مجله خبری مساجد

ایلخانان، جانشینان هلاکو خان، شاخه‌ای از فرمانروایان مغولی‌اند که از سال ۶۵۱ هجری قمری به مقطع حدود یک سده بر مرزوبوم‌های اسلامی از آسیای اواسط و افغانستان تا کشور ایران و عراق و قسمت‌هایی از شام و آسیای صغیر حکومت کردند. آن‌ها نخست، تابع خان تبارک مغول بودند ولی بعداز مدتی به صورت جدا حکومت کردند و با تایید آئین اسلام با خان مغول انقطاع ارتباط کردند و به حکومتی اسلامی تبدیل مسجد امین مشهد شدند.

زمانه حکومت ایلخانان در افغانستان و جمهوری اسلامی ایران به پرورش اجتماعی مذهب تشیع درین کشور امداد رساند. از در بین رفتن خلافت عباسی، سلطه سیاسی اهل سنت بر شیعه‌ها را خاتمه بخشید و شیعه‌ها توانستند در زمانه سلطنت ایلخانان که تعصب مذهبی خاصی نسبت به فرق مذهبی نداشتند، به شغل آزادانه‌تری بپردازند. شیعه ها همینطور با گاز به جایگاه‌های بلندی در حکومت ایلخانان دست یافتند و بعضا از وزرای ایلخانان، شیعه بودند و نیز بعضی از علمای شیعی با ایلخانان رابطه ها از صمیم قلب داشتند.

غازان خان، پاد شاه مقتدر ایلخان که اسلام را آیین قانونی ایلخانان کرد به تشیع گرایش داشت و پسر و جانشینش اولجایتو در سال ۷۰۹ هجری به طور رسمیً شیعه شد. در زمانه اولجایتو گروهی از علمای شیعه به جمهوری اسلامی ایران آمدند و مدرسه ها شیعی در کشور‌ایران رونق گرفت و شعائر مذهبی شیعه‌ها ترویج یافت. اولجایتو همت کرد تشیع را در کشور ایران محصل نماید البته با مخالفت‌هایی از سوی عموم و علمای سنی مذهب روبرو شد و از این مقصود دست کشید. محققان معمولا حکومت ایلخانی را دیباچه سیر بسط اجتماعی تشیع در افغانستان و کشور‌ایران به شمار می آورند؛ سیری که مدتی سپس به سربرآوردن حکومت‌های شیعی مانند سربداران و در قرن دهم به تشکیل حکومت صفوی و آموزش تشیع در کشور ایران انجامید.

نگاهی به تاریخ سیاسی بعد از ظهر ایلخانان
هلاکوخان مغول به فرمان خان تبارک مغول منگو قاآن در سال ۶۵۱ به کشور ایران لشکر کشید. از هدف ها یورش هلاکو به جمهوری اسلامی ایران، از در بین بردن قلعه‌های اسماعیلیه و خلافت عباسی بود. اسماعیلیان در سال ۶۵۴ کاملا از ایلخانان ناکامی خوردند. هلاکو در سال ۶۵۶ با تصرف بغداد خلافت عباسی را از در بین برداشت و واپسین خلیفه عباسی را به قتل رساند.[۱] با اینکه مغولان قسمت‌های متعددی از شام را به تصرف در آوردند و دمشق را در سال ۶۵۷ تصرف کردند، از دست‌یابی به سواحل مدیترانه گشوده ماندند و در مسیر فتوحات خویش به سوی مصر، با حکومت ممالیک روبرو شدند و در سال ۶۵۸ هجری در جنگ عین جالوت از ممالیک مصر باخت خوردند.[۲] از آن پس تا بازه زمانی‌ها نبرد با ممالیک برای دست‌یابی به مصر بخشی از نرم‌افزار نظامی ایلخانان را تشکیل می‌بخشید.

