلامی مختلفی وجود داراست[۸۶] برخی از آنها، به ترتیب هنگامی، به تفصیل ذیل میباشد:
* مدرسه کلامی قم: مدرسه قم، بر اساس حدیثگرایی بود و در قرن سوم و چهارم قمری در قم ترویج داشت.[۸۷] طریق حدیثگرایی را تفاوت اساسی مدرسه قم با دیگر مکاتب کلامی دانستهاند.[۸۸] با اینکه میل اساسی این مدرسه، نقل احادیث و تبیین آنها بود، ولی ازآنجاکه به تهیه و تنظیم و دکوراسیون احادیث اعتقادی براساس مسائل کلامی پرداخت، به مدرسه کلامی قم معروف شد.[۸۹] نصگرایی،[۹۰] نزاع با بزرگ نمایی،[۹۱] مجوز سهو النبی[۹۲] و دارای اعتبار درک کردن خبر واحد حتیدر اعتقادات[۹۳] از خصوصیتهای این مدرسه به شمار می آید. روضه خوان صدوق را نماینده اساسی این مدرسه دانستهاند.[۹۴]
مدرسه کلامی بغداد: از مکاتب سخن امامیه که مبنی بر عقلگرایی بود[۹۵] و در قرنها دوم[۹۶] تا ششم[۹۷] در بغداد ترویج داشت. تمایز اصلی این مدرسه با مکاتب کلامی دیگر همانند مدرسه کلامی قم و کوفه را طرز عقلگرایی آن دانستهاند. بعضی مدرسه بغداد را به مدرسه بغداد متقدم و متأخر تقسیم کردهاند و برآنند روحانی موءثر، اساسگذار مدرسه بغداد متقدم و سید مرتضی، مؤسس مدرسه بغداد متأخر بود.[۹۸] مدرسه بغداد متأخر را عقلگرایانهترین مدرسه در صحبت امامیه شمردهاند.[۹۹] عقلگرایی،[۱۰۰] عدم حجیت خبر واحد در اعتقادات،[۱۰۱] رد سهو النبی،[۱۰۲] جانبداری از موضوع امامت و غایب بودن[۱۰۳] از خصوصیتهای مدرسه بغداد میباشد.
مدرسه کلامی حِلّه: این مدرسه از اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری، در حیطه حله صورت گرفت و به بازه زمانی سه قرن اشاعه داشت.[۱۰۴] سَدیدالدین حِمَّصی رازی را مبناگذار این دانستهاند.[۱۰۵] مدرسه حله با ورود خواجه نصیرالدین طوسی به حوزه حله به زمانه نقط ی اوج خویش رسید.[۱۰۶] از حیث بعضا دانشمندان، در مکتب کلامی حله، سه جریان فکری وجود داشت: جریان صحبت عقلی و فلسفی، جریان سخن حدیثگرا و جریان عرفانی.[۱۰۷] مثلا خصوصیتهای این مدرسه، ترویج صحبت فلسفی،[۱۰۸] تحکیم و تقویت مباحث امامت،[۱۰۹] بسط حرف تطبیقی[۱۱۰] و تهیه و تنظیم نو و دکوراسیون جدیدای از مباحث کلامی[۱۱۱] اورده شده میباشد.
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و آموزشی