سفرهای علمی
با دقت به ورقه ها و تاریخهایی که طبری در بشارة المصطفی آورده میباشد، استادان و مشایخ او شناخته می گردند و میقدرت سیر و سفرهای اورا رسم کرد. مطابق این ورقه ها، طبری بعداز استحصال دانش در آمل تا سال ۵۰۹، در ۵۱۰ به ری و 1 سال آنگاه به نجف رفته و آن گاه به آمل بازگشته، چون در سال ۵۲۰ در آمل از ابواسحاق اسماعیل بن ابی القاسم دیلمی مسجد سجاد مشهد حدیث شنیده میباشد.[۱۲]
سکونت در حله
به نوشتهٔ ابن اسفندیار، امیر ابن ورّام بن ابی فراس حلی (متوفی ۶۰۵ق) دو سال طبری را در حلّه نگاه داشت، برای وی مقرری سالیانه انتخاب کرد و درین دوران، اهل بغداد و کوفه و شیعهها عراق عرب به رینگٔ درس طبری پیوستند.[۱۳] همو مینویسد که ورّام دختر طبری را به همسری خویش رزرو مسجد سجاد مشهد درآورد.[۱۴]
وفات
تاریخ وفات طبری دانسته وجود ندارد. سازه بر گزارش ابن مشهدی، طبری در سال ۵۵۳ در مشهد علوی (نجف) به رمز میبرده[۱۵] و به این ترتیب، تا سال جاری در قید حیات آدرس مسجد سجاد مشهد بوده میباشد.
رده علمی
محمد بن مشهدی و ابن بطریق حلی، از شاگردان و راویان طبری، از او با عنا وین «الشیخ الفقیه العالم»[۱۶] و «الشیخ الفقیه»[۱۷] حافظه کردهاند و منتجبالدین رازی [۱۸] نیز – که به یک واسطه از طبری قصه کرده – از وی با تیتر «الشیخ الإمام» مذکور و او را به فقاهت و وثاقت ستوده میباشد. در قرن هفتم نیز ابن اسفندیار[۱۹] اسم او را با عنوان ها «خواجهٔ امام» و «دانا آل محمد» شماره تلفن مسجد سجاد مشهد بیان نموده است.
استادان و مشایخ
استادان و مشایخ طبری و مجال و جای خواندن، سماع و ماجرا او از آنها، به ترتیب عبارتاند از:
سید ابوطالب یحیی بن محمد جوانی حسینی حسنی آملی در آمل در سال ۵۰۹ق؛[۲۰]
ابومحمد حسن بن حسین بن بابویه رازی در ری در سال ۵۱۰ق؛[۲۱]
ابوالنجم محمد بن عبدالوهاب بن عیسی رازی در ری در سال ۵۱۰؛[۲۲]
حسن بن محمد طوسی در نجف در سالهای ۵۱۰[۲۳] و ۵۱۱؛[۲۴]
ابوعبدالله محمد بن احمد بن شهریار خازن در به عبارتیجا در سالهای ۵۱۲[۲۵]و ۵۱۴[۲۶] و ۵۱۶؛[۲۷]
ابوالبقاء ابراهیم بن حسین بصری در همانجا در سال ۵۱۶؛[۲۸]
ابوالبرکات قدمت بن ابراهیم بن محمد بن حمزه حسینی کوفی از عالمان زیدیه در کوفه در سالهای ۵۱۲[۲۹] و ۵۱۶؛[۳۰]
ابوغالب سعید بن محمد بن احمد ثقفی کوفی در کوفه در سال ۵۱۶؛[۳۱]
ابوعلی محمد بن علی بن قرواش تَمیمی در نجف در سال ۵۱۶؛[۳۲]
ابومحمد جبار بن علی بن جعفر رازی در نجف در سال ۵۱۶؛[۳۳]
ابواسحاق اسماعیل بن ابیالقاسم بن احمد دیلمی در آمل در سال ۵۲۰؛[۳۴]
ابوجعفر محمد بن ابیالحسن علی بن عبدالصمد تمیمی در نیشابور در سال ۵۲۴.[۳۵]
طبری همینطور احادیثی را به قصه از پدرش، ابو القاسم علی بن محمد بن علی، سوای بیان تاریخ[۳۶] یا این که به نقل وجاده از کتاب دست خطٔ وی،[۳۷] در بشارة المصطفی آورده میباشد.