گاه‌شمار حکومت‌های کشور ایران بعد از اسلام
حکومت‌های کشور‌ایران بعداز اسلام
اسم حکومت نهاد‌گذار زمانٔ حکومت
خلفای راشدین ابوبکر ۱۶ - ۴۰
بنی‌امیه معاویه ۴۱ - ۱۳۰
بنی‌عباس سفاح ۱۳۱ - ۲۰۵
طاهریان طاهر ذوالیمینین ۲۰۵ - ۲۵۹ق
صفاریان یعقوب لیث ۲۴۷ - ۲۸۷ق
علویان طبرستان داعی گسترده ۲۵۰ - ۳۱۶ق
سامانیان نصر اولیه ۲۶۱ - ۳۸۹ق
زیاریان مرداویج پسر زیار ۳۱۵ - ۴۶۲ق
آل بویه عمادالدوله علی ۳۲۰ - ۴۴۰ق
غزنویان پاد شاه محمود ۳۸۸ - ۵۵۵ق
سلجوقیان طغرل بیک ۴۲۹ - ۵۹۰
خوارزمشاهیان انوشتکین غرجه ۴۷۰ - ۶۱۷ق
ایلخانان هولاکو خان ۶۵۴ - ۷۳۶ق
تیموریان تیمور گورکانی ۷۷۱ - ۹۰۳ق
صفویان فرمان روا اسماعیل نخستین ۹۰۷ - ۱۱۳۳ق
افغانان محمود افغان ۱۱۳۳ - ۱۱۴۲
افشار نادرشاه ۱۱۴۸ - ۱۱۶۱ق
زند کریم ومهربان خان زند ۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ق
قاجار آقامحمدخان ۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ق
پهلوی رضا فرمان روا ۱۳۴۵ق (۱۳۰۴ش)- ۱۳۵۷ش
جمهوری اسلامی امام خمینی ۱۳۵۷ش- ...
نبو
ایلخانان
سلاطین
تیتر عصرٔ سلطنت
هلاکوخان ۶۶۳-۶۵۱
باقاخان ۶۶۳-۶۸۰
احمد تکودار ۶۸۳-۶۸۱
ارغون ۶۹۰-۶۸۳
گیخاتو ۶۹۴-۶۹۰
بایدو ۶۹۴-۶۹۴
غازان‌خان ۷۰۳-۶۹۴
اولجایتو ۷۱۶-۷۰۳
ابوسعید ۷۳۶-۷۱۶
وزیر ها و امرای سرشناس
خواجه نصیر الدین طوسی
شمس الدین محمد جوینی
خواجه صدرالدین احمد
خواجه رشیدالدین ادب الله
صورت‌های سرشناس هم‌بعد از ظهر
خواجه نصیر الدین طوسی
علامه حلی
...
رویدادهای اساسی
باخت اسماعیلیان
سقوط خلافت عباسی
...
نبو
هلاکو از سوی خان مغول فرمانده آحاد متصرفات غربی امپراتوری مغولان شد و کنیه ایلخان گرفت و از آن پس حکومت کشور ایران و عراق و قسمت‌هایی از شام و آسیای صغیر دربین فرزندان هلاکو ارثی شد. ایلخانان بعداز مدتی رابطه خویش را با خان گران قدر مغول گسستند و به استقلال در کشور‌ایران حکومت کردند.

اولیه سلاطین ایلخان، مسلمان نبودند. در‌این زمان ادیان غیر از اسلام به خصوص آئین بودایی آزادی یافتند. بعضا سلاطین ایلخان از آیین بودایی تامین کردند و معابد بودایی در جمهوری اسلامی ایران ساخته شد.[۳] دومی جانشین هلاکو احمد تکودار که از سال ۶۸۳ تا ۶۹۰ حکومت کرد اولیه ایلخانی بود که مسلمان شد[۴] البته جانشینان وی مسلمان نبودند تا اینکه غازان‌خان در سال ۶۹۴ به سلطنت رسید و اعلام مسلمانی کرد و معابد بودایی و کلیساها را تخریب کرد و از آن پس کارداران حکومت ایلخانان مسلمان شدند. غازان خان به واسطه دوراندیشی و اصلاحاتی که اجرا بخشید مشهورترین ایلخان مغول میباشد. وی به اصلاح مقررات و اصلاحات اقتصادی دست زد و به آبادانی و ایجاد کرد بناهای عام المنفعه پرداخت.[۵]

حکومت ایلخانان با مرگ ابوسعید بهادر خان در سال ۷۳۶ به دست حکام محلی و فرماندهان نظامی زمین‌خورد و به نصیب‌های متعدد تجزیه شد.

ایلخانان، جانشینان هلاکو خان، شاخه‌ای از فرمانروایان مغولی‌اند که از سال ۶۵۱ هجری قمری به مقطع حدود یک سده بر مرزوبوم‌های اسلامی از آسیای اواسط و افغانستان تا کشور ایران و عراق و قسمت‌هایی از شام و آسیای صغیر حکومت کردند. آن‌ها نخست، تابع خان تبارک مغول بودند ولی بعداز مدتی به صورت جدا حکومت کردند و با تایید آئین اسلام با خان مغول انقطاع ارتباط کردند و به حکومتی اسلامی تبدیل مسجد امین مشهد شدند.

زمانه حکومت ایلخانان در افغانستان و جمهوری اسلامی ایران به پرورش اجتماعی مذهب تشیع درین کشور امداد رساند. از در بین رفتن خلافت عباسی، سلطه سیاسی اهل سنت بر شیعه‌ها را خاتمه بخشید و شیعه‌ها توانستند در زمانه سلطنت ایلخانان که تعصب مذهبی خاصی نسبت به فرق مذهبی نداشتند، به شغل آزادانه‌تری بپردازند. شیعه ها همینطور با گاز به جایگاه‌های بلندی در حکومت ایلخانان دست یافتند و بعضا از وزرای ایلخانان، شیعه بودند و نیز بعضی از علمای شیعی با ایلخانان رابطه ها از صمیم قلب داشتند.

غازان خان، پاد شاه مقتدر ایلخان که اسلام را آیین قانونی ایلخانان کرد به تشیع گرایش داشت و پسر و جانشینش اولجایتو در سال ۷۰۹ هجری به طور رسمیً شیعه شد. در زمانه اولجایتو گروهی از علمای شیعه به جمهوری اسلامی ایران آمدند و مدرسه ها شیعی در کشور‌ایران رونق گرفت و شعائر مذهبی شیعه‌ها ترویج یافت. اولجایتو همت کرد تشیع را در کشور ایران محصل نماید البته با مخالفت‌هایی از سوی عموم و علمای سنی مذهب روبرو شد و از این مقصود دست کشید. محققان معمولا حکومت ایلخانی را دیباچه سیر بسط اجتماعی تشیع در افغانستان و کشور‌ایران به شمار می آورند؛ سیری که مدتی سپس به سربرآوردن حکومت‌های شیعی مانند سربداران و در قرن دهم به تشکیل حکومت صفوی و آموزش تشیع در کشور ایران انجامید.

نگاهی به تاریخ سیاسی بعد از ظهر ایلخانان
هلاکوخان مغول به فرمان خان تبارک مغول منگو قاآن در سال ۶۵۱ به کشور ایران لشکر کشید. از هدف ها یورش هلاکو به جمهوری اسلامی ایران، از در بین بردن قلعه‌های اسماعیلیه و خلافت عباسی بود. اسماعیلیان در سال ۶۵۴ کاملا از ایلخانان ناکامی خوردند. هلاکو در سال ۶۵۶ با تصرف بغداد خلافت عباسی را از در بین برداشت و واپسین خلیفه عباسی را به قتل رساند.[۱] با اینکه مغولان قسمت‌های متعددی از شام را به تصرف در آوردند و دمشق را در سال ۶۵۷ تصرف کردند، از دست‌یابی به سواحل مدیترانه گشوده ماندند و در مسیر فتوحات خویش به سوی مصر، با حکومت ممالیک روبرو شدند و در سال ۶۵۸ هجری در جنگ عین جالوت از ممالیک مصر باخت خوردند.[۲] از آن پس تا بازه زمانی‌ها نبرد با ممالیک برای دست‌یابی به مصر بخشی از نرم‌افزار نظامی ایلخانان را تشکیل می‌بخشید.