ابو محمد حسن بن حسین بن بابویه در سال ۵۱۰ در خانقاه خویش در ری[۳۸] و ابو علی طوسی در سال ۵۱۱ در مشهدِ امیرمؤمنان در نجف،[۳۹] به خط خویش، اذنٔ روایتی برای طبری نوشتهاند.
طبری همینطور بعضا از احادیث ابو محمد حسن بن حسین بن بابویه را از روی ورژنٔ اصل او نگارش کرده و آن گاه بر فرزند وی خواندن کرده است.[۴۰] میان مشایخ و استادان طبری، ظاهراً عمدهٔ تحصیلات طبری نزد ابو علی طوسی بوده میباشد،[۴۱] همچنانکه روایات بخش اعظمی را به قصه از وی در کتابش آورده و اورا بلندمرتبه داشته میباشد.[۴۲]
طریقه او راجع به خبر واحد
با دقت به آنکه طبری به واسطهٔ ابوعلی طوسی و سایرافراد، از شاگردان روحانی طوسی به شمار میرود، حیث او دربارهٔ عدم حجیت خبر واحد[۴۳] ـ که مخالف لحاظ دارای شهرت طوسی دراین باره میباشد ـ قابل توجه میباشد.
شاگردان
از شاگردان و راویان طبری، شاذان بن جبرئیل قمی،[۴۴] ابن بطریق حلی،[۴۵] قطبالدین راوندی،[۴۶] محمد بن مشهدی،[۴۷] و عربی بن مسافر عبادی[۴۸] بودهاند. افزون بر اینها، به نوشتهٔ محمد تقی مجلسی،[۴۹] ابن شهر آشوب و ابن ادریس حلی صحیفه سجادیه را از روش طبری قصه کردهاند.
تألیفات
نوشته ی علمیٔ اساسی: بشارة المصطفی لشیعة المرتضی (کتاب)
بشارةالمصطفی مشهورترین کتاب طبری میباشد و در آن مباحثی بسیار گرانبها از احادیث نبی(ص) آمده و افضلیت و احقیت شیعه را از لهجه فرستاده اسلام(ص) ثابت نموده است. در کنار این احادیث، از شعرهای خیر و خوبی به مناسبتهای متفاوت و در مسئلههای گوناگون برای مثال در فضائل ائمه معصومین(ع) و ذکر مذمت معاندان آن ها مصرف شده میباشد.
اثر ها دیگر
منتجب الدین رازی[۵۰] از اثر ها طبری به دو کتاب الفرج فی الأوقات و المخرج بالبینات و گستردن مسائل الذریعة اشاره کرده و یادآور گردیدهاست که قطبالدین راوندی کتاب اخیر را بر طبری خوانده و راوندی نیز آن را برای او ماجرا نموده است.
افزون بر اینها، طبری در بشارة المصطفی به کتابی از خویش با تیتر کتاب الزهد و التقوی اشاره نموده است.[۵۱]
پانویس
رازی ص۱۰۷
رازی ص۱۹۲، ۲۰۰
ابن شهر آشوب ص۱۱۹
برای مثال، رجوعنمایید به منتجب الدین رازی، ص ۱۰۷؛ ابن اسفندیار، ج۱، ص۱۳۰؛ ذهبی، ج۱۱، ص۷۴۰
رجوع نمایید به منتجب الدین رازی، ص۱۰۷، پانوشت۲
رازی، ص ۷۶، ۱۶۳، ۱۸۴، ۱۹۲، ۲۰۰
رازی ص۳۹۱
ابن شهر آشوب، ص ۱۱۹
منتجب الدین رازی، ص ۱۰۷
نیز مراجعه نمایید به ابن اسفندیار، ج ۱، ص ۱۳۰، که بر پایه ی لهجه طبری از او با نسبت «کجیج» خاطر نموده است
مراجعهکنید به یاقوت حموی، ج۴، ص۲۴۰؛ نیزرجوع فرمائید به به عبارتی، ج۲، ص۸۷۳، ج۳، ص۲۳۷ ۳۱۱
سفرهای علمی