گاه‌شمار حکومت‌های کشور ایران بعد از اسلام
حکومت‌های کشور‌ایران بعداز اسلام
اسم حکومت نهاد‌گذار زمانٔ حکومت
خلفای راشدین ابوبکر ۱۶ - ۴۰
بنی‌امیه معاویه ۴۱ - ۱۳۰
بنی‌عباس سفاح ۱۳۱ - ۲۰۵
طاهریان طاهر ذوالیمینین ۲۰۵ - ۲۵۹ق
صفاریان یعقوب لیث ۲۴۷ - ۲۸۷ق
علویان طبرستان داعی گسترده ۲۵۰ - ۳۱۶ق
سامانیان نصر اولیه ۲۶۱ - ۳۸۹ق
زیاریان مرداویج پسر زیار ۳۱۵ - ۴۶۲ق
آل بویه عمادالدوله علی ۳۲۰ - ۴۴۰ق
غزنویان پاد شاه محمود ۳۸۸ - ۵۵۵ق
سلجوقیان طغرل بیک ۴۲۹ - ۵۹۰
خوارزمشاهیان انوشتکین غرجه ۴۷۰ - ۶۱۷ق
ایلخانان هولاکو خان ۶۵۴ - ۷۳۶ق
تیموریان تیمور گورکانی ۷۷۱ - ۹۰۳ق
صفویان فرمان روا اسماعیل نخستین ۹۰۷ - ۱۱۳۳ق
افغانان محمود افغان ۱۱۳۳ - ۱۱۴۲
افشار نادرشاه ۱۱۴۸ - ۱۱۶۱ق
زند کریم ومهربان خان زند ۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ق
قاجار آقامحمدخان ۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ق
پهلوی رضا فرمان روا ۱۳۴۵ق (۱۳۰۴ش)- ۱۳۵۷ش
جمهوری اسلامی امام خمینی ۱۳۵۷ش- ...
نبو
ایلخانان
سلاطین
تیتر عصرٔ سلطنت
هلاکوخان ۶۶۳-۶۵۱
باقاخان ۶۶۳-۶۸۰
احمد تکودار ۶۸۳-۶۸۱
ارغون ۶۹۰-۶۸۳
گیخاتو ۶۹۴-۶۹۰
بایدو ۶۹۴-۶۹۴
غازان‌خان ۷۰۳-۶۹۴
اولجایتو ۷۱۶-۷۰۳
ابوسعید ۷۳۶-۷۱۶
وزیر ها و امرای سرشناس
خواجه نصیر الدین طوسی
شمس الدین محمد جوینی
خواجه صدرالدین احمد
خواجه رشیدالدین ادب الله
صورت‌های سرشناس هم‌بعد از ظهر
خواجه نصیر الدین طوسی
علامه حلی
...
رویدادهای اساسی
باخت اسماعیلیان
سقوط خلافت عباسی
...
نبو
هلاکو از سوی خان مغول فرمانده آحاد متصرفات غربی امپراتوری مغولان شد و کنیه ایلخان گرفت و از آن پس حکومت کشور ایران و عراق و قسمت‌هایی از شام و آسیای صغیر دربین فرزندان هلاکو ارثی شد. ایلخانان بعداز مدتی رابطه خویش را با خان گران قدر مغول گسستند و به استقلال در کشور‌ایران حکومت کردند.

اولیه سلاطین ایلخان، مسلمان نبودند. در‌این زمان ادیان غیر از اسلام به خصوص آئین بودایی آزادی یافتند. بعضا سلاطین ایلخان از آیین بودایی تامین کردند و معابد بودایی در جمهوری اسلامی ایران ساخته شد.[۳] دومی جانشین هلاکو احمد تکودار که از سال ۶۸۳ تا ۶۹۰ حکومت کرد اولیه ایلخانی بود که مسلمان شد[۴] البته جانشینان وی مسلمان نبودند تا اینکه غازان‌خان در سال ۶۹۴ به سلطنت رسید و اعلام مسلمانی کرد و معابد بودایی و کلیساها را تخریب کرد و از آن پس کارداران حکومت ایلخانان مسلمان شدند. غازان خان به واسطه دوراندیشی و اصلاحاتی که اجرا بخشید مشهورترین ایلخان مغول میباشد. وی به اصلاح مقررات و اصلاحات اقتصادی دست زد و به آبادانی و ایجاد کرد بناهای عام المنفعه پرداخت.[۵]

حکومت ایلخانان با مرگ ابوسعید بهادر خان در سال ۷۳۶ به دست حکام محلی و فرماندهان نظامی زمین‌خورد و به نصیب‌های متعدد تجزیه شد.