با دقت به ورقه ها و تاریخهایی که طبری در بشارة المصطفی آورده میباشد، استادان و مشایخ او شناخته می گردند و میقدرت سیر و سفرهای اورا رسم کرد. مطابق این ورقه ها، طبری بعداز استحصال دانش در آمل تا سال ۵۰۹، در ۵۱۰ به ری و 1 سال آنگاه به نجف رفته و آن گاه به آمل بازگشته، چون در سال ۵۲۰ در آمل از ابواسحاق اسماعیل بن ابی القاسم دیلمی مسجد سجاد مشهد حدیث شنیده میباشد.[۱۲]
سکونت در حله
به نوشتهٔ ابن اسفندیار، امیر ابن ورّام بن ابی فراس حلی (متوفی ۶۰۵ق) دو سال طبری را در حلّه نگاه داشت، برای وی مقرری سالیانه انتخاب کرد و درین دوران، اهل بغداد و کوفه و شیعهها عراق عرب به رینگٔ درس طبری پیوستند.[۱۳] همو مینویسد که ورّام دختر طبری را به همسری خویش رزرو مسجد سجاد مشهد درآورد.[۱۴]
وفات
تاریخ وفات طبری دانسته وجود ندارد. سازه بر گزارش ابن مشهدی، طبری در سال ۵۵۳ در مشهد علوی (نجف) به رمز میبرده[۱۵] و به این ترتیب، تا سال جاری در قید حیات آدرس مسجد سجاد مشهد بوده میباشد.
رده علمی
محمد بن مشهدی و ابن بطریق حلی، از شاگردان و راویان طبری، از او با عنا وین «الشیخ الفقیه العالم»[۱۶] و «الشیخ الفقیه»[۱۷] حافظه کردهاند و منتجبالدین رازی [۱۸] نیز – که به یک واسطه از طبری قصه کرده – از وی با تیتر «الشیخ الإمام» مذکور و او را به فقاهت و وثاقت ستوده میباشد. در قرن هفتم نیز ابن اسفندیار[۱۹] اسم او را با عنوان ها «خواجهٔ امام» و «دانا آل محمد» شماره تلفن مسجد سجاد مشهد بیان نموده است.
استادان و مشایخ
استادان و مشایخ طبری و مجال و جای خواندن، سماع و ماجرا او از آنها، به ترتیب عبارتاند از:
سید ابوطالب یحیی بن محمد جوانی حسینی حسنی آملی در آمل در سال ۵۰۹ق؛[۲۰]
ابومحمد حسن بن حسین بن بابویه رازی در ری در سال ۵۱۰ق؛[۲۱]
ابوالنجم محمد بن عبدالوهاب بن عیسی رازی در ری در سال ۵۱۰؛[۲۲]
حسن بن محمد طوسی در نجف در سالهای ۵۱۰[۲۳] و ۵۱۱؛[۲۴]
ابوعبدالله محمد بن احمد بن شهریار خازن در به عبارتیجا در سالهای ۵۱۲[۲۵]و ۵۱۴[۲۶] و ۵۱۶؛[۲۷]
ابوالبقاء ابراهیم بن حسین بصری در همانجا در سال ۵۱۶؛[۲۸]
ابوالبرکات قدمت بن ابراهیم بن محمد بن حمزه حسینی کوفی از عالمان زیدیه در کوفه در سالهای ۵۱۲[۲۹] و ۵۱۶؛[۳۰]
ابوغالب سعید بن محمد بن احمد ثقفی کوفی در کوفه در سال ۵۱۶؛[۳۱]
ابوعلی محمد بن علی بن قرواش تَمیمی در نجف در سال ۵۱۶؛[۳۲]
ابومحمد جبار بن علی بن جعفر رازی در نجف در سال ۵۱۶؛[۳۳]
ابواسحاق اسماعیل بن ابیالقاسم بن احمد دیلمی در آمل در سال ۵۲۰؛[۳۴]
ابوجعفر محمد بن ابیالحسن علی بن عبدالصمد تمیمی در نیشابور در سال ۵۲۴.[۳۵]
طبری همینطور احادیثی را به قصه از پدرش، ابو القاسم علی بن محمد بن علی، سوای بیان تاریخ[۳۶] یا این که به نقل وجاده از کتاب دست خطٔ وی،[۳۷] در بشارة المصطفی آورده میباشد.
ابو محمد حسن بن حسین بن بابویه در سال ۵۱۰ در خانقاه خویش در ری[۳۸] و ابو علی طوسی در سال ۵۱۱ در مشهدِ امیرمؤمنان در نجف،[۳۹] به خط خویش، اذنٔ روایتی برای طبری نوشتهاند.
طبری همینطور بعضا از احادیث ابو محمد حسن بن حسین بن بابویه را از روی ورژنٔ اصل او نگارش کرده و آن گاه بر فرزند وی خواندن کرده است.[۴۰] میان مشایخ و استادان طبری، ظاهراً عمدهٔ تحصیلات طبری نزد ابو علی طوسی بوده میباشد،[۴۱] همچنانکه روایات بخش اعظمی را به قصه از وی در کتابش آورده و اورا بلندمرتبه داشته میباشد.[۴۲]
طریقه او راجع به خبر واحد
با دقت به آنکه طبری به واسطهٔ ابوعلی طوسی و سایرافراد، از شاگردان روحانی طوسی به شمار میرود، حیث او دربارهٔ عدم حجیت خبر واحد[۴۳] ـ که مخالف لحاظ دارای شهرت طوسی دراین باره میباشد ـ قابل توجه میباشد.
شاگردان
از شاگردان و راویان طبری، شاذان بن جبرئیل قمی،[۴۴] ابن بطریق حلی،[۴۵] قطبالدین راوندی،[۴۶] محمد بن مشهدی،[۴۷] و عربی بن مسافر عبادی[۴۸] بودهاند. افزون بر اینها، به نوشتهٔ محمد تقی مجلسی،[۴۹] ابن شهر آشوب و ابن ادریس حلی صحیفه سجادیه را از روش طبری قصه کردهاند.
تألیفات
نوشته ی علمیٔ اساسی: بشارة المصطفی لشیعة المرتضی (کتاب)
بشارةالمصطفی مشهورترین کتاب طبری میباشد و در آن مباحثی بسیار گرانبها از احادیث نبی(ص) آمده و افضلیت و احقیت شیعه را از لهجه فرستاده اسلام(ص) ثابت نموده است. در کنار این احادیث، از شعرهای خیر و خوبی به مناسبتهای متفاوت و در مسئلههای گوناگون برای مثال در فضائل ائمه معصومین(ع) و ذکر مذمت معاندان آن ها مصرف شده میباشد.
اثر ها دیگر
منتجب الدین رازی[۵۰] از اثر ها طبری به دو کتاب الفرج فی الأوقات و المخرج بالبینات و گستردن مسائل الذریعة اشاره کرده و یادآور گردیدهاست که قطبالدین راوندی کتاب اخیر را بر طبری خوانده و راوندی نیز آن را برای او ماجرا نموده است.
افزون بر اینها، طبری در بشارة المصطفی به کتابی از خویش با تیتر کتاب الزهد و التقوی اشاره نموده است.[۵۱]
پانویس
رازی ص۱۰۷
رازی ص۱۹۲، ۲۰۰
ابن شهر آشوب ص۱۱۹
برای مثال، رجوعنمایید به منتجب الدین رازی، ص ۱۰۷؛ ابن اسفندیار، ج۱، ص۱۳۰؛ ذهبی، ج۱۱، ص۷۴۰
رجوع نمایید به منتجب الدین رازی، ص۱۰۷، پانوشت۲
رازی، ص ۷۶، ۱۶۳، ۱۸۴، ۱۹۲، ۲۰۰
رازی ص۳۹۱
ابن شهر آشوب، ص ۱۱۹
منتجب الدین رازی، ص ۱۰۷
نیز مراجعه نمایید به ابن اسفندیار، ج ۱، ص ۱۳۰، که بر پایه ی لهجه طبری از او با نسبت «کجیج» خاطر نموده است
مراجعهکنید به یاقوت حموی، ج۴، ص۲۴۰؛ نیزرجوع فرمائید به به عبارتی، ج۲، ص۸۷۳، ج۳، ص۲۳۷ ۳۱۱
مسجد سجاد مشهد – محور فعالیتهای مذهبی و مناسبتهای دینی